Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

XX -XXI դ. սկզբի Հայաստանի բալետային արվեստի հիմնական միտումները (հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործության օրինակով)

Սարգսյան, Նազենիկ Գագիկի (2017) XX -XXI դ. սկզբի Հայաստանի բալետային արվեստի հիմնական միտումները (հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործության օրինակով). Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (599Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (6Mb) | Preview

      Abstract

      Исследование творчества армянских хореографов XX – начала XXI в.в., постижение специфики интерпретаций музыкальных произведений, осуществленных ими – одна из важных задач сегодняшней армянской хореологии. Особенно актуально выявление в творчестве армянских хореографов тех тенденций, которые характеризуют, в каждый данный период, общую картину мирового балетного искусства, частью которой является искусство балета Армении. Исследований, посвященных творчеству армянских балетмейстеров, как и вообще целостных исследований, специально посвященных истории и теории армянского балетного театра по сей день написано недостаточно. В специальном исследовании нуждаются как исполнительское искусство армянских балерин и танцовщиков, так и постановки, входящие в репертуар театра оперы и балета, специфика творчества отдельных балетмейстеров, выявление особенностей процесса формирования национального балета. Вот далеко не все проблемы, стоящие сегодня перед исследователем. Актуальность исследования творчества армянских хореографов в период XX- начала XXI в.в. продиктована также тем, что: 1) устанавливает культурно-историческую преемственность от сценического танца формировавшегося на армянской сцене на протяжении второй половины XIX века до 1920 года к профессиональному танцу от 20-х годов XX в. до наших дней; 2) Выявляет те традиции и стилевые направления, которые, на протяжении XX- XXI вв., стали активным фактором, влияющим, на отбор и принципы использования элементов различных танцевальных систем, направлений и стилей; 3) Восполняет картину развития культуры армянского народа в период ХХ- начала XXI в.в. В исследованиях и статьях Г. Тигранова, А. Маркосян, Н. Киличян, А. Бахчиняна и В. Матевосяна, Г. Геодакяна, М. Рухкян, К. Худабашян, С. Саркисян, Н. Аветисян, Э. Петросян, К. Сарьян пространно или кратко освещаются вопросы истории армянского балета, становление и формирование профессионального хореографического образования в Армении, становления народно-сценического танца, деятельность армянских исполнителей и хореографов, как в области балета, танца модерн и народно-сценического танца, отдельные постановки, анализируются музыкальные партитуры балетов армянских композиторов в аспекте формы-структуры и музыкальной драматургии. Однако следует отметить, что в работах вышеперечисленных исследователей, если они написаны хореологами, то практически не затрагивают вопросы, относящиеся к вопросу хореографической интерпретации музыки, а если музыковедами, то очень кратко представлен разбор хореографического воплощения. В сочинениях С. Лисициан, представлено многоаспектное исследование армянских народных танцев. Здесь систематизированы и классифицированы отдельные движения, их детальное описание, жанровая классификация танцев, а в связи с последним – изучение танца как структурного и функционального компонента различных обрядов, интерпретация символики танцевальных движений. В ряде случаев Лисициан приводит музыкально-хореографическую партитуру или ее фрагмент для иллюстрации соотношений некоторых элементов движений с музыкой. Важно отметить сводные музыкально-хореографические партитуры, приведенные в трудах С. Лисициан. Музыкальный текст сопровождает иллюстрации системы записи танца самой С. Лисициан, причем не только народных, но и ряда классических движений и комбинаций. Многие параметры изучения хореографического произведения, отмеченные в исследованиях С. Лисициан стали основой и путеводной нитью при анализе постановок армянских балетмейстеров в нашей диссертации. Мы считаем, что принцип комплексного анализа хореографического, точнее танцевального произведения преимущественно применяемый в области этнохореологии вполне может быть адаптирован в области хореологии профессионального танца и балета. Опыт сводного анализа музыкально-хореографической партитуры можно найти в статях В. Ванслова. К вопросам применения музыковедческих терминов при анализе хореографического текста обращались также Ф. Лопухов, Г. Добровольская, П. Карп. Некоторые типы сочетания музыкального и хореографического текста были рассмотрены в ряде наших публикаций, а также при анализе постановок балетмейстера Ашота Асатуряна в посвященной ему монографии. Цель нашего исследования - осветить основные тенденции балетного искусства Армении ХХ-начала XXI в.в. на примере анализа творчества армянских хореографов. Задачи исследования можно сформулировать в следующих пунктах: Выявить те хореографические и пластические системы, которые во взаимодействии составили арсенал лексики армянских хореографов. Классифицировать взаимодействие хореографических систем в иерархическом порядке (от взаимодействия элементов до взаимодействия целостных хореографических форм) в постановках армянских хореографов. Выявить генетическое и типологическое родство армянской традиционной танцевальной культуры и профессионального танца. Классифицировать восточные элементы в постановках армянских хореографов. Определить специфику взаимодействия европейской и восточной танцевальных культур в творчестве армянских хореографов, как частного проявления процесса взаимодействия Запада и Востока. Впервые в области армянского искусствоведения осуществлено исследование на стыке музыкознания и хореологии, в том числе анализ, направленный на выявление закономерностей сочетания элементов музыки и хореографии в различных аспектах и на разных уровнях – от сочетания музыкальных и хореографических единиц до целостного опуса. При исследовании хореографического текста и музыкально-хореографической постановки осуществлен опыт применения методов анализа и терминов, являющихся принадлежностью теории музыки и направленных на анализ как гомофонно-гармонических, так и полифонических произведений. Кратко изложена история армянского профессионального танца с середины XIX века до наших дней, дана периодизация, характеристика каждого периода, а также типология соотношения западных и восточных элементов на протяжении всего периода. Классифицированы типы хореографических систем в различных сочетаниях выявляющихся в постановках армянских балетмейстеров. ХХ–XXI դ. սկզբի հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործության ուսումնասիրությունը, նրանց կողմից իրականացված երաժշտական երկերի մեկնաբանման յուրօրինակությունների բացահայտումը ժամանակակից հայ պարագիտության կարևոր խնդիրներից է: Հատկապես արդիական է հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործության մեջ այն միտումների բացահայտումը, որոնք բնորոշում են, ամեն մեկը` տվյալ ժամանակահատվածում, համաշխարհային բալետային արվեստը, որի մասն է կազմում Հայաստանի բալետային արվեստը: Բալետը թերևս արվեստի վերջին ձևն է, որ տեղ է գտել Հայաստանի մշակույթի ընդհանուր համակարգում։ Այդուհանդերձ, նրա պատմությունն այսօր ընդգրկում է ավելի քան իննսուն տարի։ Նրա ձևավորումը, զարգացումը և որպես հետևանք հանդիսացող հայ խորեոգրաֆների ինքնատիպ ստեղծագործության կազմավորումը պայմանավորված են մի շարք գործոններով։ Որպես պարարվեստի մի ճյուղ հայ բալետն ունեցել է երկու «նախնի»։ Առաջինը եվրոպական, մասնավորապես ռուսական և խորհրդային բալետն է իր ժանրերով ու ձևերով, խորեոգրաֆիկ բառապաշարով ու ոճական ուղղություններով, որոնք XX դ. 20-30-ական թթ. նախնական փուլում ուղղակիորեն ընկալվել և վերարտադրվել են հայ բեմում: Խորհրդային բալետի առանցքային ավանդույթների հունով էլ ընթացել է XX դ. 40-50-ական թթ. հայ բալետմայստերական դպրոցի կազմավորումը։ Ավելի ուշ ժամանակահատվածում՝ 50-ականների վերջին և հետագայում, ընդունվեցին և մեկնաբանվեցին նաև մի շարք ուղղություններ, որոնք որոշում են արտասահմանյան բալետի առանձնահատկությունները։ Երկրորդ, բայց շատ կարևոր «նախնին» հայ պարային մշակույթի ավանդույթն էր, որն ունի հնագույն արմատներ և որի պարային ֆոլկլորում պահպանվել են հնագույն քաղաքակրթությունների պաշտամունքային-կրոնական պրոֆեսիոնալ պարային ժանրերի մնացուկները, ինչպես նաև միմոսների և կատակերգուների միջնադարյան թատրոնի պարի որոշ ձևեր։ Ժամանակի ընթացքում հայ պարային մշակույթի համակարգ են թափանցել քաղաքային պարերը, Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի շրջանների տարածաշրջանային պարերը։ Հայ բալետմայստերական դպրոցի ծնունդն և առաջին քայլերը նախորդել են բալետային արվեստի ձևավորմանը Հայաստանում։ XIX դ. կեսից եվրոպական ավանդույթի պրոֆեսիոնալ պարը սկսեց կայուն տեղ զբաղեցնել Փոքր Ասիայի և Անդրկովկասի տարածաշրջանի խոշոր քաղաքներում կենտրոնացած հայ մշակութային կենտրոնների թատրոնների ու թատերախմբերի դրամատիկական ներկայացումներում և համերգային կատարումներում։ Հայ բեմական պարի պատմությունը XIX դ. կեսից մինչև 1920 թ. բաժանված է երկու փուլի։ Առաջին փուլը (XIX դ. երկրորդ կեսից) բնութագրվում է արևմտահայ և արևելահայ բեմերում բեմական պարի զարգացման մեկը մյուսից մեկուսացմամբ, որը պայմանավորված էր նրանց կողմից ընդունված արևելյան և եվրոպական տարրերի ոչ նույնականությամբ։ Իսկ ընդհանրությունն այն է, որ երկու կողմն էլ հենվել է քաղաքային կենցաղային պարային մշակույթի և եվրոպական բեմական սալոնային պարի տարրերի հարմարեցման վրա։ Երկրորդ փուլը (XX դ. սկիզբ) բնութագրվում է արևմտահայ և արևելահայ բեմում միտումների խաչաձևմամբ և ընդհանրությամբ։ Տվյալ ժամանակահատվածը բնորոշվում է, մի կողմից, արևելյան շրջանների ավանդական պարային մշակույթի պրոֆեսիոնալ շրջանակների հետ առնչություններով և գյուղական պարային ֆոլկլորի հանդեպ աճող հետաքրքրությամբ, մյուս կողմից, XX դ. սկզբի արևմտյան պարային մշակույթի համար ամենակարևոր երկու ուղղությունների՝ բալետի և մոդեռն պարի ընկալմամբ։ Երկու տարածաշրջաններում հայ մշակույթի զարգացման արդյունք էր այն հանգամանքը, որ արդեն XX դ. 20-ական թթ. հայ բեմական պարն ընդգրկել է Արևելքի և Արևմուտքի պարային մշակույթների մի բազմազան և լայն շրջանակ։ XIX դ. կեսից մինչև 1920-ական թթ. ստեղծված ավանդույթները հետագայում արտացոլվել են Խորհրդային Հայաստանի բեմական պարարվեստի զարգացման վրա, նպաստել պարարվեստի տարբեր ուղղությունների (այդ թվում՝ մոդեռն պարի, ժողովրդական-բեմական պարի և բալետի) բավականաչափ արագ ձևավորմանը և իրենց անհատական ձեռագրով աչքի ընկնող խորեգրաֆների նոր սերնդի ձևավորմանը։ Գրեթե մեկ դարի ընթացքում հայ բալետմայստերները ներկայացրել են բալետի ձևի-կառուցվածքի և ժանրերի բազում տեսակներ։Study of work of Armenian choreographers of the 20th century and the beginning of the 21st century, as well as the revelation of characteristics of the interpretation of musical works by them are among the important issues of modern Armenian choreology. Especially important is the exposure of trends characterizing international ballet in the ballet art of Armenia. The ballet is probably the youngest art form that is included in Armenia’s culture. However, its story spans over 90 years. Its formation, development, and, as a result, the emergence of original Armenian choreography, was caused by several factors. Armenian ballet had two "ancestors." The first was European, in particular, Russian and Soviet ballet, with its genres and forms, choreographic vocabulary and stylistic directions, which were directly conceived and reproduced on the Armenian stage in the 1920s and 1930s. The formation of the Armenian choreographer school in the 1940s and 1950s emerged within Soviet ballet traditions. Later, in the end of 1950s and further, a number of trends were adopted and interpreted, which determined the features of international ballet. The second important "ancestor" was the tradition of Armenian dance culture, which has ancient roots. Folk dance maintained the cult and religious remains of professional dance genres of ancient civilizations, as well as some forms of dance of the medieval theater of comedians and mimes. Over time, urban and regional dances of the Caucasus and Middle East regions penetrated Armenian dance culture. The birth of the Armenian choreographer school and its first steps preceded the formation of ballet art in Armenia. Since the middle of the 19th century, professional dance began to have a place in dramatic performances and concerts of Armenian theaters and theatrical groups in the major cities of Asia Minor and the Caucasus region. The history of Armenian stage dance, between the second half of the 19th century and 1920, is divided into two phases. The first phase, from the last half of the 19th century, is characterized by an isolation of the development of stage dance in Western Armenian and Eastern Armenian theaters from each other, which is explained by the identification of oriental and European elements. What they share is that both styles are based on the adaptation of elements of everyday urban life in dance culture and European stage salon dance. The second phase, in the 20th century, is characterized by the crossing and common trends in both the Western Armenian and Eastern Armenian stage. This period is characterized, on the one hand, by associations with professional traditional dance culture in eastern regions and growing interest in rural dance folklore, and on the other hand, by the perception of the two most important destinations for western dance culture: ballet and modern dance. Because of the development of Armenian culture, in the 1920s, Armenian stage choreography in both regions included a diverse range of the dance cultures of East and West.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: XX -XXI դ. սկզբի Հայաստանի բալետային արվեստի հիմնական միտումները (հայ խորեոգրաֆների ստեղծագործության օրինակով). The main trends in the ballet art of Armenia in the 20th century and beginning of 21st century (in the work of Armenian choreographers).
      Uncontrolled Keywords: Սարգսյան Նազենիկ Գագիկի, Sargsyan Nazenik
      Subjects: Art Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 29 Jun 2017 15:28
      Last Modified: 03 Jul 2017 09:43
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5174

      Actions (login required)

      View Item