Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Լեզվաբանական տերմինները ԺԴ-ԺԷ դդ. հայերեն ձեռագիր քերականական աշխատություններում

Մանուկյան, Տաթևիկ Գրիգորիի (2017) Լեզվաբանական տերմինները ԺԴ-ԺԷ դդ. հայերեն ձեռագիր քերականական աշխատություններում. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (610Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (4Mb)

      Abstract

      Հայերեն ձեռագրերում առկա է քերականագիտական հարուստ ժառանգություն, որը հիմնականում ուսումնասիրված է, սակայն դեռևս կան չբացահայտված շատ հարցեր: Չնայած հրատարակվել են տարբեր քերականների աշխատություններ, կազմվել համեմա–տական ու քննական բնագրեր, այդուհանդերձ լեզվաբանական տերմինների քննության առումով այս բնագավառը ըստ պատշաճի ուսումնասիրված չէ: Չհրատարակված ձեռագիր սկզբնաղբյուրներում պահպանված լեզվաբանական տերմինների հետազոտության անհրաժեշտությամբ էլ պայմանավորված է սույն աշխատանքի արդիականությունը: Աշխատանքի նպատակն է հայերեն չուսումնասիրված-չհրատարակված ձեռագիր սկզբնաղբյուրներից առանձնացնել քերականական տերմիններ և կատարել դրանց լեզվաբանական ամբողջական քննություն: Այդ նպատակը իրա¬գործելու համար փորձել ենք լուծել հետևյալ խնդիրները. ա) լեզվաբանական տերմինների առաջացման ու ձևավորման պատմության ներկայացում` իր զարգացման շրջաններով, բ) տերմինների ծագումնաբանական շերտերի, համալրման ուղիների և աղբյուրների քննություն, գ) տերմինների իմաստակառուցվածքային և գործառական վերլուծություն: Ուսումնասիրության առարկան լեզվաբանական տերմիններն են: Այս ուսումնասիրության ընդգրկած ժամանակաշրջանը ներկայացված է միայն ձեռագիր մատյաններով: Ձեռագրերում հանդիպում են երկու հարյուր քսանհինգ տերմին, որոնց զգալի մասի վերաբերյալ չկա վկայություն. դրանք չեն արձանագրվել հետագա բառարաններում, և միայն մեր աղբյուրներն են հնարավորություն տալիս դրանք մեկնաբանելու: Կան նաև փոքր թվով այնպիսի տերմիններ, որոնք հանդիպում են նաև մինչև այժմ ուսումնասիրված աշխատություններում, և որոնց տարբեր առիթներով անդրադարձել են լեզվաբանները, սակայն մեր կողմից ընտրված ձեռագիր աղբյուրներում այդպիսի տերմինները հանդես են գալիս որպես միևնույն տերմինի ավելի վաղ, կամ այլ իմաստով կիրառություն, կամ էլ հնչյունական և բառակազմական նոր տարբերակներ: Ուսումնասիրության աղբյուրները ԺԴ-ԺԷ դդ. մի շարք ձեռագիր մատյաններն են, որոնք քննել ենք որպես քերականական սկզբնաղբյուրներ` նկատի ունենալով դրանց պարունակած նյութը: Որպես տեղեկատու աղբյուր օգտագործել ենք նաև ձեռագրացուցակները: Առաջին անգամ քննության են ենթարկվում ձեռագրերից դուրս հանված երկու հարյուր քսանհինգ նորահայտ տերմին, կատարվում է դրանց բաղադրիչների իմաստաբանական, կառուցված–քային և գործառական վերլուծություն, ներկայացվում է լեզվաբանական տերմին–ների առաջացման ու ձևավորման պատմությունը՝ ըստ առանձին շրջանների: Ատենախոսությունը գրված է հա–յագիտության մեջ ընդունված՝ արդի բանասիրության և քերականագիտության տեսական-մեթոդական սկզբունքներով: Օգտագործված են թեմային առնչվող հայ և այլազգի անվանի բանասերների, լեզվաբանների, քերականագետների, լեզվի տարբեր շրջաններով զբաղվող հայագետների աշխատությունները և նրանց ելակե–տային դրույթները: Կիրառվել են համեմատական, զուգադրական վերլուծության մեթոդները` բերված փաստերը հիմնավորելու և ճշգրիտ եզրահանգումներ կատարելու համար: Հայերենի քերականության պատմությունն իր հիմնական անցումներով, փուլային առանձնահատկություններով հայտնի է և ուսումնասիրված, սակայն այդ շղթան լրացնելու ձեռագրային նյութը չի սպառվել և լեզվաբանական նյութը ուսումնասիրու–թյան չի ենթարկվել: Մի շարք քերականական բնագրեր դեռևս գիտական շրջանա–ռության մեջ դրված չեն. ընտրել ենք այդպիսի 16 ձեռագիր, որոնք պահվում են Երևանի Մաշտոցի անվան Մատենադարանի ձեռագրատանը, և մեկը՝ Զմմառի վանքի մատենադարանի հիմնական հավաքածուում : Քննել ենք այդ աղբյուներում վկայված տերմինները` նկարագրելով դրանց բնույթը, կառուցվածքային և բովանդակային հիմնական հատկանիշները: Այս առումով սույն աշխատանքը ամբող–ջական փորձ է այդ բացը լրացնելու ուղղությամբ: Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտագործվել հայագիտության բնագավառում կատարվելիք հետագա աշխատանքներում, հատկապես միջնադարյան քերականագիտության պատմությանը նվիրված ուսումնասիրություններում: Целью работы является выделение грамматических терминов из неисследованных и неопубликованных рукописных источников и проведение их целостного лингвистического анализа. Для достижения этой цели поставлены следующие задачи: а) представить историю формирования и периодизацию развития лингвистических терминов; б) провести классификацию терминов по их происхождению, исследовать пути и источники пополнения терминов; в) осуществить структурно-семантический и функциональный анализ терминов. В армянских рукописях содержится богатое наследие трудов по грамматике, которое в основном исследовано, однако, имеется много еще не решенных вопросов, но относительно лингвистических терминов данная сфера должным образом не изучена. Актуальность диссертационной работы обусловлена необходимостью всестороннего исследования лингвистических терминов, содержащихся в неопубликованных рукописных источниках. НАУЧНАЯ НОВИЗНА ИССЛЕДОВАНИЯ: В диссертации впервые исследуются выделенные из рукописей около двухсот тридцати новых терминов, проводится семантический, структурный и функциональный анализ, представляется история возникновения и формирования лингвистических терминов по отдельным периодам. История армянской грамматической науки исследована по основным периодам развития с их специфическими особенностями, однако рукописный материал, пополняющий недостающие звенья данной цепочки, еще не исчерпан. В арменистике имеется целый ряд исследований по разным лингвистическими вопросами, затронутым в рукописных источниках, в том числе и по терминологии. В основе нашего исследования также лежит анализ неизученных и неопубликованных терминов из рукописных первоисточников. Некоторые источники, содержащие грамматический материал, по сей день не введены в научный обиход. Нами был выбран ряд рукописных грамматических трудов, хранящихся в Ереванском Матенадаране им. М. Маштоца и еще один из основной коллекции монастыря Зммар. Мы проанализировали термины, извлеченные из этих источников, по сферам их употребления, структурным и семантическим особенностям. В этом отношении данная диссертация является попыткой восполнения существующих пробелов в истории развития грамматической терминологии. Результаты исследования могут быть использованы в дальнейших трудах по арменоведению, особенно в работах, посвящённых истории средневековой грамматики. Структура диссертации обусловлена поставленной целью, исследуемым материалом и сферой обсуждаемых проблем. Работа состоит из введения, трех глав – с соответствующими разделами, заключения, списка использованной литературы, приложений. В Введении обсуждается ряд вопросов теоретического характера. Учитывая материал исследования, мы обратились к теории терминологии и восприятию термина в армянской лингвистике, в частности, к толкованию терминов армянскими и зарубежными авторами. Обращено внимание также на деятельность грекофильской и латинофильской грамматических школ, так как в образовании армянских лингвистических терминов обе школы сыграли важнейшую роль. Далее обосновывается выбор рукописных источников по их особенностям, благодаря которым их следует ввести в научный обиход.The purpose of research is the selection of grammatical terms from unexplored and unpublished sources, and conducting their holistic linguistic analysis. To achieve this purpose, we set the following objectives: а) to present the history of formation and periodization of linguistic terms’ development; b) to classify the terms according to their origin, to explore ways and sources of replenishment of the terms; c) to implement structural-semantic and functional analysis of the terms. ACTUALITY OF THE THEME: The Armenian manuscripts contains a rich heritage of works on grammar, which is mainly studied, but there are many outstanding issues. However regarding linguistic terms, this scope is not properly understood. The relevance of the thesis is due to the need for a comprehensive study of linguistic terms contained in the unpublished manuscript sources. In the thesis for the first time were investigated derived from manuscripts about two hundred and thirty new terms, performed semantic, structural and functional analysis, represented history of origin and formation of linguistic terms on separate periods. History of Armenian grammar is studied with their transitions, the specifics of development periods, however handwritten material replenishment the missing links of this chain has not been exhausted. In the Armenology there are a number of studies on various linguistic issues raised in the manuscript sources, including the terminology. At the heart of our research is analysis unstudied and unpublished terms from the primary sources. Some sources, containing grammatical material, still are not put into use. We have selected a number of grammatical manuscripts which are situated in Yerevan Matenetaran named by M. Mashtots and another one from the main collection of Bzommar monastery. We have analyzed the terms extracted from these sources, according to their areas of use, structural and semantic features. In this sense, this dissertation is an attempt to fill the existing gaps in the history of grammatical terminology’s history. The results of the thesis can be used in further proceeding in Armenology, especially in the studies devoted to the history of medieval grammar. STRUCTURE OF THE THESIS: Structure of the thesis is due to the intended purpose, investigated material, and the sphere of the discussed issues. It consists of an introduction, three chapters, with the relevant sections and subsections, conclusions, list of references, applications. The volume of the thesis is 152 pages. In Introduction we discuss some theoretical questions. Based on the study material, we turned to the terminology and the perception of the terms in Armenian linguistics. Based on this, we turned to the terms’ interpretation by the Armenian and foreign authors. Attention is paid also to the activities of Greek and Latin grammar schools, as in the formation of Armenian linguistic terms both schools played a essential role. Next, we prove the choice of original manuscript, focusing on all the properties due to which they enter into scientific use.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Лингвистические термины в армянских рукописных грамматических трудах XIV-XVII веков. Linguistic terms in Armenian manuscript grammar works of XIV-XVII centuries.
      Uncontrolled Keywords: Манукян Татевик Григорьевна, Manukyan Tatevik Grigori
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 30 Jun 2017 16:54
      Last Modified: 06 Jul 2017 12:14
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5186

      Actions (login required)

      View Item