Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Սիլվա Կապուտիկյանի հուշագրությունների լեզուն

Միրումյան, Լիլի Մայիսի (2017) Սիլվա Կապուտիկյանի հուշագրությունների լեզուն. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ .

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (568Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1559Kb)

      Abstract

      Շուրջ երկու տասնամյակ առաջ հայ ոճագիտության մեջ քննվել և գնահատվել է Ս. Կապուտիկյանի չափածոյի խոսքարվեստը , իսկ հուշագրության լեզուն չի ուսումնասիրվել: Գրողի գրական ժառանգության բավականին արժեքավոր մաս կազմող հուշագրական երկերի մասին գրվել են միայն գրականագիտական ուսումնասիրություններ, հրատարակվել բազում հոդվածներ, նշվել գրողի խոսք-արվեստին բնորոշ լեզվաոճական ինչ-ինչ ընդհանուր հատկանիշներ: Սրանով պայմանավորված` ուսումնասիրության նյութ ենք դարձրել Ս. Կապուտիկյանի հուշագրության լեզուն: ՈՒսումնասիրության առարկան, նպատակն ու խնդիրները: Ուսումնասիրության առարկան Սիլվա Կապուտիկյանի` Սփյուռք կատարած ուղևորությունների հենքի վրա գրված հուշագրություններն են` <<Քարավանները դեռ քայլում են>> (1964) , <<Խճանկար հոգու և քարտեզի գույներից>> (1976) , <<Գույներ նույն խճանկա- րից>> (1989) , <<Հոգու նույն երթուղիներով>> (1993) և <<Քարավանները հեռանում են>> (1999): Հետխորհրդային շրջանում գրված վերջին երկու հուշագրու- թյունները 2002 թ. ամփոփվեցին նաև <<Իմ կածանը աշխարհի ճանապարհներին>> գրքում: Աշխատանքի նպատակն է համակարգված ներկայացնել հուշագրության լեզվաոճական յուրահատկությունները: Հարցը հնարավորինս համակողմանի ներ- կայացնելու նպատակով երբեմն նշվել են լեզվական տարբեր միավորների ոճականորեն ու գեղագիտորեն չպատճառաբանված, անհաջող կիրառությունները: Ատենախոսության հիմնական խնդիրներն են՝ քննել բառապաշարի տարբեր շերտերի ոճական արժեքը, դրանով պայմանավորված՝ գրողի բառընտրության և բառագործածության վարպետությունը, քերականական իրողությունների լեզվաոճական կիրառությունները, գրողի խոսքարվեստի պատկերավորությունն ու արտահայտչականությունը պայմանավորող առավել տարածված միջոցները: Ուսումնասիրության խնդիրների շրջանակների մեջ է մտնում և՛ հեղինակի, և՛ հերոսների խոսքի լեզվաոճական յուրահատկությունների բացահայտումը: Առաջին անգամ փորձ է արվել քննելու և գնահատելու Ս. Կապուտիկյանի հուշագրության խոսքարվեստը, բացահայտելու լեզվական այն իրողությունները, որոնք առանձնահատուկ նշանակություն ունեն հուշագրության լեզվական արվեստի համապատկերում, պայմանավորում են բանաստեղծուհու լեզվամտածողության, խոսքի և ոճի ինքնատիպությունը: Կարծում ենք՝ քննվող լեզվաոճական միջոցների շրջանակով և ուսումնասիրության հիմնական արդ- յունքով աշխատանքը կարելի է նորություն համարել: Ուսումնասիրության մեթոդը: Կիրառել ենք նկարագրական և վերլուծական մեթոդը, անհրաժեշտության դեպքում՝ դրանք համադրել: Աշխատանքը կարող է հիմք լինել համանման տեսանկյունով քննելու այլ հեղինակների խոսքարվեստը, նաև լեզվաոճական տարբեր իրողություններ: Այն օգտակար կարող է լինել ոճաբանական ուսումնասիրությունների, գործնական պարապմունքների համար, կարող է տրամադրել փաստական հարուստ նյութ: Ատենախոսությունը քննարկվել է Երևանի պետական համալսարանի հայոց լեզվի ամբիոնում և երաշխավորվել հրապարակային պաշտպանության: Ատենա- խոսության հիմնադրույթներն արտացոլված են գիտական ժողովածուներում հրատարակված հոդվածներում: Ներածության մեջ նշվում են Ս. Կապուտիկյանի հուշագրությունների թեմատիկ և լեզվական յուրահատկությունները: Ներկայացվում են այն հեղինակները, որոնք Ս. Կապուտիկյանի որևէ հուշագրության գրականագիտական վերլուծության մեջ գնահատել են նաև լե- զուն՝ տալով միայն ընդհանուր բնորոշումներ: Հիմնավորվում են թեմայի ընտ- րությունը, ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը, նպատակն ու խնդիրները: Առաջին գլուխը վերնագրված է <<Բառապաշար>>: Գրողը ոճական երանգավորում է հաղորդել չեզոք բառաշերտին, հայոց գրական լեզվի հարուստ բառագանձին համադրել է ժողովրդախոսակցական, բարբառային, արևմտահայե- րեն բառեր, օտարաբանություններ, հարկ եղած դեպքում կերտել է նոր բառեր: Գրողի խոսքարվեստում համագործածական որոշ բառերի արտահայտչականության հիմքում ժողովրդական-փոխաբերական գործածությունն է: Այսպիսի կիրառությունները, սակայն, չեն նպաստում բովանդակային-գաղափարական ինչ-ինչ հարցերի լուծմանը: Սրանք պարզապես Կապուտիկյանի լեզվամտածողությանը բնորոշ չեզոք գործածություններ են և ասե- լիքին հաղորդում են ժողովրդական կենդանի խոսքի որոշ երանգներ. <<Կար- պիսը վիրավորանքից կարմրեց ու ֆրանսերենով մի լավ կարմրեցրեց աղջկան>> (4-35), <<Մի … տղամարդ տաքացած խոսում էր>> (2-73) և այլն: В течение нескольких десятилетий было написано множество статей и опубликовано немало исследований о творчестве Сильвы Капутикян. В армянской стилистике также проводился анализ языка ее поэзии, однако с лингвистической точки зрения мемуары поэта не изучались. В их научно-литературном анализе ученые только частично затрагивали язык мемуаров и указывали на некоторые общие характеристики. Этим и обусловлен выбор нашей темы: материалом для исследований стали мемуары писателя, которые составляют значительную часть ее творческого наследия. Определяя стилистическую ценность некоторых языковых реалий, мы попытались выявить существенные лингвостилистические особенности мемуаров и по- казать своеобразие стиля автора. Анализ языка проводился на основе единства формы и содержания. Нами были использованы описательный и аналитические методы, которые в случае необходимости синтезировались. Во введении указаны некоторые тематические и языковые особенности мемуаров Сильвы Капутикян. Обоснован выбор темы, необходимость проведения исследования, цели и задачи работы. Первая глава названа “Лексика”. В ней обстоятельно проведен анализ стилис- тической значимости общеупотребительных, просторечных, западно-армянских слов, варваризмов и неологизмов. Вторая глава “Грамматические реалии” состоит из двух подглав: “Струк-турные типы предложения» и “Диалектные и западно-армянские грамматические реалии”. В главе проведен анализ номинативных безличных и неполных предложений, конструкций со сказуемым, выраженным вспомогательным глаголом “э”, другие диалектные и западно-армянские грамматические реалии. Третья глава “Система изобразительности и выразительности” состоит из двух подглав: “Средства изобразителньости” и “Средства выразительности”. В главе изучаются наиболее употребительные средства визуализации и вырази- тельности. В результате исследования языка мемуаров Сильвы Капутикян мы пришли к следующим выводам: Общеупотребительные слова в авторской речи получают стилистическую окраску благодаря их образному использованию (народному или авторскому), а также способности создавать синонимичные или антонимичные пары. Просторечно-народные элементы (слова, фразеологизмы) способствуют формированию простого и непосредственного стиля автора, стилизации речи героев. Употребление жаргонных и ряда разговорных слов, которые широко используются в разговорной речи, неуместно. При помощи использования диалектной лексики автор создает атмосферу деревенского колорита, обеспечивает компактность речи, персонифицирует речь героев. Встречается также неуместное употребление диалектных слов и фраз, не решающих каких-либо стилистических задач. Западно-армянская лексика гармонизируется с тематикой мемуаров, речью героев и их языковым мышлением. С точки зрения выполнения определенных стилистических функций западно-армянская лексика не имеет особого значения, является незаменимым средством художественного отражения атмосферы Диаспоры, создания образа армянина - ее представителя. Варваризмы используются с целью воссоздания атмосферы чужой среды. Заимствованные слова способствуют достоверному описанию быта и привычек других народов. Использование в речи героев варваризмов подчеркивает происхождение героя и влияние иностранного языка на его родной язык. Употребление большей части авторских окказионализмов носит случайный характер. Некоторые неологизмы являются выражениями поэтического восприятия действительности. Также встречаются неудачные окказионализмы, ослабляющие эстетическое восприятие речи автора. Из рассмотренных нами грамматических реалий особой стилистической ценностью обладают синтаксические единицы. Нами было замечено, что автор час- то использует конструктивные типы предложений, наиболее характерные для поэзии. Благодаря использованию подобных конструкций прозаический текст приобретает ритм и лиризм, становится заметным поэтическое мышление автора мемуаров. Throughout decades many articles, publications, researches have been dedicated to Sylva Kaputikian’s works. In the Armenian stylistics has been studied also the writer’s verbal art of prose. Contrary to this, the writer’s memoirs language has been overlooked. Some authors in the analysis of literary studies have partly referred to the language, introducing only some general definitions. Conditioned by the given factor the topic under study is the writer’s memoirs, which constitute a considerably valuable part of her works. With the help of stylistic evaluation of different linguistic phenomena, we have tried reveal the essential linguo-stylistic characteristics of S. Kaputikian’s works and her unique style. The conducted analyses are consistent with the unity of content and form. In current research have been used the analytic and descriptive methods, in some cases the combination of both has been implemented. In the Introduction are highlighted some linguistic and thematic features of S. Kaputikian’s memoirs. The choice of the topic, its objectives and goals, its topicality are grounded. Chapter One is entitled “Vocabulary”. Within the scope of Chapter One tho-roughly studied the stylistic value of words of common usage, words of informal speech, borrowings, neologisms, dialectal words and Western Armenian words. Chapter Two is entitled “Grammatical Phenomena”. It consists of two subchap- ters: “The Structural Types of the Sentence” and “Dialectal and Western Arme- nian Grammatical Phenomena”. Here we touch upon the characteristics of nomi- nal impersonal and incomplete sentences, structures which are expressed with the help of notional verb “to be” and other dialectal and Western Armenian grammatical phenomena. Chapter Three is entitled “The System of Portrayal and Expressiveness” and consists of two subchapters: “Means of Portrayal” and “Expressive Means”. The widely used means of imagery and expressiveness of the language of memoirs are studied. Studying Sylva Kaputikian’s memoirs language, we have come to draw the following conclusion: The words of common usage become stylistically colored in the author’s language due to the figurative (popular, individual) implementation as well as due to the for- mation of synonymic and antonymic pairs. The items of popular speech (words, idioms), contribute to the formation of the author’s simple and ingenuous style as well as to the stylization of heroes’ speech. Jargonisms, some colloquialisms are widespread in popular speech and are used unnecessarily. With the use of dialectal layer of vocabulary, the author creates the atmosphere of rural environment, secures the brevity of speech and individualizes the heroes’ speech. There also exist some irrelevant use of dialectal words and idioms, which do not contribute to the solution of certain stylistic issues. The Western Armenian layer of vocabulary is harmonious with the topic of me- moirs, with the heroes’ speech and linguistic mentality. In terms of carrying out different stylistic functions, they are not quite valued. In essence, Western Armenian words and expressions are irreplaceable means to portray artistically the image of the Diaspora and the portrait the Armenians who belongs to it. With the use of borrowings, the author creates the atmosphere of foreign envi-ronment. The borrowed words contribute to the genuine portrayal of other peoples’ lifestyle and customs. The borrowings that use the heroes in their speech emphasize the impact of foreign environment on their mother tongue and their origin.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Язык мемуаров Сильвы Капутикян. The language of Sylva Kaputikian’s memoirs.
      Uncontrolled Keywords: Мирумян Лили Маисовна, Mirumyan Lili Mais
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 30 Jun 2017 17:32
      Last Modified: 06 Jul 2017 12:22
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5187

      Actions (login required)

      View Item