Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Տարածքային կազմավորումների կայուն և համաչափ զարգացման հիմնախնդիրները (ՀՀ նյութերով)

Ասլանյան, Սերգեյ Գագիկի (2017) Տարածքային կազմավորումների կայուն և համաչափ զարգացման հիմնախնդիրները (ՀՀ նյութերով). PhD thesis, Հայաստանի պետական տնտեսագիտական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (479Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2126Kb)

      Abstract

      Տարածաշրջանների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների միջև մեծ և խորացող անհամամասնություններն ուղղակիորեն և անուղղակիորեն բացասաբար են ազդում յուրաքանչյուր երկրի ընդհանուր տնտեսական զարգացման վրա: Դրանք հաճախ դրսևորվում են տարածքներում գործազրկության բարձր մակարդակով, տնտեսապես հետամնաց տարածքների առաջացմամբ, միգրացիոն անցանկալի հոսքերով: Հայաստանի Հանրապետության աշխարհագրական և բնակլիմայական պայմանների բազմազանությունը, բնառեսուրսային և արտադրական ներուժների տարբերություններն ի սկզբանե կանխորոշել են բնակավայրերի տեղաբաշխման, արտադրական գերակա ճյուղերի և տրանսպորտային ուղիների ձևավորման ու զարգացման, սոցիալական ենթակառուցվածքների ստեղծման ու զարգացման հնարավորությունները: Դրա հետ միասին, ներդրումային հոսքերի անհավասարաչափ բաշխումը պայմանավորել են մարզերի ու համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների անհամամասնությունները: Ուստի, ներկայումս մեր հանրապետության համար առանձնահատուկ կարևորություն է ստանում տարածաշրջանների համաչափ զարգացման հիմնախնդիրների լուծումը, որը երկարաժամկետ հեռանկարում կապահովի ցանկալի արդյունք, եթե այն դրվի կայուն զարգացման հիմքերի վրա: Չնայած տարածքային զարգացման վերաբերյալ ուսումնասիրություններին և տարածքային քաղաքականությանն առնչվող բազմաթիվ մոտեցումներին, դեռևս տարածքային կայուն և համաչափ զարգացման տեսական և գործնական կիրառման շատ հարցեր քննարկման փուլում են, առկա են բազմաթիվ չլուծված խնդիրներ: Գիտական հրապարկումներում թերևս բացակայում է սոցիալ-տնտեսական համակարգի կայուն զարգացման հասկացության վերաբերյալ միասնական ընդհանուր տեսակետը, սահմանված չեն տարածքային սոցիալ-տնտեսական համակարգերի կայունության չափանիշները և նրա գնահատման մեթոդաբանությունը, բացահայտված չեն տարածքային մակարդակի համակարգերի կայուն զարգացման առանձնահատկությունները: Հայաստանի Հանրապետության համար առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարածքային կազմավորումների միջև առկա սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամաչափությունների կրճատման հիմնախնդիրների լուծումը՝ տարածաշրջանների շահերի պահպանման, երկրի արդյունավետ վարչատարածքային կառուցվածքի ձևավորման հիման վրա: Խիստ կարևոր ու արդիական է գիտական հիմնավորմամբ սահմանել տարածաշրջանների կտրվածքով սոցիալ-տնտեսական զարգացման հիմնական ցուցանիշների համահարթեցման սկզբունքներն ու հիմնական մոտեցումները և գիտականորեն հիմնավորել դրանք: Վերոնշյալ հիմնախնդիրների լուծման ուղղությունների որոնումն էլ կանխորոշել է սույն ատենախոսության թեմայի ընտրությունը, հիմնավորել նրա արդիականությունը, պայմանավորել ուսումնասիրության նպատակն ու խնդիրները: Հետազոտության նպատակն է Հայաստանի Հանրապետության տարածքային կազմավորումների սոցիալ-տնտեսական համակարգերի կայուն և համաչափ զարգացման հիմնախնդիրների բացահայտումը և դրանց գործնական լուծման ուղիների և մոտեցումների առաջադրումը՝ տեսական-մեթոդական հիմնավորմամբ: Վերոնշյալ նպատակի իրականացման համար աշխատանքում առաջադրվել և լուծվել են հետևյալ խնդիրները. Հստակեցնել «տարածք», «տարածքային կազմավորում» և «համաչափ տարածքային զարգացում» հասկացությունների բովանդակությունը: Բացահայտել և դասակարգել տարածքային քաղաքականության էությունը, իրականացման ձևերը, սկզբունքներն ու մեթոդները: Հիմնավորել տարածաշրջանների կայուն և համաչափ զարգացման գործում պետական տարածքային քաղաքականության նշանակությունը, բացահայտել սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների համահարթեցման և կայուն զարգացման պետական տարածքային քաղաքականության էությունը, ուղղությունները և գործիքները: Ուսումնասիրել տարածաշրջանների կայուն և համաչափ զարգացման միջազգային փորձը և դրա կիրառելիության հնարավորությունները ՀՀ-ում: Վերլուծել և գնահատել ՀՀ տարածաշրջանների սոցիալ-տնտեսական զարգացման անհամամասնություններն ու մասշտաբները, բացահայտել առաջացման պատճառները, ներկայացնել առաջարկություններ դրանց հաղթահարման նպատակով: Ուսումնասիրել սոցիալ-տնտեսական համակարգերի կայուն զարգացման տեսամեթոդաբանական հիմունքները, տարածքային կայուն զարգացման էությունն ու առանձնահատկությունները, բացահայտել ՀՀ տարածքային սոցիալ-տնտեսական կայուն զարգացման հիմնախնդիրները: Առաջադրել ՀՀ տարածքային կազմավորումների սոցիալ-տնտեսական անհամաչափությունների հաղթահարման և կայուն զարգացման մոտեցումներ: Цель исследования – выявление проблем устойчивого и равномерного развития социально-экономических систем территориальных образований Республики Армения и выдвижение путей и подходов к их практическому решению – с теоретико-методическим обоснованием. Для достижения вышеуказанной цели в работе поставлены и решены следующие задачи: Уяснить содержание понятий “территория”, “территориальное образование” и “равномерное территориальное развитие”. Выявить и классифицировать сущность, формы реализации, принципы и методы территориальной политики. Обосновать значение, раскрить сущность, направления и инструменты государственной политики в деле устойчивого и равномерного развития регионов. Исследовать международный опыт устойчивого и равномерного развития регионов и возможность его применения в РА. Анализировать и оценить диспропорции и масштабы социально-экономического развития регионов РА, выявить причины возникновения, представить предложения с целью их преодоления. Исследовать теоретико-методологические основы устойчивого развития социально-экономических систем, сущность и особенности устойчивого регионального развития, выявить проблемы устойчивого регионального развития РА. Выдвигать подходы к преодолению социально-экономических диспропорций и к устойчивому развитию териториальных образований РА. Обосновав значимость института местного самоуправления в процессе регионального устойчивого и пропорционального социально-экономического развития, разработать пути повышения эффективности использования их потенциала. В контексте усовершенствования системы управления региональным устойчивым и пропорциональным развитием предложить регламент разработки и реализации стратегии социально-экономического устойчивого и пропорционального развития региона. Уточнены и определены критерии выявления диспропорций территориального развития и в соответствии с ними представлена система показателей, характеризующих различия в уровнях социально-экономического развития. Подчеркнув значимость местного самоуправления в деле социально-экономического развития регионов, предложена новая концепция административно-территориальных реформ, направленная на повышение эффективности использования потенциала муниципалитетов. Обосновав роль кластеров в деле развития и повышения конкурентоспособности регионов, разработаны организационно-экономические основы и алгоритм формирования и развития кластеров в регионах РА. Предложен весь процесс разработки, принятия и обеспечения реализации стратегии социально-экономического развития территориальных образований – начиная с анализа стартовых условий и до организации и оценки контроля реализации, включая мониторинг процессов независимыми аналитическими организациями.The objective of the study is to reveal the problems of sustainable and balanced development of socio-economic systems in territorial divisions of RA and to submit suggestions for solution thereof with theoretical-methodological grounds. To achieve this objective, the following issues have been highlighted and solved in this study. To clarify the meaning and essence of ''territory'', ''territorial division'' and ''territorial balanced development''. To identify and classify the essence of regional policy, implementation of the forms, principles and methods. To ground the importance of state regional policy for sustainable and balanced development in regions, to reveal the essence, methods and tools of the state regional policy of sustainable and balanced development at socio-economic levels. To explore the territorial sustainable and balanced development international experience and its applicability possibilities in RA. To analyze and evaluate the socio-economic development scales and imbalances in regions of RA, to identify the causes and make recommendations to overcome them. To explore the theoretical-methodological basics of sustainable development of socio-economic systems, the nature and characteristics of territorial sustainable development, to identify the territorial socio-economic sustainable development issues in RA. To suggest the approaches to overcome socio-economic disbalances and to improve sustainable development in the territorial division of RA. To support effective useage of current potential by highlighting the role of municipal government institute in territorial sustainable and balanced socio-economic development process. To develop the mechanism along with its application for the regional socio-economic sustainable and balanced development strategy in the context of improved management of sustainable and balanced development system. During the study a number of theoretical-methodological results and findings of practical significance were obtained, out of which the ones that contain scientific novelty are as follows: In the thesis have been clarified and defined territorial development disparities detection standards and in accordance with that has been presented a system of indicators characterizing the differences in socio-economic development. A new concept of administrative reform aimed at efficient use of community resources has been suggested by highlighting the role of local government in regional socio-economic development. In the thesis have been processed organizational, economic fundamentals and stages of the formation and development of clusters in regions of RA by grounding the role of clusters in the development and rising of competitiveness in regions. The process of elaboration, adoption and implementation of the socio-economic development strategy of territorial divisions have been developed from the analyses of the initial conditions to organization and evaluation of application control including monitoring processes by independent monitoring organizations.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Проблемы устойчивого и равномерного развития территориальных образований (по материалам РА). The issues of sustainable and balanced development of territorial divisions (on the materials of RA).
      Uncontrolled Keywords: Асланян Сергей Гагикович, Aslanyan Sergey Gagik
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 06 Jul 2017 09:29
      Last Modified: 06 Jul 2017 09:29
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5193

      Actions (login required)

      View Item