Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ջրամատակարարման նպատակով հնաջրաերկրաբանական ուսումնասիրություններ, պայմանավորված մակերևույթային և ստորերկրյա ջրբաժանների փոխադարձ կապով (Արագածի լեռնազանգվածի օրինակով)

Մկրտչյան, Մարինե Սարգսի (2017) Ջրամատակարարման նպատակով հնաջրաերկրաբանական ուսումնասիրություններ, պայմանավորված մակերևույթային և ստորերկրյա ջրբաժանների փոխադարձ կապով (Արագածի լեռնազանգվածի օրինակով). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (25Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3296Kb) | Preview

      Abstract

      Ջրային ռեսուրսները շարունակում են մնալ կարևոր գործոն աշխարհի բոլոր երկրների տնտեսության զարգացման և մարդկանց ապրելակերպի համար: Այդ ռեսուրսների անհրաժեշտությունը անվիճելի է դարձել ներկայումս, երբ տեղի է ունենում երկրագնդի կլիմայի գլոբալ փոփոխություն, որի հետևանքով սպասվում է ջրային ռեսուրսների բազմադարյա պաշարների կրճատում: ԱՊՀ-ի, Իտալիայի, Իսլանդիայի, Ճապոնիայի, ԱՄՆ-ի և այլ երկրների մասնագետների ուշադրությունը սևեռված է հրաբխականության առանձին շրջանների վրա, նկատի ունենալով հատկապես Երկրի բնական ջերմության, հանքային աղբյուրների օգտագործման, ինչպես նաև օգտակար հանածոների որոնման խնդիրները: Վերջին տարիներին տարբեր երկրներում բավականին սրվել են նաև հակասությունները բնակչության աճող պահանջարկի և տարածքների էկոլոգիական վիճակի բնագավառներում: Նման իրավիճակը պահանջում է տարածքների ջրաերկրաբանական ուսումնասիրությունների զգալի ընդլայնում, հաշվի առնելով մասնավորապես դրանցում ժամանակակից տեխնալոգիաների ու սարքավորումների ներդրումը: Հրաբխային մարզերի ստորերկրյա ջրերի որոնման և հետախուզման համար հատուկ ուշադրության են արժանի կայնոզոյի ժամանակաշրջանի հրաբխականության տեղամասերը, որոնց բնորոշ օրինակ է հանդիսանում Հայաստանի Կենտրոնական հրաբխային լեռնաշխարհը: Ուսումնասիրությունների արդյունավետությունը և ստացված արդյունքները առավել հիմնավորված են դառնում, երբ ջրաերկրաբանական աշխատանքները զուգակցվում են մասնավորապես օդատիեզերական, հնաերկրաձևաբանական և, հատկապես, ջրաերկրաֆիզիկական մեթոդների համատեղ կիրառմամբ: Ներկայումս հրաբխային շրջաններում ջրաբանա-ջրաերկրաբանական հարցերի լուծման համար կարևոր հիմնախնդիրներից է ջրավազանների ժամանակակից և հնառելիեֆների փոխադարձ կապի պարզաբանումը և վերլուծությունը, որը գտնվում է տարբեր գիտությունների խաչմերուկում ու պահանջում է կիրառել մեթոդներ՝ հիմնված տարբեր ֆիզիկական դաշտերի ուսումնասիրության վրա: Աշխատանքի նպատակն ու խնդիրները: Արագածի լեռնազանգվածի օրինակով հիմնավորել ՀՀ տարածքի հրաբխային շրջանների խոշոր գետավազանների ժամանակակից և հնառելիեֆների փոխադարձ կապով պայմանավորված ստորերկրյա ջրերի տարածական բաշխվածության ճշգրտման անհրաժեշտությունը, շահագործվող հանքավայրերից լրացուցիչ ջրառի հնարավորությունները և նոր ջրառների արդյունավետ տեղադիրքերի որոշումը: Проблема водоснабжения отдельных отраслей народного хозяйства и населенных пунктов Республики Армении продолжает оставаться актуальной. Результаты научно-прикладных исследований, приведенных в настоящей работе, позволили сделать следующие основные выводы и предложения: Усовершенствована (уточнена) методология палеогидрогеологического геокартирования вулканических регионов. В качестве характерного примера рассмотрены территории крупных водосборных бассейнов рек массива горы Арагац. В исследованных регионах выявлены и картированы “инверсионные” территории, где наблюдается пространственное несоответствие современных и погребенных (водоупорных) рельефов. Определены и оценены величины элементов водного баланса крупных речных водосборных бассейнов вулканического массива Арагац и, в частности, уточнены величины глубинного стока. Получены следующие основные данные: Для “инверсионной” водосборной площади 558,5 кв.км реки Селавмастара при 5, 25, 50, 75 и 95%-ой обеспеченности атмосферными осадками глубинный сток соответственно равен 149, 131, 126, 124 և 100 млн.м3/год. Для “инверсионной” водосборной площади 153,22 кв.км реки Касах при 50% обеспеченности атмосферными осадками формируется глубинный сток 14,99 млн.м3/год. Для “инверсионной” водосборной площади 156,24 кв.км реки Каркачун при 50% обеспеченности атмосферными осадками формируется глубинный сток 64,81 млн.м3/год. При составлении водо-хозяйственных балансов рассмотренных речных бассейнов надо внести уточнения в величинах их глубинного стока. Методом математического моделирования с учетом взаимосвязей современных и подземных водоразделов обоснована и установлена возможность дополнительного отбора подземных вод из Аревикского и Апаранского месторождений подземных вод. В целях водоснабжения обоснован отбор подземных вод из ряда участков массива горы Арагац и в связи с этим впервые составлена специальная гидрогеологическая схема-карта с указанием наиболее рациональных мест водозаборных сооружений. Предлагается усовершенствованная методология по решению гидрогеологических задач использовать в других вулканических регионах Республики. The problem of water supply for certain branches of the national economy and settlements of the Republic of Armenia continues to be relevant. The results of scientific and applied research, given in this paper, brought to the following main conclusions and suggestions: The methodology of paleohydrogeological mapping of volcanic regions has been improved (refined). As a typical example, the territories of large catchment areas of Aragats massif rivers have been considered. "Inversion" areas were identified and mapped in the investigated regions, where a spatial discrepancy between modern and buried (confined) reliefs is observed. The values of the water balance elements of the large river catchment basins of the Aragats volcanic massif have been determined and evaluated, and in particular, the values of the deep runoff are specified. The following basic data are obtained: For the "inversion" catchment area of 558.5 sq.km of the Selavmastarа River, with a probability of 5, 25, 50, 75 and 95% of аtmospheric precipitation, the underground runoff is respectively is of 149, 131, 126, 124 and 100 million m3/year. For the "inversion" catchment area of 153.22 square kilometers of the Kasakh River, with a probability of 50% of atmospheric precipitation, the underground runoff of 14.99 mln.m3/year is formed. For the "inversion" catchment area of 156.24 square kilometers of the Karkachun River, with a 50% probability of atmospheric precipitation, the underground runoff of 64.81 million m3/year is formed. When compiling the water economy balance of the considered river basins, it is necessary to make corrections in the values of their underground runoff. The possibility of additional water abstraction from the Arevik and Aparan aquifers is substantiated and determined by the method of mathematical modeling taking into account the interrelationships of modern and underground watersheds. For the purpose of water supply, the abstraction of groundwater from a number of sites on Aragats massif is justified, and for this reason, a special hydrogeological map was compiled for the first time, where the most rational places of water abstraction are shown. An improved methodology is proposed for solving hydrogeological problems in other volcanic regions of the Republic.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Палеогидрогеологические исследования, обусловленные взаимосвязью поверхностных и подземных водоразделов, в целях водоснабжения (на примере Арагацского массива). Paleohydrogeological studies for water supply purposes, associated to the interconnection of surface and underground watersheds (on the pattern of Aragats massif).
      Uncontrolled Keywords: Мкртчян Марине Саргисовна, Mkrtchyan Marine
      Subjects: Earth Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 25 Aug 2017 15:30
      Last Modified: 25 Aug 2017 15:30
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5510

      Actions (login required)

      View Item