Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայ ֆիդայական շարժումը 1880-1907 թթ.

Առաքելյան, Կամո Մհերի (2017) Հայ ֆիդայական շարժումը 1880-1907 թթ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (63Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (8Mb)

      Abstract

      XIX դարի վերջին քառորդին Oսմանյան կայսրության կողմից արևտահայության նկատմամբ կիրառվում էին բռնության ամենաբիրտ մեթոդներ: Դրանց որպես պատասխան և անմիջական հետևանք` իրենց կյանքն ու իրավունքները պաշտպանելու համար մի բուռ հայ քաջորդիներ ոտքի ելան և դիմեցին զենքի: Այսինքն` ինքնաբուխ ու տարերայնորեն սկսվեց ֆիդայական շարժումը: XIX դարի վերջին քառորդին սկսված հայ ազգային-ազատագրական, շարժումը դրսևորվեց ինչպես ժողովրդի մտավոր, կրթալուսավորական, գաղափարախոսական, սոցիալական և այլ ասպարեզներում, այնպես էլ` զենքի դիմելու ձևով, որն, աստիճանաբար ծավալվելով, իր մեջ առավ Արևմտյան Հայաստանի գրեթե բոլոր գավառներն ու Օսմանյան կայսրության այլ հայաշատ տարածքներ: Դրան մասնակցում կամ սատարում էր ժողովրդի զգալի մասը, ինչի արդյունքում այն միտում ուներ և աստիճանաբար վերածվում էր շարժման , սակայն իրադարձությունների ոչ նպաստավոր զարգացումների արդյունքում աստիճանաբար մարեց: Արևմտյան Հայաստանի տարբեր շրջաններում, Փոքր Հայքում, Կիլիկիայում աստիճանաբար ձևավորվում էին ֆիդայական ջոկատներ, որոնք պայքարում էին հայության իրավունքների, կյանքի ու գույքի պաշտպանության համար: Ժամանակակիցների հուշերում, գիտական աշխատություններում ու մամուլում սփռված են մեծաքանակ վկայություններ ու անդրադարձներ հայ ֆիդայական պայքարի դրդապատճառների, գաղափարախոսության և սխրանքների մասին: Սակայն դեռևս ամփոփ մի ուսումնասիրության անհրաժեշտություն է զգացվում, որ ներկայացնի հայոց պատմության այդ հերոսական փուլի իրադարձություններն ու արժանավույնս գնահատի այդ հերոսների կատարած սխրանքները: Ատենախոսությունում քննության են առնվում հայ ժողովրդի պատմության դժվարագույն մի ժամանակահատվածում` XIX դարի 80-ականներից սկսած մինչև 1907 թ. ընկած փուլի առանցքային իրադարձություն հանդիսացող և Արևմտյան Հայաստանում տարերայնորեն ծավալված ֆիդայական պայքարի հիմնահարցերը: Ուսումնասիրության ընթացքում կատարվել է ընդգրկուն հետազոտություն. ոչ միայն ուսումնասիրել ենք բազմաքանակ արխիվային և այլ բնույթի վավերագրեր, հայ և օտար հեղինակների հայտնած տեղեկություններ ու վկայություններ, տպագիր սկզբնաղբյուրներ ու թեմային առնչվող աշխատություններ, այլև համեմատել ու համադրել ենք ֆիդայական պայքարի մասին այդ աղբյուրներում առկա տարբեր տեսակետերն ու կարծիքները, մանրամասն վերլուծել դրանք և հայտնել մեր մոտեցումները: Ֆիդայական շարժման ժամանակագրությունը ներառում է 1880-ականներից մինչև 1907 թ., այսինքն` մինչև Սուլուխի կռիվը և Գևորգ Չաուշի ու շատ ֆիդայիների զոհվելը, որից հետո, փաստորեն, ֆիդայական կռիվներն Արևմտյան Հայաստանում աստիճանաբար սկսեցին մարել: В конце 19–ого века в Османской империи, в частности, в Западной Армении и в других местах империи, где были заселены много армян, социально–экономическое, правовое, психологическое и политическое житьё ухудшилось. Везде были насилие, бесправие, взятки и коррупция, разбой хозяйства и всё это настолько углублялось, что больше не возможно было терпеть. В этой ситуации со стихийным образом развёртывалась национально – освободительная борьба, которая известна по имени фидаинская, гайдуцкая борьба и была объективной необходимостью и вспышкой духа народа. Гайдуцкая борьба помогла повысить национальную самооценку армянского народа и создала идею организации самообороны. Во время этой священной борьбы погибли многие храбрые воины и стали бессмертными со своими подвигами. Но они доказали, что лучше гибнуть как герой, чем существовать как жалкий раб. В этом деле важную роль сыграли те молодые интеллигенты, педагоги, священники и чиновники, которые получили образование в Европе и в России. Первые шаги гайдуцкой борьбы начались в начале 1880-х годов в Тарон - Туруберане, далее распространялись в Васпуракане и наконец, то во всей Армении, в маленьком Айке и тех территориях Османской империи, где были населены армяне. Крестьянство было главной движущей силой и основным источником национально-освободительной борьбы западных армян. Армянин осознанно поднял свою голову после пятивекового тяжелого рабства и трубил в трубу вестника революции. Из уст армян слышно было “свобода “, народ бурился и бросал вызов кровожадному властелину. Высоко развевающийся флаг святого дела окрасился кровью армянских героев. Гайдуки действовали в Западной Армении и почти во всех местах азейских губерниях османской империи, заселенных армянами, начиная с Киликии до озера Урмия. Оно стало один из героических и славных страниц освободительной борьбы армянской истории. В этих ситуациях гайдуки помогли сто тысячам людям, а в их присутствии турецких Солдатов и чиновников охватило страх. Султан Амид и Высокая Дверь разрабатывали тайный план об истреблении западных армян и о решении Армянского вопроса и днём раньше для реализации этого плана предпринимали меры. Считаем, что им не возможно было реализовать эти планы вполне и сразу, потому, что гайдуцкая борьба препятствовала и в то же время отложила это до трагического 1915 года. At the end of the 19th century in the Ottoman Empire, especially in Armenia and in the other parts of the empire that were densely populated by Armenians, the socio-economic, legal, psychological and political condition of Western Armenians got worse. There were violations, unrighteousness, bribery and corruption, economic loot everywhere. It was so much rooted that it was impossible to bear it any more. In that situation a national-liberty struggle came forth which is known as Fidayi Struggle. This struggle was an objective necessity and came from the bottom of the heart of the people. Fidayi struggle increased self-assessment of Armenians at the national level and developed the idea of self-defense. During the fights a lot of bold worriers martyred. However they proved that it was better to be martyred like heroes than to continue living like slaves. A lot of young scientists, pedagogues, clergymen and politicians who got education in Europe and Russia had an important role in this movement. The latter sparkled in the state of Taron-Turuberan at the beginning of the 1880s and then spread over Vaspoorakan, and after all throughout the whole territory of Armenia, the Lesser Hayk, as well as over some other parts of the Ottoman Empire populated by Armenians. Village people were the driving force and main source of the national-liberation struggle of Western Armenians. After 5 century’s slavery life Armenians took their weapons by their own will in order to get freedom. One could hear ‘’freedom’’ being uttered by Armenians. The flag of freedom fighters was colored by the blood of Armenian heroes. Fidayis struggled in Western Armenia and Ottoman Empire as well as in almost all Asian provimnces that were inhabited by Armenians , starting from Kilikia to Lake Urmia. This movement became one of the heroic and glorious pages of the peculiarities of the struggle in the history of Armenia. In these difficult times fidayis helped hundreds of people and the Turkish soldiers and officers became fearful in their presence. Sultan Hamid developed a secret plan to exterminate Western Armenians and thus give a solution to the Armenian Question. Therefore they took measure for the implementation of their plan as soon as possible. It was impossible for them to implement their plan at once and completely as the fidayi struggle became an obstacle for them, by postponing it till the tragic year of 1915.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Армянское Гайдукское движение в 1880 – 1907 гг. Armenian Fidayi struggle from 1880 to 1907.
      Uncontrolled Keywords: Аракелян Камо Мгерович, Arakelyan Kamo Mher
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 04 Sep 2017 12:40
      Last Modified: 06 Sep 2017 12:23
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5536

      Actions (login required)

      View Item