Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը Հայաստանի որոշ հազվագյուտ էկոհամակարգերի վրա

Ալեքսանյան, Տարոն Վարդանի (2017) Կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը Հայաստանի որոշ հազվագյուտ էկոհամակարգերի վրա. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ բուսաբանության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (39Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (4Mb)

      Abstract

      Ներկայումս ամբողջ աշխարհում կարևորագույն բնապահպանական խնդիրներից են կենսաբազմազանության պահպանությունը և կլիմայի փոփոխությունը, ընդ որում ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում կեսաբազմազանության վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցության հիմնահարցերին։ Բնական էկոհամակարգերի վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցության գնահատումը բարդ խնդիր է, որի լուծումներն օգտագործվում են հազվագյուտ և անհետացող կենդանական և բուսական տեսակների պահպանության համար։ Հայաստանում 1995թ.-ից մինչ այժմ մշակվել է կլիմայի փոփոխության երեք ազգային հաղորդագրություններ, որոնցում բավարար չափով դեռևս չեն լուսաբանվել բնական էկոհամակարգերի վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը։ Ոլորտի վերաբերյալ իրականացվել են ընդամենը մի քանի գիտական հետազոտություններ, որոնցում բուսականության տիպերի մակարդակով կանխատեսվել է կլիմայի փոփոխության հետևանքով սպասվելիք փոփոխությունները (Fayvush and Aleksanyan, 2015; Aleksanyan et al., 2016; Файвуш и др., 2011; Файвуш, 1999)։ Ներկայումս բնական էկոհամակարգերի վրա կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը գնահատելու համար օգտագործվում են տարբեր մոդելներ (Hutchinson, 1957; Guisan and Thuiller, 2005; Araujo et al., 2012; Franklin, 2013): Այն հազվագյուտ էկոհամակարգերը, որոնցում ներկայացված տեսակային կազմը աչքի է ընկնում, թե՛ հարստությամբ և թե՛ հազվագյուտությամբ կլիմայի փոփոխության ազդեցության գնահատման տեսանկյունից առավել մեծ հետաքրքրություն են ներկայացնում։ Սույն աշխատանքում մեր կողմից ընտրվել են Հայաստանում հանդիպող «Ջաջուռի ռելիկտային տափաստան» և «Սոսու պուրակ» հազվագյուտ էկոհամակարգերը։ Նշված էկոհամակարգերը կարևորագույն բուսաբանական և «Էմերալդ» էկոլոգիական ցանցի տարածքներ են (Таманян и Файвуш, 2009; Ասատրյան և Ֆայվուշ, 2013; Файвуш и др., 2016)։ Աշխատանքում ներկայացված ուսումնասիրության արդյունքները արդիական են կլիմայի փոփոխության ազդեցությամբ պայմանավորված կենսաբազմազանության և բնական էկոհամակարգերի պահպանության, ինչպես նաև հեռանկարում հանրապետության տարածքում այլ կարևորագույն և հազվագյուտ էկոհամակարգերի խոցելիության գնահատման համար։ Сохранение богатейшего биоразнообразия Армении – актуальнейшая задача для нашей республики. В настоящее время изменение климата является одним из важнейших факторов, воздействующих на окружающую среду и ставящих перед человечеством серьезнейшие задачи по смягчению его последствий и приспособлению к меняющимся условиям жизни. При этом если оценке воздействия изменения климата на отдельные виды растений и животных в последние годы уделялось некоторое внимание, то его воздействие на природные экосистемы в целом в Армении оставалось полностью вне поля зрения ученых. Кроме нескольких работ, посвященных прогнозам изменения отдельных типов растительности, это направление оставалось неисследованным. С точки зрения сохранения уникального богатейшего биоразнообразия Армении наибольший интерес представляют редкие экосистемы, в составе которых представлены редкие и исчезающие виды растений. Для нашего исследования нами были выбраны две редчайшие в Армении экосистемы – «Реликтовая степь на Джаджурском перевале» и «Платановая роща». Обе эти экосистемы являются не только очень редкими в республике, в них представлены многочисленные виды растений, включенные в Красную книгу Армении, обе они являются Ключевыми ботаническими территориями и потенциальными территориями экологической сети «Эмеральд», а «Реликтовая степь» еще и Ключевой орнитологической территорией. При этом они очень различны по своей структуре, флористическому составу, расположению в республике, принадлежности к типам местообитаний. Так, «Реликтовая степь» располагается на севере Армении и относится к травянистым типам местообитаний, а «Платановая роща» расположена на юге республики и относится к местообитаниям с преобладанием древесных растений. Основной целью работы явилась оценка прогнозируемого изменения климата как на экосистемы в целом, так и на отдельные редкие, включенные в Красную книгу виды растений, с учетом их адаптивных возможностей и рекомендацией необходимых мер для их адаптпции. Для достижения указанной цели в полевых условиях было оценено состояние популяций редких видов. Для экосистем выявлены и уточнены био-климатические данные, для отдельных видов с использованием компьютерных моделей на основе многочисленных (климатических, орографических, эдафических, экологических) параметров были определены благоприятные условия и территории с их картированием, оценены угрозы их исчезновения в результате изменения климата, а также оценены возможные изменения в составе и структуре экосистем. Кроме того, предложены практические рекомендации по сохранению редких видов растений, находящихся под угрозой исчезновения, в условиях ex-situ и in-situ. Preserving the rich biodiversity of Armenia is an urgent issue for our republic. Nowadays, climate change is one of the most important factors affecting the environment and poses great challenges for mankind in mitigating its consequences and adaptation. It should be noted, that the impact of climate change on individual plant and animal species has been partly investigated, were in recent years, its impact on natural ecosystems as a whole has remained completely out of sight of scientists in Armenia. Although several works devoted to the forecasts of changes in some types of vegetation, this field remained uninvestigated. From the point of view of preserving the biodiversity of Armenia, rare ecosystems are of greatest interest, in which rare and endangered plant species are represented. For this research, two rare ecosystems in Armenia we selected namely the Relict Steppe on the Jajur Pass in Shirak region and the Plane Grove in Syunik region. These both ecosystems are very rare in the republic, they contain numerous species of plants included in the Red Book of Armenia, both of them are the Important Plant Areas and potential territories for the ecological network “Emerald”. The Relict Steppe on the Jajur Pass is also an important Ornithological Area. At the same time, they are very different in structure, floristic composition, location in the republic, belonging to the various types of habitats. So, "Relict Steppe on the Jajur Pass" is located in the north of Armenia and belongs to grassy types of habitats, and "Plane Grove" is located in the south of the republic and belongs to habitats with a predominance of woody plants. The main goal of the work was to assess the impact of the predicted climate change on both the ecosystem as a whole and on some rare plant species included in the Red Book, evaluate and indicate possible necessary measures for their adaptation. To achieve this goal, populations of rare species were assessed in the field conditions, bio-climatic data were identified and refined for ecosystems. Furthermore, computer models based on various parameters (climatic, orographic, edaphic and ecological) were applied for identifying favorable conditions and territories for individual species. Furthermore, computer models based on various parameters (climatic, orographic, edaphic and ecological) were for identifying favorable conditions and territories for individual species. Relevant maps have been constructed, of possibilities extinction of individual species as a result of climate change, as well as possible changes in the composition and structure of ecosystems. In the present work, four models of climate change (CCSM, GFDL-CM3, GISS E2-R and HadGEM2–AO) and four models of species distribution (GBM, RF, MARS and Maxent) were used. As a result, it was shown that the four rarest species from 11 included in the "Relict Steppe on the Jajur Pass" (Allium rupestre Steven, Tragopogon armeniacus Kuthath., Valeriana eriophylla (Ledeb.) Utkin and Asperula affinis Boiss. et Huet), and eight species from 22 included in "Plane Grove" ecosystem (Carex pendula Huds., Euonymus velutina Fisch. et C.A.Mey., Iris lineolata (Trautv.) Grossh., Lathyrus setifolius L., Platanus orientalis L., Pteridium tauricum V. Krecz. ex Grossh., Pyrus raddeana Woronow, Ranunculus cicutarius Schlecht) are very vulnerable to climate change.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Оценка воздействия изменения климата на некоторые редкие экосистемы Армении. Climate change impact on some rare Armenian ecosystems.
      Uncontrolled Keywords: Алексанян Тарон Вартанович, Aleksanyan Taron V.
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 11 Sep 2017 11:00
      Last Modified: 11 Sep 2017 11:00
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5561

      Actions (login required)

      View Item