Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բալկանյան պատերազմները (1912-1913 թթ.) և Ռուսաստանի դիրքորոշումը

Պետրոսյան, Արևիկ Վանոյի (2013) Բալկանյան պատերազմները (1912-1913 թթ.) և Ռուսաստանի դիրքորոշումը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (404Kb) | Preview

    Abstract

    XX դարասկզμի միջազգային իրադարձությունների համատեքստում և ժամանակակիցների ներկայացումներում Բալկանները միշտ ընդունվում էին որպես μացասաμար երանգավորված աշխարհաքաղաքական տարածաշրջան: Արդեն իսկ «Բալկաններ» անունը հաճախ ուղեկցվում է տարածաշրջանի այնպիսի μնութագրերով, ինչպիսիք են Եվրոպայի «վառոդային մառան» և «խոցելի փորատակ»: Նմանատիպ μացասական երանգավորումըμնորոշ է նաև XX դարում լայն տարածում գտած «μալկանացում» հասկացությանը: Հանրաճանաչ վերլուծաμան և հրապարակախոս Ռանկո Պետկովիչի գնահատմամμ μալկանացումը μալկանյան պետությունների միջև տարածքային վեճերի պատճառով ընթացող անընդհատ հակամարտությունը վիճակ է, ինչպես նաև μալկանյան տարածաշրջանի անընդմեջ ատոմականացում: Դրան կարելի է ավելացնել նաև եվրոպական տերությունների μազմամյա շահամոլական «խաղի» գործոնը: Բավականաչափ ծանր և դեռևս չհաղթահարվող ճգնաժամը, չնայած նրան, որ նախկին հարավսլավական հանրապետությունների անկախությունը պաշտոնապես ճանաչվել էր, և Մակեդոնիայում ընթացող զինված դիմադրությունը` Բալկաններում հակամարտությունների աղμյուրների առանձին արտահայտումներն են: Ռազմավարական կարևոր և խիտ μնակեցված μալկանյան տարածաշրջանի ժամանակակից μարդ խնդիրներից շատերը կրում են օμյեկտիվ μնույթ: XIX դարի վերջից այս տարածաշրջանն առանձնանում է նախ և առաջ իր երկարատև և μնորոշ հակամարտություններով: Դրանք ոչ միայն պարμերաμար կրկնվում էին, այլև նախորդեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմին: Նման իրավիճակը շատ դեպքերում որոշվում էր երեք գլխավոր դավանանքների` ուղղափառի, կաթոլիկի և իսլամի, առնչությամμ, ինչը μազմիցս վերափոխվում էր սուր կրոնային հակամարտությունների: Բարդացման մյուս μաղադրիչը Բալկաններում էթնիկ μազմազանությունն էր, որը ոչ միայն գաղթի, այլև օսմանյան իշխանությունների անմիջական քաղաքականության հետևանք էր, որն էլ μարձրացնում էր հակամարտության աստիճանը: Բալկանյան ժողովուրդները ձևավորվել են իրար հակասող մշակութաքաղաքական ազդեցությունների պայմաններում. դարերի ընթացքում նրանք գտնվում էին օսմանյան և ավստրո-հունգարական կայսրությունների իշխանության ներքո, μացի դրանից իրենց վրա զգացել են Ռուսական կայսրության ազդեցությունը: Վերջապես, XX դարում Բալկանյան թերակղզու տարածքում տեղի ունեցավ մասշտաμային քաղաքական գաղափարախոսությունների` կոմունիզմի, ֆաշիզմի և ազգայնականության μախում, ինչն ավելի ուժեղացրեց տարածաշրջանի հակամարտային ներուժը: Այսպիսով, երկար ժամանակահատվածի ընթացքում Բալկանյան թերակղզին մնում էր այն կարևոր տարածաշրջաններից մեկը, որտեղ խտացվել էր միջազգային քաղաքականության հիմնական ուղղությունների լայն տարապատկերը` տնտեսությունը, մշակույթը, ռազմաքաղաքական և ազգային շահերը: Բալկանյան երկրները անընդհատ ուշադրության առարկա դարձան ոչ միայն եվրոպական տերությունների, այլև Մերձավոր Արևելքի, նախ և առաջ Թուրքիայի, ինչպես նաև ԱՄՆ-ի համար: В диссертации исследуются международные отношения в Европе и внешняя политика России в конце XIX - XX вв. Предметом выступает балканский фактор европейской международной политической системы в рамках внешнеполитической деятельности России в конце XIX - XX вв. Под выражением “балканский фактор” подразумевается совокупность национальных, социо-культурных, общественно-политических и военных устремлений балканских стран, которые являлись катализатором деформаций во всей системе европейских международных отношений, что не только придавало ей состояние неустойчивости, но и создавало повышенный риск возникновения конфликтов. Диссертация состоит из введения, трех глав, которые разделяются на параграфы, заключения, списка использованных источников и литературы. Во введении представлены актуальность темы, основные цели и задачи исследования, научная новизна, временные рамки диссертации, методологическая основа, практическое значение, обзор исследованных источников и литературы. Первая глава диссертации - “Политические процессы на Балканах и русская дипломатия в начале XX века” - состоит из двух параграфов.В первом параграфе - “Балканский фактор в европейской политике России 1900 - 1909 гг.” - представлена роль балканского фактора в эволюции европейской политики России в 1900 - 1909 гг. Российская дипломатия вынуждена была в своих действиях на Балканах учитывать также интересы европейских партнеров.В связи с этим появилась необходимость реально оценить ту роль, которую мог сыграть балканский фактор в связи с его возрастающим влиянием на эволюцию европейской политики Российской империи.Российская дипломатия, активизировав свою европейскую внешнюю политику, стремилась использовать страны балканского полуострова для создания так называемого “пояса безопасности”. Второй параграф - “Территориальнные противоречия среди балканских государств накануне вооруженного конфликта в регионе и действия Петербурга по их урегулированию” - посвящен анализу политических процессов в балканском регионе и действиям русской дипломатии, направленным на урегулирование отношений между малыми балканскими странами, рассматривается процесс становления Балканского союза.Политические процессы в регионе, при всей их многогранности, шли ,в основному двух направлениях. С одной стороны, формирующиеся балканские страны активно искали приемлемые модели территориального размежевания, а с другой - видели основу своего национального самоутверждения в ликвидации турецкого фактора в политических процессах на юге Европы. обреченные на использование антитурецких устремлений балканских народов, политические круги России видели свою задачу в том, чтобы, не допустив опасного углубления территориальных противоречий в самой семье балканских государств, обеспечить им если не поддержку, то, по крайней мере, нейтралитет со стороны европейских сил в их действиях против Османской империи. Вторая глава, которая называется - “Первая балканская война и российская дипломатия.” - состоит из двух параграфов. Первый параграф - “Начало Первой Балканской войны и усилия русской дипломатии по урегулированию конфликта (9 октября - декабрь 1912 г.)” - рассматривает ход военных действий Первой Балканской войны и стратегию и тактику русской дипломатии. Освобождение Македонии, являвшейся главной целью союзников, было завершено. Зачастую демаркационные линии проходили по населенным пунктам, что создавало немалые трудности.Линия раздела проходила таким образом, что села оказались на левом берегу Брегальницы под контролем сербов, а поля, сады, виноградники на правом под контролем болгар.Дележ добычи возобновил противоречия между союзниками.Российская дипломатия оказалась в сложной ситуации. The dissertation studies the international relations in Europe and the foreign policy of Russia at the end of XIX and at the beginning of XX centuries. The subject of the dissertation is the Balkan factor of the European international political system within the framework of foreign policy of Russia at the end of XIX and at the beginning of XX centuries. The expression «the Balkan factor» implies the integrity of national, sociocultural, sociopolitical and military tendencies of the Balkan states which accelerated the deformations in the whole European system of international relations resulting not only in instability, but also increasing risk for conflict emergence. The dissertation consists of an introduction, three chapters subdivided into paragraphs, a conclusion, a bibliography and a list of references. The introduction presents the actuality of the topic, main tasks and objectives of the study, the scientific novelty, temporal framework of the dissertation, the methodological base, practical significance, a review of the used sources and literature. The first chapter entitled «Political processes in the Balkans and Russian diplomacy at the beginning of XX century» comprises two paragraphs. The first paragraph «The Balkan factor in the European policy of Russia in the period from 1900 to 1909» presents the role of the Balkan factor in the evolution of European policy of Russia in the period from 1900 to 1909. Russian diplomacy was obliged to consider interests of the European partners in its activity in the Balkans. In this regard a necessity emerged to objectively evaluate the role played by the Balkan factor in the connection of its increasing impact on the evolution of the European policy of the Russian Empire. The Russian diplomacy having activated its European foreign policy strived to use the Balkan peninsular states to create the so called “safety belt”. The second paragraph entitled “Territorial controversies among the Balkan states prior to the armed conflict in the region and Petersburg’s regulatory actions” is devoted to the analysis of the political processes in the Balkan region and the actions of the Russian diplomacy to regulate relations between the small Balkan states and to the scrutiny of the process of formation of Balkan Union. Political processes in the region, despite their diversity, mainly proceeded in two directions. On one hand, emerging Balkan states actively sought acceptable models of territorial delimitation, on the other hand they saw the foundation of their national identity in the abolishment of the Turkish factor in the political processes in the southern Europe. Doomed to follow the anti-Turkish aspirations of the Balkan states, Russian political circles saw their task in providing if not support to the Balkans then at least neutrality on the part of the European powers concerning their actions against the Ottoman empire to prevent hazardous deepening of territorial conflicts in the family of the Balkan states. The second chapter entitled «The first Balkan war and Russian diplomacy» consists of two paragraphs. The first paragraph «The beginning of the first Balkan war and the efforts of Russian diplomacy to conflict regulation. (October 9 – December, 1912)» reviews the military course of the first Balkan war, also the strategy and tactics of Russian diplomacy. Liberation of Macedonia, being the main target of the allies, was accomplished. The demarcation lines frequently crossed settlements causing significant difficulties. Thus, the demarcation line allotted the villages on the left bank of the Bragalnitza to the Serbians, while fields, gardens, vineyards on the right bank – to the Bulgarians. Division of plunder resumed the controversies among the allies. Russian diplomacy found itself in a complicated situation.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Балканские войны (1912-1913 гг.) и позиция России. The Balkan wars (1912-1913) and Russians stance.
    Uncontrolled Keywords: Петросян Аревик Ваноевна, Petrosyan Arevik V.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 20 Oct 2017 14:52
    Last Modified: 28 Jun 2018 10:31
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5812

    Actions (login required)

    View Item