Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական երաշխիքները Հայաստանի Հանրապետությունում

Սարգսյան, Մերի Մնացականի (2017) Իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական երաշխիքները Հայաստանի Հանրապետությունում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (109Kb) | Preview

    Abstract

    Իշխանությունների բաժանման սահմանադրական հաշվեկշռի արդյունավետության ապահովման գործընթացում անկյունաքարային նշանակություն ունեն, մասնավորապես, սահմանադրական հարթությամբ իրավունքի գերակայության հռչակումը և երաշխավորումը, այդ համատեքստում պետական իշխանության ճյուղերի ոչ միայն կառուցակարգային, այլև, ինչն առավել կարևոր է, գործառութային անկախությունը երաշխավորող, ինչպես նաև դրանց գործառութային, հակակշռող և զսպող լիազորությունների առավելագույնս հստակ բաժանում նախատեսող իրավական հիմքերը: Վերջիններս պետք է միտված լինեն իրավաստեղծ, իրավակիրառ և արդարադատության ոլորտներում պետական իշխանության ճյուղերից յուրաքանչյուրի իրավասության, ինչպես նաև գործառույթների և վերջիններիս իրականացումն ապահովող լիազորությունների միջև պատշաճ համամասնություն ապահովելուն, պետական մարմինների իրավասության և դրանց պատասխանատվության ծավալի ներդաշնակեցմանը, նշված մարմինների միջև իրենց սահմանադրական լիազորությունների առնչությամբ ծագող վեճերի' իրավական հարթությունից դուրս լուծումները բացառելուն: Իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի ծագման նախադրյալներին և իրացման առանձնահատկություններին վերաբերող հայրենական և արտասահմանյան հեղինակների մեծաթիվ աշխատություններում առաջ քաշված հարցադրումների շուրջ մոտեցումները հակասական են, հաճախ իրարամերժ: Դրա հետ մեկտեղ, ցայսօր տեսական և գործնական հարթություններում վերոնշյալ սկզբունքի բովանդակային ընկալման և իրացման առումներով առկա են մի շարք գիտագործնական հիմնախնդիրներ, որոնք պահանջում են համարժեք հետազոտություն: Միաժամանակ, կարևոր ենք համարում նկատել, որ թեմային առնչվող հարցադրումների շրջանակն ընտրելիս ելակետ ենք ընդունել սահմանադրական իրավունքի տեսությունում առավել տարածված այն մոտեցումը, ըստ որի իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման խորքային խնդիրները հիմնականում առնչվում են օրենսդիր և գործադիր իշխանության փոխհարաբերությանը: Չնսեմացնելով դատական իշխանության իրավաքաղա-քական նշանակությունը, հատկապես, իշխանությունների հավասարակշռման տեսանկյունից, այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով հետազոտության ասպեկտնե¬րը, նպատակահարմար ենք գտել թեմայի հետազոտության շրջանակներում առավելապես բացահայտել օրենսդիր և գործադիր իշխանությունների փոխհարաբերության ողջ համակարգը և այդ կտրվածքով անդրադառնալ նաև Հանրապետության նախագահի, ինչպես նաև Սահմանադրական դատարանի սահմանադրական կարգավիճակի հարցադրումներին, այդ թվում 2015 թվականի սահմանադրական փոփոխությունների լույսի ներքո: Տվյալ դեպքում, Սահմանադրական դատարանին առանձնացնելը թելադրված է վերջինիս լրջագույն դերակատարմամբ իշխանության ճյուղերի մարմինների իրավասության շուրջ վեճերը լուծելու համատեքստում: Պետական իշխանության սահմանափակման, դրանից բխող պետական իշխանության կազմակերպական և գործառութային բաժանման շուրջ գաղափարներն առաջ են քաշվել դեռևս անտիկ ժամանակներում պետության և հասարակության պատմական զարգացման տարբեր ժամանակաշրջաններում գաղափարից վերածվելով դասական տեսության և իրենց արտացոլումը գտնելով նաև իրավունքի հուշարձան մի շարք փաս-տաթղթերում: Իշխանությունների բաժանման որպես գաղափարի, հայեցակարգի և սահմանադրական սկզբունքի բովանդակային առանձնահատկություններին, պետական իշխանության ճյուղերի բաժանման հետ անխզելիորեն կապված դրանց հավասարակշման համատեքստում պետական իշխանության ճյուղերը մարմնավորող մարմինների միջև զսպումների և հակակշիռների համակարգի արդյունավետ գործողությունն ապահովող կառուցակարգերի բարելավման հիմնախնդիրներին անդրադարձ է կատարված բազմաթիվ հետազոտողների գիտական աշխատություններում, որոնց համարժեք անդրադարձել ենք սույն հետազոտության շրջանակում Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունների բաժանման սահմանադրական հաշվեկշռի արդյունավետության բարձրացման համատեքստում վերհանված մի շարք հիմնախնդիրների քննարկման արդյունքներով ներկայացնելով դրանց իրավական հարթությունում լուծումներ տալուն ուղղված առաջարկություններ, որոնց իրացումը գործնականում կարող է նպաստել պետական կառուցակարգի առավել անխափան գործառնությանը: Հետազոտության հիմնական նպատակն է ՀՀ նախագահի և Ազգային ժողովի, Հանրապետության նախագահի և Կառավարության, Հանրապետության Ազգային ժողովի և Կառավարության միջև փոխհարաբերությունների առկա իրավական հիմնախնդիրների վերհանումը և վերլուծությունը, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական դատարանի որպես իշխանությունների բաժանման ու հավասարակշռման սկզբուն-քի երաշխավորի դերակատարության բացահայտումը և այդ կապակցությամբ իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման իրավական կառուցակարգերի բարելավմանն ուղղված գիտական առաջարկների ներկայացումը: Հետազոտության նպատակներին հասնելու համար առաջ քաշված հիմնական խնդիրներն են իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական կառուցակարգերի արդյունավետության բարձրացման համատեքստում Հայաստանի Հանրապետությունում դեռևս գործող կառավարման ձևի բարեփոխման հրամայականին անդրադարձը վերհանելով պետության գլխի, պետական իշխանության օրենսդիր և գործադիր մարմինների միջև փոխհարաբերություններում առկա հիմնախնդիրները. իշխանությունների բաժանման սահմանադրական հաշվեկշռի ապահովման գործընթացում ՀՀ սահմանադրական դատարանի դերակատարության հարցին անդրադարձը' շեշտադրումը կատարելով նշված մարմնի այնպիսի կարևորա-գույն լիազորություններին, ինչպիսիք են Սահմանադրության պաշտոնական մեկնաբանումը և սահմանադրական մարմինների միջև նրանց սահմանադրական լիազո-րությունների առնչությամբ առաջացող վեճերի լուծումը. մի շարք ոլորտներում (օրենսդրական գործընթաց, ՀՀ նախագահի պաշտոնանկություն և Ազգային ժողովի արձակում) ՀՀ նախագահի և Ազգային ժողովի փոխհարաբերությունների քննարկումը իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրական սկզբունքի իրացման կառուցակարգերի բարե-լավման դիտանկյունից. իշխանությունների բաժանման սահմանադրական հաշվեկշռի ապահովման համատեքստում գործադիր իշխանության մարմինների կազմավորման և գործունեության սահմանադրաիրավական կառուցակարգերի (ՀՀ կառավարության նկատմամբ Հանրապետության նախագահի սահմանադրական ներգործություն, գործադիր իշխանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողություն) կատարելագործման ուղիների քննարկումը. վերոնշյալ հիմնախնդիրների քննարկման արդյունքներով դրանց լուծմանը և վերաբերելի իրավական ակտերի կատարելագործմանն ուղղված փաստարկված առաջարկներ ներկայացնելը հաշվի առնելով նաև արտասահմանյան պետութ¬յուններում գործող սահմանադրաիրավական կարգավորումները և ձևավորված պրակտիկան: В аспекте содержательного восприятия и реализации принципа разделения о баланса властей на сегодняшним день в теоретическом и практическом плоскостях имеется ряд научно-практических проблем, требующих равноценного изучения, в том числе и с точки зрения конституционно-правовых гарантий вышеуказанного принципа. При выборе вопросов, затрагивающих тему диссертации, в качестве исходной точки нами избран тот существующий в теории конституционного права и являющийся наиболее распространенным подход, согласно которому глубинные проблемы разделения и баланса властей главным образом касаются о взаимоотношений законодательной и исполнительной властей. Не умаляя политико-правового значения судебной власти, особенно с точки зрения баланса властей, однако учитывая аспекты исследования, мы посчитали целесообразным в рамках темы исследования наиболее широко раскрыть всю систему взаимоотношений между законодательной и исполнительной властями, и в этом аспекте затронуть также вопросы относительно конституционного статуса Президента Республики, а также Конституционного Суда, в том числе и в свете конституционных реформ 2015 года. В данном случае выделение Конституционного Суда продиктовано той серьезной ролью, которую он играет в контексте разрешения споров о компетенции органов ветвей власти. Научная новизна диссертации обусловлена тем обстоятельством, что представляет собой, в частности, комплексное исследование относительно конституционно-правовой доктрины механизмов сдержек и противовесов и практики их реализации во взаимоотношениях между Президентом, Национальным Собранием и Правительством Республики, а также роли Конституционного Суда РА в контексте гарантирования конституционного принципа разделения и баланса властей. В рамках исследования выдвинут и подвергнут обсуждению ряд актуальных вопросов, касающихся повышения эффективности реализации вышеуказанного принципа на современном этапе развития государства с учетом актуальных тенденций конституционного развития. В условиях действующей в Республике Армения модели разделения и баланса властей в целях совершенствования механизмов сдержек и противовесов между органами государственной власти проведено всестороннее исследование проблем, существующих в основных сферах их взаимоотношений, в результате чего сделаны не только аргументированные выводы, но и выдвинуты предложения, отражение которых в правовых актах может способствовать более эффективному обеспечению конституционного баланса разделения властей в Республике Армения.Until now there are several scientific-practical issues in the theoretical and practical fields related to the content perception and implementation of the principle of separation and balance of the powers, which, in its turn, require equivalent study to be conducted, including a research driven from the viewpoint of the constitutional legal guarantees of the above mentioned principle. While deciding the scopes of the research questions related to the theme of the given dissertation, we have taken as a starting point a widely known approach of the constitutional law theory, according to which the in-depth matters of separation and balancing of the powers are mainly related to the co-relation of legislative and executive power branches. Without diminishing the legal-political significance of the judicial power, especially then it comes to balancing of powers, nevertheless, while taking into account the specific aspects of the given research, within the frames of the topic of the respective study we have considered it expedient to disclose the entire system of co-relations between the legislative and executive branches of power, and with the respect to this aspect, also to address the questions in regard to the constitutional status of the President of the Republic of Armenia, as well as the Constitutional Court, particularly under the light of the Constitutional Amendments of 2015. In this case, the focus on the Constitutional Court is dictated by the latter’s significant engagement in the matters of settling disputes related to the scopes of competences of the branches of power. The scientific novelty of the dissertation is conditioned with the circumstance, that in essence it is, particularly, the complex research in regard to constitutional-legal doctrine of system of checks and balances and the practice of its implementation in co-relations between the President of the Republic, the National Assembly and the Government, as well as the role of the Constitutional Court of the Republic of Armenia in the context of guaranteeing of the constitutional principle of separate and balance of the powers. Within the frames of the given research, several contemporary matters in regard of boosting the efficiency of implementation of the above-mentioned principle have been pointed out and have been discussed, taking into consideration, surely, the current conditions of development of the state and contemporary tendencies of constitutional development. In the conditions of the existing model of separation and balance of the powers in the Republic of Armenia, with the aim of improvement of structural systems of the checks and balances of state power a comprehensive study has been conducted on the issues existing in the main field of their interaction, as a result of which not only reasoned conclusions have been drawn, but furthermore, the respective suggestions have been proposed, and their reflection in the legal acts can contribute to more effective guaranteeing of constitutional balance of the separation of powers in the Republic of Armenia.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Конституционно-правовые гарантии разделения и баланса властей в Республике Армения. The constitutional legal guarantees of separation and balance of the powers in the Republic of Armenia.
    Uncontrolled Keywords: Саргсян Мери, Sargsyan Meri
    Subjects: Law
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 27 Oct 2017 12:57
    Last Modified: 30 Oct 2017 14:05
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5846

    Actions (login required)

    View Item