Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ բնակչության ժամանակակից միգրացիայի աշխարհագրական վերլուծությունը

Մանասյան, Հայկ Մաքսիմի (2017) ՀՀ բնակչության ժամանակակից միգրացիայի աշխարհագրական վերլուծությունը. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (5Mb) | Preview

    Abstract

    Արդի դարաշրջանում բնակչության միգրացիաները զանգվածային և գլոբալ բնույթ են կրում պատճառահետևանքային բազմակողմանի փոխադարձ կապերի մեջ գտնվելով հասարակության մեջ տեղի ունեցող քաղաքական, տնտեսական, սոցիալ-ժողովրդագրական և էթնո-մշակութային գործընթացների հետ: Բնակչության միգրացիայի առանձին կողմերի ուսումնասիրությամբ զբաղվում են բազմաթիվ գիտություններ, որոնց համակարգում առանձնահատուկ տեղ է գրավում աշխարհագրությունը, մասնավորապես՝ հասարակական աշխարհագրությունը: Դա բացատրվում է հետևյալ երկու հանգամանքով, ա) բնակչության միգրացիան սոցիալ- տարածական երևույթ է և զգալի ազդեցություն է թողնում հասարակության տարածքային կազմակերպման վրա, բ) բնակչության միգրացիան համալիրային երևույթ է, և, նկատի ունենալով աշխարհագրական հետազոտության ինտեգրալ ներուժն ու համակարգային բնույթը, աշխարհագրությունն այլ գիտությունների համեմատ ավելի պատրաստ է իրականացնելու միգրացիայի բազմակողմանի և փոխկապակցված տարածաժամանակային և համալիրային ուսումնասիրություններ: Բնակչության միգրացիայի մասշտաբներն ավելի մեծ են լինում, և դրանց ազդեցությունն ու հետևանքներն առավել ցայտուն են դրսևորվում այն երկրներում ու տարածաշրջաններում, որտեղ վերջին երկու-երեք տասնամյակներին հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում տեղի են ունեցել համակարգային և արմատական փոփոխություններ: Այդպիսի երկրների թվին է պատկանում նաև Հայաստանի Հանրապետությունը (ՀՀ), որտեղ անկախացումից հետո տեղի ունեցած քաղաքական, տնտեսական և սոցիալ-ժողովրդագրական տեղաշարժերն առաջացրել են բնակչության արտագաղթի մեծ ալիքներ: Այդ ամենի արդյունքում տարեկան միջին հաշվով երկրից արտագաղթում է բնակչության 1,5%-2%-ը: Ներկայումս հրատապ են դարձել ՀՀ բնակչության միգրացիայի աշխարհագրական ուսումնասիրությունները, քանի որ բնակչության արտաքին և ներքին միգրացիոն տեղաշարժերը պատճառահետևանքային սերտ կապերի մեջ են գտնվում հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում տեղի ունեցող գործընթացների հետ և շարունակում են զգալի ազդեցություն թողնել տնտեսության զարգացման և տարածքային կազմակերպման վրա: ՀՀ բնակչության միգրացիայի առաջացրած սոցիալ-տնտեսաաշխարհագրական բազմաբնույթ հիմնախնդիրները ՀՀ ռազմավարական անվտանգային շահերի տեսանկյունից էապես մեծացնում են մարզերի և համայնքների բնակչության արդի միգրացիոն տեղաշարժերի տարածաժամանակային և համալիրային բազմակողմանի ուսումնասիրությունների իրականացման անհրաժեշտությունն ու հրատապությունը: Հետազոտության նպատակն է՝ կատարել ՀՀ բնակչության միգրացիայի համալիրային և տարածաժամանակային աշխարհագրական վերլուծություն, բացահայտել և գնահատել միգրացիոն տեղաշարժերի արդի վիճակը, պատճառահետևանքային կապերը և ազդեցությունը հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների զարգացման և տարածքային կազմակերպման վրա: Հետազոտության նպատակին հասնելու համար մեր առջև դրել ենք հետևյալ հետազոտական խնդիրները: Վերլուծել և ընդհանրացնել բնակչության միգրացիայի աշխարհագրական հետազոտության արդի տեսական գաղափարներն ու մեթոդաբանական մոտեցումները, փորձել դրանց օգտագործմամբ մշակել ՀՀ բնակչության միգրացիայի աշխարհագրական հետազոտությունների հիմնական ուղղությունները, մակարդակները, մեթոդներն ու մոտեցումները: Բացահայտել ՀՀ բնակչության արդի միգրացիոն հոսքերի ձևավորման քաղաքական, տնտեսական, սոցիալ-ժողովրդագրական և էթնո-մշակութային գործոններն ու պայմանները, պարզել դրանց կապը միգրացիայի տարածաժամանակային փոփոխությունների հետ: Վեր հանել միգրացիայի տարածաշրջանային առանձնահատկությունները, պարզել տարբեր տիպի և մեծության բնակավայրերի բնակչության միգրացիոն տրամադրվածությունները, դրանք առաջացնող համապետական և համայնքային գործոններն ու հիմնախնդիրները: Բացահայտել բնակչության միգրացիայի և տարաբնակեցման փոխադարձ կապերը, առանձնացնել միգրացիոն առումով առավել խոցելի տարաբնակեցման կենտրոններն ու բնակավայրերի տիպերը: Վերլուծել միգրացիայի տնտեսական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քաղաքական և էթնո-մշակութային տարածաշրջանային հետևանքներն ու հիմնախնդիրները, կանխատեսումներ անել միգրացիայի հնարավոր մասշտաբների և ուղղությունների վերաբերյալ: Գիտականորեն հիմնավորված առաջարկություններ անել ՀՀ բնակչության միգրացիայի կարգավորմանն ուղղված պետական քաղաքականության մշակման և իրականացման ժամանակ աշխարհագրական գործոնների հաշվառման ուղղությամբ: Հետազոտության օբյեկտը ՀՀ բնակչության ժամանակակից արտաքին և ներքին միգրացիոն տեղաշարժերն են, իսկ հետազոտության առարկան ՀՀ բնակչության միգրացիաների տարածաժամանակային փոփոխություններն ու առանձնահատկությունները, հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների տարածքային կազմակերպման հետ ունեցած փոխադարձ կապերը: Актуальность и важность географического исследования миграции населения объясняется двумя обстоятельствами: а) миграция населения - это социально-пространственное явление, которое оставляет значимое влияние на территориальную организацию общества, б) миграция населения - это комплексное явление, и имея ввиду интегральный потенциал и системный характер географического исследования, география, по сравнению с другими науками, более готова реализовать всесторонние и взаимосвязанные пространственно-временные и комплексные исследования миграции. Цель исследования - выполнение комплексного и пространственно-временного географического анализа миграции населения РА, выяснение и оценка современного состояния миграционных движений, причинно-следственных связей и воздействия на развитие и территориальную организацию разных сфер общественной жизни. Для достижения цели исследования перед нами были поставлены следующие исследовательские задачи: Выяснить политические, экономические, социально-демографические, этно¬культурные факторы и условия, формирующие современные миграционные потоки населения РА. Выяснить региональные особенности миграции, научно обосновать взаимосвязь миграции с экономическими и социально-демографическими процессами регионов и отдельных поселений. Сделать научно обоснованные предложения в связи с учетом географических факторов при разработке и реализации государственной политики по урегулированию миграции населения РА. Объект исследования-современные внешние и внутренние миграции населения РА, а предмет исследования- пространственно-временные изменения и региональные особенности миграции населения РА и их взаимосвязи с территориальной организацией разных сфер общественной жизни. Первая глава работы посвящена методологическим и теоретическим вопросам исследования миграции населения, вторая глава - масштабам, направлениям и причинам внешней миграции населения РА, третья глава пространственно¬временному анализу миграционных движений населения РА, четвертая глава - общественно-географическим последствиям миграции населения РА и проблемам регулирования и прогнозирования миграции населения РА. Впервые были сделаны всестороннее и целостное общественно-географическое изучение современной миграции населения РА. Выяснились этапы и современные тенденции внешней миграции населения РА и их связи с политическими, экономическими, социально-демографическими процессами. Relevance and importance of a geographical research of population migration are explained by two circumstances: a) population migration is a socio-spatial phenomenon and has significant impact on the territorial organization of society, b) population migration is a complex phenomenon, and taking into account the integral potential and the systemic feature of a geographical research, in comparison with other sciences geography is more ready to implement comprehensively and interrelated spatio-temporal and complex researches of migration. The aim of the research is to implement the complex and spatio-temporal geographical analysis of the population migration of RA, to find out and estimate the current state of the migratory movements, relations of cause and effect as well as impact on the development and the territorial organization of different spheres of social life. To achieve our research goals we put the following objectives for us: To find out political, economical, socio-demographic and ethno-cultural factors and conditions affecting to the formation of the contemporary migration flows of the population of RA. To find out regional features of the migration, to substantiate scientifically interrelation of the migration with economical and socio-demographic processes of the regions and separate settlements. To make scientifically based recommendations for considering geographical factors in the process of development and implementation of state policy for regulation of population migration of RA.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Географический анализ современной миграции населения РА. Geographical analysis of the contemporary population migration of Ra.
    Uncontrolled Keywords: Манасян Айк, Manasyan Hayk
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 27 Oct 2017 13:41
    Last Modified: 30 Oct 2017 14:06
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5847

    Actions (login required)

    View Item