Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Նորարարությունների առևտրայնացման հիմնախնդիրները ՀՀ գյուղատնտեսության ոլորտում

Հայրիյան, Արսեն Արթուրի (2017) Նորարարությունների առևտրայնացման հիմնախնդիրները ՀՀ գյուղատնտեսության ոլորտում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (472Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (26Mb)

      Abstract

      19-րդ դարի վերջին սկիզբ առած գիտատեխնիկական հեղափոխությունն իր դարակազմիկ հայտնագործությունների շնորհիվ վերափոխել է նաև արտադրությունը այն դարձնելով գիտելիքահեն և նորարարական գործընթաց։ Հայտնի է, որ զարգացած երկրներում նոր կամ կատարելագործված տեխնոլոգիաներին, գիտելիքահեն արտադրանքին, ծառայություններին և սարքավորումներին բաժին է ընկնում ՀՆԱ հավելաճի մինչև 85%-ը, և այս համատեքստում լիովին տրամաբանական է դառնում բիզնես և ակադեմիական հանրության սևեռուն ուշադրությունը նորարարական զարգացման հիմնախնդիրներին։ Կարևորելով ՀՀ տնտեսությունում նորարարական գործունեության կայացումը և դիտարկելով այն որպես երկարաժամկետ կայուն զարգացման որակական բաղադրիչ' ՀՀ կառավարությունը որդեգրեց գիտելիքահեն տնտեսության կառուցման ճանապարհը, որի հիմքում դրվեց մտավոր գործունեության արդյունքի կիրառումը և դրա մարմնավորումը ապրանքների և ծառայությունների մեջ։ Այս ճանապարհին ուղենշային դարձան 2006 թ. ընդունված «Ինովացիոն գործունեությանը պետական աջակցության մասին» ՀՀ օրենքը և 2011 թ. ՀՀ կառավարության կողմից մշակված «Ինովացիոն տնտեսության ձևավորման մեկնարկային ռազմավարության» հայեցակարգը։ Առաջին հայացքից թվում է, թե առկա են նորարարական տնտեսության նպատակադրումները և սպասվում է, որ 2020 թ. դրությամբ Հայաստանը կդառնա երկիր, որն իր տնտեսական աճը կապահովի նաև գիտատար արտադրանքի արտահանման հաշվին։ Ցավոք, սպասումներն այնքան էլ չեն համապատասխանում իրականությանը, դա են փաստում արտահանման և ներմուծման ցուցանիշներում գիտատար ճյուղերի գրեթե աննշան ցուցանիշները, ոլորտում մշակված նորարարությունների առևտրայնացման շատ ցածր մակարդակը, նորարարական գործունեությանը տրամադրվող անբավարար պետական աջակցությունը և այլն։ Ազգային տնտեսության տարբեր ճյուղերի, այդ թվում' ագրոպարենային համալիրի նորարարական զարգացման գիտական ուսումնասիրման խնդիրը արդիական է մի շարք պատճառներով։ Սննդեղենի և գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանման ծավալները վերջին տարիներին նկատելիորեն աճել են 2015թ. կազմելով ամբողջ արտահանման ծավալի 27.8%-ը, իսկ 2016 թ. 29.4%-ը։ Ոլորտի ուսումնասիրության կարևորությունը պայմանավորող հաջորդ գործոնը վերջինիս ունեցած սոցիալական բարձր ազդեցությունն է բնակչության վրա, ինչը պայմանավորված է գյուղատնտեսական գործունեության մեջ բնակչության զգալի զանգվածի ներգրավմամբ։ Զբաղված բնակչության 40%-ը և գյուղական բնակչության 75%-ը փաստացի ներգրավված են գյուղատնտեսական գործունեության մեջ ։ Գյուղատնտեսության դերը առանձնակի կարևոր է նաև աղքատության հաղթահարման գործում։ Բոլոր երկրներում գյուղատնտեսությունից առաջացած ՀՆԱ-ի աճը առնվազն կրկնակի արդյունավետ է աղքատության հաղթահարման գործում, քան գյուղատնտեսությունից դուրս ՀՆԱ-ի աճը ։ Հայաստանի ագրոպարենային համալիրի կայուն զարգացման հիմնական խոչընդոտները հնացած տեխնոլոգիաներն ու հիմնական ֆոնդերն են։ Այդ իսկ պատճառով ոլորտի նորարարական զարգացման նպատակահարմարությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ ներկա տնտեսական պայմաններում գրեթե բոլոր ռեսուրսները սահմանափակ են, և առաջանում է ռեսուրսախնայողության անհրաժեշտություն ագրոարդյունաբերության բոլոր մակարդակներում (հողատարածք, էլեկտրաէներգիա, աշխատուժ և այլն)։ Ոլորտը շարունակում է զարգանալ մեծապես էքստենսիվ ճանապարհով' ի հաշիվ Խորհրդային Միության տարիներից ժառանգություն մնացած ոռոգման ցանցի, տեխնիկական կազմի և գյուղատնտեսության վարման մոտեցումների։ Ներկա պահին ոլորտի ներդրումային ակտիվությունը գտնվում է շատ ցածր մակարդակի վրա, ինչը պայմանավորված է ինչպես ողջ տնտեսության վիճակով, այնպես էլ առանձին մարզերի ցածր տնտեսական մակարդակով։ Սեփական ֆինանսական միջոցների սղությունը ստիպում է ոլորտում գործունեություն ծավալող ձեռնարկություններին դիմել լրացուցիչ ներդրումային աղբյուրների, որոնք հիմնականում հանդես են գալիս առևտրային բանկերի կողմից տրվող վարկերի տեսքով։ Բարձր տոկոսադրույքները և ոլորտի համեմատաբար ցածր շահութաբերությունը, վարկը որպես ներդրումային աղբյուր, դարձնում են ոչ շահավետ։ Բանկային վարկավորման հաջորդ թերությունը ներկայումս ձեռնարկություններում նոր տեխնոլոգիաների ներդրման և արտադրանքի մրցունակության բարձրացման սուր արտահայտված կարիքն է, իսկ նորարարությունների վարկավորումը բարձր ռիսկեր է պարունակում, ինչը լրացուցիչ դժվարացնում է վարկի ստացման և մարման գործընթացները։ Չնայած այս ամենին, ՀՀ գյուղատնտեսության ոլորտում նորարարությունների կառավարման, գնահատման և ներդրման հիմնախնդիրները գրեթե չեն ուսումնասիրվել ակադեմիական հանրության կողմից։ Դիտարկելով վերջին տարիներին հանրապետությունում պաշտպանված ատենախոսությունները' պարզ է դարձել, որ թեմային վերաբերող միայն մեկ աշխատանք է կատարվել' 2016 թվականին։ Ավելին ոլորտում չի իրականացվում առկա գիտական և նորարարական ներուժի մշտադիտարկում և գնահատում, չեն բացահայտվում առավել ներուժային և հեռանկարային նորարարությունները, միջոցառումներ չեն ձեռնարկվում դրանց խթանման և առևտրայնացման նպատակով։ Վերլուծելով ոլորտի արդի վիճակը եկել ենք այն եզրահանգման, որ նախ և առաջ անհրաժեշտ է իրականացնել գյուղատնտեսության ոլորտին առնչվող նորարարությունների գնահատում նպատակ ունենալով բացահայտելու դրանց առևտրայնացման հիմնական խոչընդոտները։ Այս նպատակով ուսումնասիրվել են վերջին 5 տարիների ընթացքում ՀՀ Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախարարությանը կից Մտավոր սեփականության գործակալությունում արտոնագրված թվով 63 արդյունաբերական սեփականության օբյեկտներ (ԱՍՕ) և անհատական հարցումներ են անցկացվել նշված արդյունաբերական սեփականության օբյեկտների 56 առանցքային հեղինակների հետ։ Несмотря на это, проблемы развития инновационного менеджмента в сельском хозяйстве, внедрения и оценка инноваций были мало изучены. Более того, не проводится мониторинг и оценка существующего научно-инновационного потенциала в отрасли, не выявляются наиболее перспективные инновации и не принимается достаточных мер для их продвижения и коммерциализации. Анализируя текущее состояние отрасли, автор пришел к выводу, что в первую очередь необходимо проводить оценку инноваций, с целью выявить инновационный потенциал аграрного сектора РА в целом. С этой целью изучены те объекты промышленной собственности, которые были запатентованны в Агентстве Интеллектуальной Собственности РА за последние 5 лет (в целом 63) и были проведены индивидуальные опросы с 56 новаторами. Основной целью данного исследования является выявление основных барьеров на пути коммерциализации инноваций в сельском хозяйстве Армении, оценка потенциала сектора и определение путей повышения эффективности внедрения инноваций, в частности, на примере теплиц. Для достижения поставленной цели в рамках исследования предложены и решены следующие задачи: Изучить основные направления, проблемы и вызовы инновационного развития в сельском хозяйстве РА. Изучить особенности ныне используемых теплиц и разработать новый тип теплицы с улучшенными технико-экономическими показателями. Оценить общий инновационный потенциал аграрного сектора. Определить ключевые вопросы в области внедрения инноваций и направления их совершенствования. В результате проведенных исследований в рамках диссертации получены различные теоретико-методологические и практические результаты, из которых можно выделить главные. В результате комплексной оценки инновационного потенциала аграрного сектора были определены основные направления ее реализации и коммерциализации инноваций. Основываясь на производственных особенностях сельского хозяйства, была разработана модель «Комбинированная солнечная теплица» для развития тепличных хозяйств, которое создает возможность ее использования в горных и высокогорных зонах с улучшенными технико-экономическими показателями. Была разработана модель для коммерциализации инновационного потенциала разных отраслей сельского хозяйства, что позволяет проводить сравнительный анализ и оценку деятельности аналогичных зарубежных бенефициаров. Scientific research of innovative development of the modern agro-industrial complex of the Republic of Armenia is important for several reasons: the export of agricultural products grows every year and in 2016 it amounted to 29.4% of total exports; 40% of the employed population and 75% of the rural population are engaged in agriculture, which is the reason for the high social importance of the sector. The agro-industrial sector of the Republic developes mostly extencively, at the expense of obsolete technologies and funds inherited from the USSR. Despite this, questions regarding development of innovation management in agriculture, implementation and evaluation of innovations haven’t been studed in a proper way. Moreover, monitoring and evaluation of the existing scientific and innovative potential in the industry is not carried out, the most promising innovations are not identified and sufficient measures are not taken to promote and commercialize innovations in agriculture. Analyzing the current state of the industry, the author came to the conclusion that first of all it is necessary to implement the assessment of innovations in order to identify the innovative potential of the agricultural sector of the Republic of Armenia as a whole. For this purpose, those objects of industrial property that were patented in the Agency of Intellectual Property of the RA for the last 5 years (63 in total) were studied and individual surveys with 56 inventors were conducted. The main purpose of this study is to identify the main barriers to commercialization of innovations in agricultural field of Armenia, assess the potential of the sector and identify ways to increase the effectiveness of innovations’ commercialization, in particular, on the example of greenhouses. To achieve this goal, the following problems are proposed and solved in the research: Study the main directions, problems and challenges of innovative development in agriculture of the Republic of Armenia. Study the features of the currently used greenhouses and develop a new type of greenhouse with improved technical and economic characteristics.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Проблемы коммерциализации инноваций в сельском хозяйстве Республики Армения. Problems of commercialization of innovations in the agriculture of the Republic of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Айриян Арсен Артурович, Hayriyan Arsen
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 27 Oct 2017 13:52
      Last Modified: 17 Nov 2017 09:56
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5848

      Actions (login required)

      View Item