Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ բուհերում հումանիտար մասնագիտությամբ ուսանողներին ռուսերենի դասավանդման ընթացքում քերականական կառույցների ուսուցման լեզվադիդակտիկ հիմունքները

Ավակովա, Էրիկա Ռոմիկի (2015) ՀՀ բուհերում հումանիտար մասնագիտությամբ ուսանողներին ռուսերենի դասավանդման ընթացքում քերականական կառույցների ուսուցման լեզվադիդակտիկ հիմունքները. PhD thesis, Երևանի Վ. Բրյուսովի անվան պետական լեզվահասարակագիտական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (352Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1370Kb)

      Abstract

      В XXI веке, в условиях развития мировой экономики и перехода Армении к рыночной экономике, высшему образованию предъявляются принципиально новые требования. Образование становится важнейшим фактором формирования нового качества экономики и общества в целом. Естественно, динамично развивающемуся обществу нужны образованные, нкурентоспособные, предприимчивые специалисты, способные к сотрудничеству, отличающиеся динамизмом и мобильностью, готовые к межкультурному взаимодействию. Целью развития высшего образования становится формирование системы, обеспечивающей подготовку именно таких специалистов. Педагогическая наука в Армении, отвечая на современный заказ и запросы общества, существенно изменила ряд подходов, принципов и ориентиров. Приоритетным стало антропоцентрическое направление, в рамках которого происходит совмещение компетентностного подхода с принципами личностно-ориентированного обучения. Данный подход актуален и для процесса преподавания русского языка в Армении. Среди многочисленных подходов, приемов и форм работы, направленных на активизацию и интенсификацию процесса обучения русскому языку как иностранному, необходимо выделить обращение к тексту и использование его в качестве основной дидактической единицы. Развитие лингвистики и лингводидактики последних десятилетий в коммуникативно-деятельностном, антропоцентрическом направлении привело к тому, что в центре исследований оказалась языковая личность, осуществляющая речевую деятельность, а объектом, средством и продуктом такой деятельности стал текст. Трудно переоценить роль текста в обучении языку, так как именно в тексте находит свою реализацию не только лексический, но и грамматический материал.Предметом нашего научного интереса стала разработка лингводидактических основ изучения грамматических структур при анализе художественных текстов в процессе обучения русскому языку студентов гуманитарных специальностей в вузах РА. В “Словаре лингвистических терминов” О.С. Ахмановой термин “структура” определяется как “обобщенное обозначение инвариантных особенностей (свойств) звукового, фонологического, морфологического и морфонологического составов языка в плане их соотношения друг с другом, т.е. в плане закономерностей использования единиц более низких уровней для конструирования единиц более высоких порядков”1. Поскольку грамматические структуры, рассматриваемые нами на уровне текста, представляют собой лексико-грамматические единства, включающие грамматические единицы, в рамках нашего диссертационного исследования мы обращаемся к выявлению текстообразующей функции грамматических единиц. 1 Ахманова О.С. Словарь лингвистических терминов. – М: Советская энциклопедия, 1966. – С. 458 Вслед за Н.А. Ипполитовой под текстообразующей функцией грамматических единиц мы понимаем “их способность передавать разнообразные оттенки смысла в процессе передачи определенного содержания: способность реализовать эти значения на основе общего ведущего значения, закрепленного за ними в грамматической теории. Другими словами, текстообразующая функция грамматических единиц — это их способность модифицировать, трансформировать свое основное значение в процессе речевой реализации своих семантических и грамматических свойств, т.е. в процессе оформления мысли, создания текста”2. Исходным материалом для анализа функционирования грамматических единиц послужили художественные тексты (тексты произведений русской прозы XIX-XXI вв.). В ходе исследования мы обращались к Национальному корпусу русского языка (http://www.ruscorpora.ru), отбирая тексты с помощью заданных параметров метаразметки (жанр, время создания, объем текста и др.). Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է վերջին տասնամյակներում տեքստի հանդեպ հետաքրքրության աճով և տեքստի հիման վրա լեզվական միավորների ուսուցման անհրաժեշտությամբ: Լեզվադիդակտիկ առումով թեմայի արդիականությունը կապված է առաջին հերթին ՀՀ բուհերում ռուսերենի՝ որպես օտար լեզվի ուսուցման բովանդակության մեջ ուսանողների մոտ տեքստի ընկալման ու տեքստակազմության կարողությունների զարգացմանն ուղղված նոր բաղադրիչի ներմուծման անհրաժեշտությամբ, ինչպես նաև այն փաստով, որ ներկայումս ՀՀ բուհերի հումանիտար մասնագիտությամբ ուսանողներին ռուսերենի դասավանդման ընթացքում բավարար ուշադրություն չի դարձվում տեքստի մակարդակում քերականական կառույցների ուսուցմանն ու քերականական միավորների տեքստակազմիչ գործառույթի բացահայտմանը: Հետազոտության օբյեկտն է ՀՀ բուհերում հումանիտար մասնագիտությամբ ուսանողներին ռուսերենի դասավանդման ընթացքում տեքստի մակարդակում քերականական կառույցների ուսուցման գործընթացը:Հետազոտության առարկան՝ քերականության ուսուցման ընթացքում տեքստի դիդակտիկ ներուժը և գեղարվեստական տեքստի հետ աշխատելու մեթոդական համակարգը՝ հիմնված քերականական միավորների տեքստակազմիչ գործառույթի ընկալման վրա:Հետազոտության նպատակն է ՀՀ բուհերում հումանիտար մասնագիտությամբ ուսանողներին ռուսերենի դասավանդման ընթացքում քերականության ուսուցման մեթոդական համակարգի մշակումը՝ հիմնված քերականական միավորների տեքստակազմիչ գործառույթի ընկալման և ըմբռնման վրա:Հետազոտության գիտական վարկածն այն է, որ 1)բուհում ռուսաց լեզվի քերականական համակարգի ուսուցման արդյունավետությունը կբարձրանա տեքստի՝ որպես հիմնական դիդակտիկական միավորի կիրառման արդյունքում; 2)քերականական միավորների տեքստակազմիչ հնարավորությունների յուրացումը տեքստի վերլուծության ընթացքում թույլ կտա ապահովել բուհում ռուսերենի՝ որպես օտար լեզվի դասավանդման բարձր արդյունավետությունը: Հետազոտության նպատակից և վարկածից բխում են հետևյալ խնդիրները. 1)հիմնավորել քերականության տեքստահեն ուսուցման գործնական կարևորությունը; 2)դիմել տեքստի լեզվաբանության ոլորտում ուսումնասիրություններին և կիրառել այդ ոլորտի հետազոտությունների արդյունքները ռուսերենի՝ որպես օտար լեզվի դասավանդման մեթոդիկայում; 3)կատարել ՀՀ բուհերի հումանիտար ֆակուլտետների համար նախատեսված ռուսաց լեզվի գործող ծրագրերի, դասընթացների նկարագրերի, դասագրքերի և ուսումնական ձեռնարկների վերլուծություն; 4)մշակել ուսանողների կողմից քերականական միավորների տեքստակազմիչ գործառույթի յուրացմանն ու ընկալմանն ուղղված առաջադրանքների և վարժությունների համակարգ; 5) փորձարարական ճանապարհով ստուգել առաջարկվող մեթոդական համակարգի արդյունավետությունն ու փարձարարության ընթացքում ստացված արդյունքները:Հետազոտության գիտական նորույթն այն է, որ առաջին անգամ փորձ է արվել հայալեզու լսարանում գործնական ռուսաց լեզվի դասընթացի շրջանակներում մշակել տեքստի մակարդակում քերականական կառույցների ուսուցման մեթոդական համակարգ՝ հաշվի առնելով քերականական միավորների տեքստակազմիչ գործառույթը:Հետազոտության տեսական նշանակությունը. 1) որոշված է ՀՀ-ում բարձրագույն կրթության ժամանակակից հարացույցում տեքստահեն մոտեցման տեղն ու նշանակութունը;2)բուհում ռուսաց լեզվի դասավանդման տեքստակենտրոն մոտեցման տեսանկյունից առանձնացվել և նկարագրվել են տեքստի հիմնական կարգերը և դրանց լեզվաարտահայտչամիջոցները;3)առաջարկվել է տեքստի բազմաասպեկտ վերլուծության մոդելը՝ հիմնված քերականական միավորների տեքստակազմիչ գործառույթի բացահայտման և ընկալման վրա:Հետազոտության գործնական նշանակությունն այն է, որ մշակված նյութերն ու հետազոտության ընացքում ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել բուհում՝ գործնական ռուսաց լեզվի դասավանդման ընթացքում, հայալեզու ուսանողների համար ռուսաց լեզվի ծրագրեր, դասընթացների նկարագրեր, դասագրքեր և ուսումնական ծեռնարկներ կազմելիս, ինչպես նաև գեղարվեստական տեքստի վերլուծության և հայկական լսարանում ռուսաց լեզվի դասավանդման մեթոդիկայի հատուկ դասընթացների և սեմինարների աշխատանքներում:Աշխատանքի կառուցվածքը. Ատենախոսությունը կազմված է ներածությունից, 3 գլխից, եզրակացությունից, օգտագործված գրականության ցանկից և 3 հավելվածից: The relevance of the research is determined by the growth of interest towards text and text-based study of language units in recent decades. The topicality of the work from linguo-didactic perspective is primarily determined by the need to include a new component aimed at developing students’ skills of text perception and text formation in the content of teaching Russian as a foreign language in higher education institutions, as well as by the fact that at present in the higher education institutions of the RA grammatical structures and text-forming functions of grammatical units are not taken into proper consideration when teaching Russian to the students majoring in Humanities. The object of the research is the process of teaching Russian to the students of Humanities in higher education institutions of the RA during the study of grammatical structures at the text level. The subject of the research is the linguo-didactic potential of text in teaching grammar as well as methodological system of work with the literary text taking into account the text-forming functions of grammatical units. The objective of the research is to work out the methodological system of text-based teaching of Russian grammatical structure taking into account the text-forming functions of the grammatical units in the process of teaching Russian to the students of Humanities in the higher education institutions of the RA. The scientific hypothesis of the research is that: 1) the effectiveness of teaching grammatical system of Russian in the higher education institutions will increase due to the use of text as the main didactic unit; 2) the study of text-forming properties of grammatical units during the text analysis will provide high effectiveness of teaching Russian as a foreign language in the sphere of higher education. In accordance with the objective and hypothesis the following problems have been identified: 1) to justify the practical significance of the text-based approach in teaching grammar; 2) to appeal to the researches in the text linguistics and apply the results of these studies in the methodology of teaching Russian as a foreign language in the sphere of higher education; 3) to make an analysis of the existing Russian language curricula (course guides), textbooks and manuals for Humanities in the universities of Armenia for the purpose of determining the place of text-based approach in teaching Russian grammatical system; 4) to work out a system of tasks and exercises aimed at helping the students to realize the text-forming functions of grammatical units; 5) to test the effectiveness of the developed methodology and the results obtained during the experiment in practice. The scientific novelty of the research: for the first time an attempt was made to work out a methodological system of teaching grammatical structures at the text level taking into account the text-forming functions of grammatical units in the framework of practical course of Russian in the Armenian audience. The theoretical significance of the research: 1) the place of text-oriented approach in the modern paradigm of higher education in the RA has been determined; 2) according to the text-oriented approach in teaching Russian at the higher education institutions the main text categories and the language means of their expression have been chosen and described; 3) a model of multi-aspectual text analysis has been proposed taking into account the text-forming functions of grammatical units. The practical significance of the research: materials and results of the research can be used in the practice of teaching Russian in the higher education institutions, working out Russian language curricula, course guides, textbooks and manuals for Armenian students, as well as in special courses and seminars on the analysis of a literary text and methodology of teaching Russian in the Armenian audience. The structure of the dissertation. The dissertation consists of a preface, three chapters, a conclusion, a bibliography and three annexes.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: ՀՀ բուհերում հումանիտար մասնագիտությամբ ուսանողներին ռուսերենի դասավանդման ընթացքում քերականական կառույցների ուսուցման լեզվադիդակտիկ հիմունքները: Linguo-didactic basics of the study of grammatical structures in the process of teaching russian to the students of humanities in the higher education institutions of the RA.
      Uncontrolled Keywords: Ավակովա Էրիկա Ռոմիկի, Avakova Erika R.
      Subjects: Pedagogy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 28 Dec 2015 11:11
      Last Modified: 02 Feb 2016 14:31
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/586

      Actions (login required)

      View Item