Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայոց արևելից կողմերը ըստ «Աշխարհացոյց»-ի

Գևորգյան, Տիգրան Կամոյի (2013) Հայոց արևելից կողմերը ըստ «Աշխարհացոյց»-ի. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (289Kb) | Preview

    Abstract

    Անկախ պետականության երկարատև բացակայության պայմաններում մեր երկրի և ժողովրդի տարբեր հատվածներ հայտնվել են հարևան պետությունների սահմաններում և ստիպված են եղել ապրել այդ պետությունների օրենքներով: Հայ ժողովրդի քաղաքական կյանքի վայրիվերումները հատկապես ծանր հետևանքներ են ունեցել Հայաստանի ծայրամասային նահանգների համար, որոնք հնուց ի վեր հարևան պետությունների նվաճողական ձգտումների նպատակակետն են հանդիսացել և շարունակում են այդպիսին մնալ մինչև այժմ: Նման երկրամասերի թվին է պատկանում նաև Հայոց Արևելից կողմերը, որը հայտնի էր նաև Առան, Աղվանք, Աղվանք Հայոց, Աղվանից կողմանք, Արևելք, Արևելից կողմանք, Հյուսիս Արևելից կողմանք, Խորին աշխարհ Հայոց, Խորին Հայք անվանումներով: Այն միավորում էր Մեծ Հայքի Արցախ և Ուտիք գավառները, որոնք Մեծ Հայքի թագավորության վերացումից հետո հանվել էին մարզպանության վերածված Հայաստանի կազմից և միացվել հարևան Աղվանից մարզպանությանը: Փաստորեն, Հայոց Արևելից կողմերի օրինակով կարելի է ներկայացնել ինչպես Մեծ Հայքի վարչա-քաղաքական բաժանման համակարգը, որի մասն էին կազմում Արցախը և Ուտիքը, այնպես էլ ուրվագծել թագավորության վերացումից հետո տեղի ունեցած վարչական փոփոխությունների ընթացքը և դրանց հետևանքով ստեղծված նոր իրավիճակը, քանի որ «Հայոց Արևելից կողմեր» հասկացությունը հենց այդ նոր իրավիճակի ծնունդն էր: Այս հանգամանքի շնորհիվ մեծ կարևորություն է ստանում այդ երկրամասի պատմա-աշխարհագրական հետազոտությունը: Մեր օրերում Հայոց Արևելից կողմերի նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը կապված է նաև արտաքին քաղաքական իրավիճակի հետ: Գաղտնիք չէ, որ Ադրբեջանի Հանրապետության հետ առկա հակասություններն առնչվում են գլխավորապես այս երկրամասին, ուստի վերջին տարիներին գիտական շրջանակներում շահարկման առարկա են դարձել նրա պատմության հետ կապված զանազան հարցեր: Այդ շահարկումներին վերջ տալու համար անհրաժեշտ է հնարավոր չափով լուծում տալ գիտնականների առջև դրված խնդիրներին, ինչպես նաև միասնական մոտեցում ձևավորել մի շարք առանցքային հարցերում: Настоящее исследование посвящено изучению истории и исторической географии Восточного края Армении (области, состоящей из двух «ашхаров» Великой Армении, Арцах и Утик) на основе данных «Ашхарацуйц»-а, которые дополняются сведениями из других источников. Вопрос рассматривается в контексте общей развитии системы административного деления царства Великой Армении. Диссертация состоит из введения, трех глав, эпилога, списка использованных источников и литературы, а также из приложения с двумя картами. Во введении обоснованы важность и актуальность исследования, научная новизна работы, указаны цели и задачи, поставленные перед автором, проанализированы использованные источники и литература. В первой главе работы, «Процесс административного формирования «ашхаров» Великой Армении и формирование и развитие «ашхаров» Восточного края Армении Арцаха и Утика», кратко обрисована история образования системы административного деления Великой Армении и указывается, что крупные административные единицы, «ашхары», уже существовали в начале II в. и, скорее всего, были созданы во второй половине I в. Трдатом I-ым. Не смотря на то, что Арцах и отдельные части Утика упоминаются в более древних источниках, это нельзя считать упоминанием «ашхаров», поскольку там речь идет не об административных единицах, а о физико-географических областях. Поскольку при проведении административных реформ учитывались природные условия страны, то границы таких областей очень часто совпадают с границами административных единиц, «ашхаров» и «гаваров» (уездов). Если Арцах был создан одновременно с остальными «ашхарами», то Утик в том виде, в котором мы видим в «Ашхарацуйц»-е, появляется намного позже, наверняка в III в., а до этого на его территории существовали два «ашхара», названные в греческих источниках Сакасена и Отена, а в армянских, соответственно, Гардман и Утик. По всей вероятности, имели место так же изменения административных границ между «ашхарами», однако в источниках нет прямых указаний на такие изменения. По этому предположения, высказанные о них учеными, остаются на уровне версий. The present study investigates the history and historical goegraphy of The Eastern region of Armenia (area consisting of two “ashkharh”s of Greater Armenia, Artsakh and Utik) based on data of “Ashkharhacuyc”, which are supplemented by information from the other sources. Question considered in the context of the overall development of the administrative division of the kingdom of Great Armenia. The thesis consists of an introduction, three chapters, epilog, the list of sources and references and the appendix with two maps. The scientific novelty, importance and relevance of research argued in the introduction. Then intentions and assigned tasks of the study are presented, and the sources and literature analyzed. In the first chapter, “The process of formation of provincies (“ashkhar”s) of Greater Armenia and the formation and development of provincies Artsakh and Utik of The Eastern region of Armenia”, briefly presented the history of education of the administrative division of Greater Armenia, and indicate that large administrative units, “ashkharh”s already existed at the beginning of the II sentury and, most likely, have been created in the second half of the I sentury by Trdat the First. Despite the fact that Artsakh and the some parts of Utik mentioned in the more ancient sources, this is not a reference to “ashkharh”s, since there it is not administrative units, but the physical and geographical areas. The boundaries of many regions often coincide with the boundaries of administrative units, "ashkharh"s and “gavar”s (districts), because natural conditions. Artsakh was established simultaneously with the rest of the “ashkharh”s, but Utik in the form in which we see in “Ashkharacuyc”, appears much later, for sure in the III century, аnd before that there were two “ashkharh”s on its territory, named Otena and Sacasena in Greek sources, Utik and Gardman in Armenian sources. In all likelihood, there were also changes in the administrative boundaries between “Ashkharh”, but there are not direct evidence of such changes in sources.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Восточный крах Армении по "Ашхарацуйц"-у. The eastern region of Armenia by "Ashkharhacuyc".
    Uncontrolled Keywords: Геворгян Тигран Камоевич, Gevorgyan Tigran Kamo
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 08 Nov 2017 15:29
    Last Modified: 08 Feb 2019 14:13
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5907

    Actions (login required)

    View Item