Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Социально-культурная динамика в Турции в период президентства И. Иненю (1938-1950гг.)

Гегамян, Варужан Гегамович (2017) Социально-культурная динамика в Турции в период президентства И. Иненю (1938-1950гг.). PhD thesis, НАН РА Институт востоковедения.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (564Kb)

      Abstract

      Թուրքիայի Հանրապետության պատմաքաղաքական զարգացման կարևորագույն գործոններից մեկը ավտորիտար իշխանության և խարիզմատիկ առաջնորդության առկայությունն է։ Այս գործոնների առաջացման և զարգացման պատճառները ուղղակիորեն կապված են Թուրքիայի սոցիալ-մշակութային դինամիկայի հետ. ավտորիտար իշխանությունը և խարիզմատիկ առաջնորդությունը նպաստում էին թուրքական ավանդական հասարակության համերաշխմանը (solidarization) հանրապետության արդիականացման պայմաններում։ Դա պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ հանրապետական Թուրքիան ձևավորվել էր ավտորիտար արդիականացման արդյունքում, որի ընթացքում ժամանակակից պետություն ստեղծելու համար փոխառվել էր բարեփոխումների արևմտյան մոդելը։ Քեմալական ռազմական-բյուրոկրատական վերնախավի՝ այս մոդելով իրականացրած լայնածավալ փոփոխություների արդյունքում Թուրքիայի հասարակությունը զրկվեց համերաշխման հիմնական ձևերից, որոնք հիմնված էին այսպես կոչված «ավանդույթի իշխանության վրա»։ Այդ պատճառով քեմալական քաղաքական վերնախավը գիտակցաբար կիրառում էր հասարակության համախմբման այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք հանդիսանում էին «ավանդույթի իշխանության» սիմուլյակրներ։ Ստեղծված սոցիալ-մշակութային և հատկապես քաղաքական համակարգի պահպանման և զարգացման համար կարևորագույն նշանակություն ուներ «խարիզմատիկ առաջնորդության» սիմուլյակրը, որը երբեմն ձևավորում էր քաղաքական առաջնորդի անձի պաշտամունք։ Այս սիմուլյակրը պարբերաբար կիրառվել է Թուրքիայի իշխող վերնախավի կողմից հանրապետության պատմության ողջ ընթացքում։ Մինչդեռ ժամանակակից պատմագիտության մեջ Թուրքիայում խարիզմատիկ առաջնորդության ու անձի պաշտամունքի առաջացման պատճառները կապվում են քաղաքական գործիչների անձնային հատկանիշների և տիրապետող գաղափարախոսությունների հետ։ Սակայն թուրքական օրինակի պատմահամեմատական դիտարկումը այլ արևելյան քաղաքական համակարգերի համատեքստում ցույց է տալիս, որ «խարիզմատիկ առաջնորդությունը» մշտապես առկա է թուրքական քաղաքական համակարգում՝ հանդիսանալով սոցիալ-մշակութային դինամիկայի կարևորագույն բաղադրիչ։ Վերոնշյալ հանգամանքներից ելնելով՝ արդիական ու հրատապ է դառնում հասկանալ, թե որոնք են խարիզմատիկ առաջնորդության և անձի պաշտամունքի ձևավորման պատճառները և մեխանիզմները Թուրքիայում։ Դա պարզելու համար նպատակահարմար է դիտարկել Թուրքիայի երկրորդ նախագահ Իսմեթ Ինոնյուի (1938-1950թթ.) կառավարման շրջանը, քանի որ այն հնարավորություն է ընձեռում համակողմանիորեն ներկայացնել Թուրքիայի հիմնադիր նախագահ Մ. Քեմալ Աթաթյուրքից (1923-1938թթ.) հետո խարիզմատիկ առաջնորդության գործառույթի նշանակությունն ու շարունակականությունը։ Այս նպատակով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել Ինոնյուի նախագահության օրոք Թուրքայի սոցիալ-մշակութային դինամիկան։ Ինոնյուի արձաններն ու կիսանդրիները, նրան պատկերող պաստառներն ու նկարները, նրան նվիրված գեղարվեստական գրականությունը, տոներն ու մարզական միջոցառումները, մեկ բառով՝ այն ամենը, ինչ կոչվում է «պաշտամունքի արտադրանք», չէր հայտնվել ex nihilo։ Դրանք ստեղծվում էին հստակ մարդկանց և հաստատությունների կողմից՝ որոշակի գործողությունների արդյունքում։ Կարելի է կարծել, որ այդ գործողությունները կամ, այլ խոսքով, «պաշտամունքի արտադրությունն ու արտադրանքը» ենթարկվում են պատմական վերակառուցման։ Պատմագրության մեջ բացակայում են թուրքական քաղաքական գործիչների շուրջ անձի պաշտամունքի ձևավորման պատմա-մարդաբանական համալիր հետազոտություններ։ Առավել ևս, բացակայում են Ի. Ինոնյուի անձի պաշտամունքն ուսումնասիրող համապարփակ աշխատանքներ, ինչը սույն ատենախոսությունը դարձնում է արդիական պատմագիտության տեսանկյունից։ Ատենախոսության նպատակն է՝ ուսումնասիրել խարիզմատիկ առաջնորդության մեխանիզմի հիմնական դերը՝ որպես Արևելքի արդիականացվող ավանդական հասարակության սոցիալ-մշակութային դինամիկայի առանցքային գործոն։ Ատենախոսության թեմայի ուսումնասիրությունը խնդիր ունի. Բացահայտել Թուրքիայի Հանրապետությունում արդիականացման գործընթացների բնույթը և զարգացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրել «օսմանյան ժառանգության» ազդեցությունը հանրապետական Թուրքիայում արդիականացման գործընթացների վրա։ Պարզաբանել այն հիմնական գործոնները, որոնք ազդում էին Թուրքիայի ավանդական հասարակության սոցիալ-մշակութային դինամիկայի վրա։ Ներկայացնել ավանդական հասարակությունում խարիզմատիկ առաջնորդության ձևավորման հիմքերը։ Լուսաբանել Ի. Ինոնյուի կյանքի և գործունեության հիմնական փուլերը։ Մանրամասն վերլուծել Ի. Ինոնյուի անձի շուրջ ձևավորված պաշտամունքի կառուցարկման քաղաքականությունը և կառուցարկման հիմնական ուղիներն ու դրսևորումները։ Ատենախոսության մեջ ցույց է տրվել, որ Թուրքիայի սոցիալ-մշակութային դինամիկայի հիմքը արդիականացման պայմաններում «ավանդույթի իշխանությունն է», որի առանցքային գործոնը խարիզմատիկ առաջնորդությունն է։ Ինոնյուի անձի պաշտամունքի ստեղծումը Թուրքիայում պայմանավորված էր արդիականացման պայմաններում ավանդական հասարակության արժեքային համակարգի քայքայմամբ և հասարակական համերշխման անհրաժեշտությամբ, և այդ պատճառով կախված չէր միայն քաղաքական գործչի անհատական հատկանիշներից։ Диссертация посвящена изучению социокультурной динамики в Турции в период правления президента Исмета Иненю (1938-1950гг.). В исследовании oсновной акцент сделан на социокультурный анализ политики, в частности конкретизацию и выявление причин возникновения феномена харизматического лидерства и культа личности в Турции в годы правления Иненю. Актуальность темы диссертации обусловлена тем, что авторитарная власть и харизматическое лидерство руководителя страны до настоящего дня являются одними из важнейших факторов историко-политического развития Турецкой Республики. Однако в историографии отсутствует комплексный историко-антропологический aнализ феномена культа личности турецких политиков, что делает работу актуальной для исторической науки. Цель нашего исследования выявить основную роль механизма харизматического лидерства как центрального фактора социокультурной динамики в модернизирующемся традиционном обществе Востока, представить способы его конструкции и репрезентации. Главным научным заключением диссертации является тезис о том, что образование культа личности Иненю в условиях авторитарной модернизации Турции было обусловлено распадом традиционного общества и необходимостью принудительной солидаризации социума, и не было обусловлено только личностными качествами политического деятеля. Диссертация состоит из введения, трёх глав, которые делятся на тринадцать подглав, заключения и списка использованных источников и литературы. Во введении представлены актуальность темы, а также цели и задачи, научная новизна, хронологические рамки, методологическая основа и практическое значение исследования, краткий обзор источников и литературы. Первая глава озаглавлена «ОТ «ВТОРОГО ЧЕЛОВЕКА» К «НАЦИОНАЛЬНОМУ ШЕФУ»: ТУРЕЦКАЯ РЕСПУБЛИКА В ПЕРИОД ПРЕЗИДЕНТСТВА И. ИНЕНЮ» и состоит из четырёх подглав. Первая подглава, озаглавленная «И. Иненю как военный, дипломатический и политический деятель», представляет краткую биографию Исмета Иненю, его политическую, дипломатическую и политическую деятельность. Подробно исследуется возникновение феномена «Второго человека», который в значительной мере повлиял на политический авторитет Иненю в последующем. Вторая подглава озаглавлена «Избрание Иненю президентом Турции». В ней представлены те условия и факторы, которые повлияли на избрание Иненю главой государства. В третьей подглаве, озаглавленной «Начало периода шефства», рассмотрены идеологические основы феномена «шефства» в Турции, его роль в общественно-политической жизни в контексте традиционного турецкого общества. В четвертой подглаве, которая озаглавлена «Турция «Национального Шефа»», представлены основные события, произошедшие в период президентства Иненю. Проанализированы причины тоталитарных тенденций. Приводятся примеры зарождения культа Иненю. Вторая глава озаглавлена «ХАРАКТЕРИСТИКА СОЦИАЛЬНО-КУЛЬТУРНОЙ ДИНАМИКИ В УСЛОВИЯХ АВТОРИТАРНОЙ МОДЕРНИЗАЦИИ И ХАРИЗМАТИЧЕСКОЕ ЛИДЕРСТВО» и состоит из четырёх подглав. В первой подглаве, которая озаглавлена «Создание модернизированной республики», раскрываются основные этапы турецкого модернизационного проекта. Представлены связь и влияние османской модернизации на модернизационную политику Республиканской Турции. В подглаве «Турецкая авторитарная модернизация» выявляются различия между турецкой (восточной) и европейской (западной) модернизацией, представлен защитный и догоняющий характер турецкой модернизации. Третья подглава ««Взгляд снизу»: авторитарная модернизация турецкого традиционного общества» представляет результаты турецкой модернизации. В ней показываются различия между городской и сельской модернизацией. Рассматриваются социальные связи традиционного турецкого общества в период президентства Иненю. В четвертой подглаве ««Власть традиции» и харизматическое лидерство: солидаризация общества в условиях авторитарной модернизации» представлены механизмы «власти традиции» в турецком обществе, раскрыта роль симулякра харизматического лидерства. Проанализированы особенности конструкции харизматического лидерства в Турции на примере М.К. Ататюрка. Первая подглава носит название «Производство культа. введение». В ней изложена роль харизматического лидерства Иненю в обеспечении властной коммуникации. Представлены условия и процесс превращения харизматического лидерства в политической культ. The dissertation is a historical research into the role of socio-cultural dynamics in Turkey during the presidency of Ismet Inonu (1938-1950). The main focus of the dissertation is the socio-cultural analyses of the politics, particularization and identification of the reasons of the emergence of the phenomena of charismatic leadership and cult of personality in Turkey during the presidency of Inonu in particular. The actuality of the topic is due to the fact, that one of the most critical factors of Turkey's historical and political development until nowadays is the authoritarian power and charismatic leadership. Yet, in current historiography and political science the emergence of charismatic leadership and the cult of personality are often linked to personality traits and dominant ideologies of particular politicians. The main aim of the dissertation is to study the role of the mechanism of charismatic leadership as a key factor in the socio-cultural dynamics of modernizing traditional non-western society, and to demonstrate its construction and representation. The main scientific conclusion of the dissertation is the thesis that the formation of Inonu’s cult of personality was due to the destruction of social ties and the necessity of solidarization in the society in the process of modernization and thus was not dependent on the personality traits of the politician. The research comprises introduction, three chapters consisting of thirteen sub¬chapters, conclusion and bibliography. The introduction covers the actuality of the topic, also the goals and objectives, scientific novelty, chronological framework, methodological basis and practical significance of the research, summary theory of the sources and literature concerning the issue. The first chapter is entitled «FROM THE «SECOND MAN» TO «NATIONAL CHIEF»: TURKISH REPUBLIC DURING THE PRESIDENCY OF I. INONU» and consists of four subchapters. The first subchapter is entitled «Inonu as military, diplomatic and political actor». It refers shortly to the biography of Inonu and demonstrates in details the emergence and role of the «Second man» phenomena. The second subchapter is entitled «The election of Inonu as a president». In this chapter factors and conditions that influenced Inonu’s election as a president ara researched. Ideological foundations of the «Chief» phenomena in Turkey are given in the third subchapter entitled «The beginning of «Chief» era». The role of the «Chief» in the socio-political life is examined in the context of Turkish traditional society. The fourth subchapter is entitled «Turkey of the «National Chief»».

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Սոցիալ-մշակութային դինամիկան Թուրքիայում Ի. Ինոնյուի նախագահության շրջանում (1938-1950 թթ.): Socio-cultural dynamics in Turkey during the presidency of I. Inonu (1938-1950).
      Uncontrolled Keywords: Գեղամյան Վարուժան Գեղամի, Geghamyan Varuzhan G.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 09 Nov 2017 14:21
      Last Modified: 26 Aug 2019 09:43
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5916

      Actions (login required)

      View Item