Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հուգո Գրոտիուս. պատմական կարգի նոր հարացույցի ձևավորումը Եվրոպայում (17-րդ դարի կես-19-րդ դարի սկիզբ)

Եփրեմյան, Տիգրան Ռուբենի (2017) Հուգո Գրոտիուս. պատմական կարգի նոր հարացույցի ձևավորումը Եվրոպայում (17-րդ դարի կես-19-րդ դարի սկիզբ). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2297Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (872Kb) | Preview

      Abstract

      Արդի աշխարհակարգի ձևավորումը մեկնարկել է հարդյունս 1648 թ. Վեստֆալյան պայմանագրերի, որով շահագրգիռ պետությունները կնքեցին ոչ թե հերթական խաղաղությունը, այլ մշակեցին համակեցութային նորմերի և հարաբերությունների նոր հարացույց: Պատմական հեռանկարում Վեստֆալյան խաղաղությունը ուղենշեց Քրիստոնեական աշխարհից դեպի արդիական Եվրոպա անցումը: Այս անցումը տեսականացվեց հոլանդացի խոշոր մտածող Հուգո Գրոտիուսի (1583-1645 թթ.) կողմից, ով արդարացիորեն համարվում է արդի միջազգային իրավունքի և հարաբերությունների համակարգի ճարտարապետը և գաղափարախոսը: Հատկապես այժմեական և կարևոր է նաև Եվրոպայի միասնության հիմնախնդրին անդրադարձը: Հընթացս արդի պատմության՝ Եվրոպայի միասնության գաղափարն անցել է զարգացման ուրույն ճանապարհ, ինչն արտահայտվել է զանազան նախագծերում: Արևմտյան քրիստոնեական աշխարհի կառույցի ապամիասնականացման և երկու կենտրոնական հաստատությունների՝ պապականության ու կայսրության խարխլման պայմաններում Գրոտիուսը զարգացրեց եվրոպական աշխարհակարգի այլընտրանքային հարացույցը՝ ձևակերպելով ՙինքնիշխան ազգերի հանրույթ հղացքը: Այն է՝ ինքնիշխան պետությունները միմյանց հարաբերություններում կապակցված են ընդհանուր համակեցական նորմերով և կազմում են մեկ միասնություն: Ըստ այդմ, մի կողմից պետությունները համարվում էին ինքնիշխան և ենթակա չէին կենտրոնական վերպետական իշխանության: Մյուս կողմից նրանք դուրս էին բերվում ՙբնական վիճակից՚` մաս կազմելով մարդկության մեծ համայնքին՚ (magna communitas humani generis): Այս կերպ առանց կենտրոնական հաստատությունների՝ պետությունները, ժողովուրդներն ու նրանց կառավարությունները կարող էին միասին կազմել ՙհասարակություն առանց կառավարության՚: Մեր դիտարկմամբ՝ Գրոտիուսն իր ՙազգերի հասարակություն՚ հղացքի շրջանակներում նկատի ուներ առաջին հերթին Եվրոպան և նրա միավորման հեռանկարները: Վերջին գրեթե չորս հարյուրամյակների ընթացքում՝ ունենալով իրենց տարբեր դրսևորումները և ենթարկվելով կերպափոխությունների, Գրոտիուսյան տեսական մշակումները շարունակում են բնութագրական լինել ժամանակակից աշխարհակարգի համար: Վեստֆալյան պայմանագրերով ձևավորված արդի աշխարհակարգը մի քանի կերպափոխություններ է ապրել, որոնցից յուրաքանչյուրը խոշոր ռազմական կամ սոցիալական ցնցումների հետևանք էր: Այդպիսի խոշոր ցնցում էր Ֆրանսիական մեծ հեղափոխությունը և նապոլեոնյան պատերազմները: Իբրև համաշխարհային պատմության ամենավառ դերակատարներից Ն. Բոնապարտը (1769-1821 թթ.) գրավել է բազմաթիվ հետազոտողների ուշադրությունը: Հետազոտությունների մի մեծ հատված վերաբերվում է նապոլեոնյան պատերազմներին և նվաճումներին: Մեկ այլ նշանակալի հատված նվիրված է նրա անձին. ռազմական-քաղաքական գործիչ և կայսր: Այդուհանդերձ քիչ ուշադրություն է դարձված, մեր կարծիքով, ժամանակաշրջանի ամենաառանցքային խնդիրներից մեկի՝ Եվրոպայի միասնականացման նապոլեոնյան քաղաքականությանը և եվրոպական միության մասին Նապոլեոնի ըմբռնումներին: Համեմատաբար նվազ ուշադրության է արժանացել նաև նապոլեոնյան ժամանակաշրջանի մեկ այլ կենտրոնական խնդիր՝ Ֆրանսիական հեղափոխության արտահանման միջոցով Եվրոպայի ընդհանուր կերպափոխության, հասարակական նորացման և արդիականացման հարցը: Հանգամանք, որը մեր համոզմամբ անհրաժեշտ էր Եվրոպայի միասնականացման և եվրոպական ազգերի ընտանիքի գաղափարների ձևավորման տեսանկյունից: Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանում էր, որ Ֆրանսիական հեղափոխությունից ծնված նոր քաղաքական հանրույթը փորձեց տարածել առաջնթացի և քաղաքակրթության մասին իր իդեալները եվրոպական աշխարհամասի տարբեր հատվածներում: Նապոլեոնի բարեփոխումները եվրոպական մասշտաբով դարձան արդիության խոշորագույն խթանը: Այլորեն՝ Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանը Եվրոպայում նշանավորեց անցումը հին կարգերից արդիություն: Քաղաքական փոփոխությունները և նոր հարացույցի վարչական արդիականացումը ՙֆրանսիական ուղիով՚ Եվրոպայի կերպափոխության նախադրյալներից էր: Ֆրանսիացիների կայսրը ձգտում էր ստեղծել Ֆրանսիայի պատկերով նորացված և ֆրանսիացիների գերիշխանության շրջանակներում միասնականացած Եվրոպա: Եվրոպական տարբեր երկրներում հաստատված նապոլեոնյան վարչախմբերի խնդիրն էր համոզել իրենց կառավարման տակ հայտնված ժողովուրդներին միասնականացման և ընդօրինակելի ասոցիացիայի օգուտներն ու առավելությունները ֆրանսիական հարացույցի գերազանցության ցուցադրմամբ: Այս գործընթացը բացառությամբ առանձին երկրների (Իսպանիա, Պորտուգալիա և Նեապոլ) հիմնականում խաղաղ էր ընթանում՝ կախված ժողովուրդների ակտիվ փոխգործակցության կամ համագործակցության աստիճանից: Ավելին, Նապոլեոնյան ժամանակաշրջանը Եվրոպայում կարևորագույն նշանակություն ունեցավ նաև ազգերի ինքնորոշման իրավունքի գաղափարական ճանաչման տեսանկյունից: Ըստ այդմ, փորձ է կատարվում հստակ համադրությամբ մեկտեղել ֆրանսիացիների գերիշխանության և ֆրանսիական հարացույցի կիրարկման փորձառությունները ողջ Եվրոպայում: Настоящая кандидатская диссертация представляет собой комплексное изучение современной европейской международной системы через призму мировой истории и политической философии Гуго Гроция (1583-1645). Нашей отправной точкой является понятие исторический строй, который сочетает в себе комплекс как внутри-общественных, так и межобщественных взаимоотношений. Поэтому, основываясь на комплексном анализе опыта Вестфальской, Наполеоновской и Венской систем и через системное применение Гроцианской концепции “общества суверенных наций,” мы нацелены на изучение видения европейского единства со средневекового христианского мира к современной европейской интеграции. А также на изучение исторического следа и развития идей национального суверенитета и права наций на самоопределение от Вестфальского мира (1648) до Хельсинкского заключительного акта (1975). Вестфальский мир символизировал трансформацию европейского мирового порядка с иерархической структуры средневекового христианского мира к горизонтальной системе суверенных территориальных государств. Возрождение и Реформация способствовали восхождению чувства национального индивидуализма. В то же время, начало секуляризации и прилегающей к нему идеи самоопределения повлекли за собой принцип мирного сосуществования между юридически равноправными членами международного сообщества. Соответственно, принимаются во внимание социально-философские, а также геостратегические стимулы процесса европейского национального строительства. В условиях дезинтеграции универсального порядка средневекового христианского мира институциональный разрыв появился на месте папства и империи. Гроций пришел с инновационным подходом, преобразовав jus gentium в jus inter gentes и предложив, что для мирного сосуществования наций должно быть некое сообщество наций. Поэтому, развитие европейского сообщества наций было в интересах всех. Таким образом, новая модель сосуществования юридически равноправных и суверенных государств стала легитимным способом организации Европы. This PhD dissertation offers a comprehensive study of the modern European international system through the prism of World History and Hugo Grotius’ (1583-1645) political philosophy. The starting point is the notion of historical order, which combines the amalgam of intrasocietal and intersocietal correlations. Hence, International Relations are viewed as a productive environment for World History. Based on the complex analysis of the experiences of Westphalian, Napoleonic and Vienna systems and via system-application of the Grotian concept of “society of sovereign nations,” the dissertation studies the visions of European unity from Medieval Christendom to modern European integration. It also presents the historical trace and the development of the idea of national sovereignty and the right of nations to self-determination from the Peace of Westphalia (1648) to Helsinki Final Act (1975). The Peace of Westphalia symbolized the transformation of the European-world order based on the hierarchical structures of medieval Christendom to the horizontal system of sovereign territorial states. The rising sense of national individualism was promoted by the Renaissance and Reformation. Meanwhile, the start of the secularization and its adjacent idea of self-determination entailed the principle of peaceful coexistence among legally equal members of international society. Accordingly, socio-philosophical, as well as geo-strategic incentives of the European nation building process are taken into consideration. In conditions of disintegration of the universal order of medieval Christendom, an institutional gap appeared in the place of Papacy and the Empire. Hugo Grotius came up with an innovative approach transforming jus gentium to jus inter gentes. Grotius proposed that it is in the interest of all states, that a community of nations existed to ensure the states’ peaceful coexistence. The development of a European community of nations was in the interest of all. Thus, the new model of cohabitation of legally equal and sovereign states became the legitimate way of organization of Europe. I argue that Grotius’ recommendation of “general congresses of Christian powers” had a constructive role in the configuration of emerging European system of sovereign nation-states and for the new patterns of co-existential consensus of European nations. These general European congresses were supposed to play a role of a kind of senate of nations or sovereigns in a continental level by adjusting the multiplicity of their interests and contributing to long lasting and equitable terms of peace. Hence, Grotius’ idealistic and holistic approach towards nations and society of nations is viewed within the framework of the theory of structural constructivism. According to these approaches nations are constructed with common beliefs and organizational structures.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Гуго Гроций: Формирование новой парадигмы исторического строя в Европе (середина 17-го века-начало 19-го века). Hugo Grotius: The formation of a new paradigm of historical order in Europe (mid-17ᵗʰ century-early-19ᵗʰ century).
      Uncontrolled Keywords: Епремян Тигран Р., Yepremyan Tigran R.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 10 Nov 2017 14:52
      Last Modified: 12 Jun 2018 12:21
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5933

      Actions (login required)

      View Item