Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հանրային սեփականության քաղաքացիաիրավական կարգավորումը Հայաստանի Հանրապետությունում

Խաչատրյան, Միքայել Արամի (2017) Հանրային սեփականության քաղաքացիաիրավական կարգավորումը Հայաստանի Հանրապետությունում. PhD thesis, Հայ-Ռուսական (սլավոնական ) համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1613Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (488Kb) | Preview

      Abstract

      Հետազոտության թեմայի արդիականությունը: 1991 թվականիÝ սոցիալիստական կարգերի փլուզումով Հայաստանում փոխվեց մարքս-լենինյան աշխարհընկալումը: Սկսվեց Հայաստանի երրորդ հանրապետության «շինարարությունը»` մասնավոր իրավունքի և մարդու իրավունքների հարգանքի հիման վրա՝ վերաիմաստավորելով «սեփականություն» և «պայմանագիր» հասկացությունները: Կորցնելով մենաշնորհային դերը՝ հանրային սեփականությունն իրեն առնչվող խնդիրներով մղվեց երկրորդ պլան, ինչի արդյունքում դրա նկատմամբ հետազոտական հետաքրքրությունն սկսեց անկում ապրել: Ազատական սկզբունքների լույսի ներքո շարադրված նոր քաղաքացիական օրենսդրությունում «հանրային սեփականություն» հասկացությունը տեղ չգտավ, ուստի, դրա հետ կապված հարաբերությունները պատշաճ իրավակարգավորումներ չստացան: Թեև քաղաքացիական օրենսգրքում սեփականության իրավական նոր կարգավորումները մեÏ քայլ առաջ էին սոցիալիստական կարգերի ժամանակ գործող կարգավորումներից, այնուամենայնիվ, դրանք բավականաչափ ճկուն չէին տնտեսության զարգացման դինամիկայի հետ համահունչ լինելու համար: Սեփականության իրավունքի սահմանման, սեփականության ձևերի տարանջատման, սեփականատիրոջ իրավազորության և սեփականությանն առնչվող գրեթե բոլոր հարցերը մնում են խնդրահարույց: Իր հերթին, սեփականության, այդ թվում՝ հանրային սեփականության առանձին տեսակների համար իրավական առանձին ռեժիմներ չսահմանելը հանգեցրին կառավարման հարցերի անորոշությանն ու հանրային գույքի օգտագործման չարաշահումներին ու խախտումներին, ինչի արդյունքում զգալիորեն վնասվեց հանրային գույքը: Թեմայի արդիականությունն ընդհանուր առմամբ պայմանավորված է տնտեսական համաշխարհային ճգնաժամով, որի պատճառը, ինչպես հետո գնահատել են արևմուտքի ականավոր տնտեսագետները, սեփականության վերաբերյալ հետադիմական հայացքներն էին: Մինչև 20-րդ դարի երկրորդ կեսը անգլոամերիկյան իրավական համակարգի երկրներում դատարանները սեփականության վերաբերյալ վեճերը լուծում էին` հիմք ընդունելով Ջ.Լոքի սեփականության դոկտրինալ սահմանումը: Դրանից հետո իրավակիրառներն առաջնորդվում էին Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Ռ.Քոուզի սեփականության իրավունքի հայեցակարգով, որը ներկայում դատարանների կողմից գնահատվում է անկենսունակ: Իր հերթին, ոոմանոգերմանական իրավական համակարգում հայտնի հռոմեական եռամիասնության ավանդույթները նույնպես վաղուց անկենսունակ են ճանաչվել: Այս առումով սեփականության իրավունքի նոր հայեցակարգերի որոնումը ավելի քան այժմեական է: Սոցիալիստական՝ սեփականության պետականացման դարաշրջանից և դրան հաջորդած սեփականության լայնածավալ մասնավորեցումներից հետո կանգ ենք առել երկու ծայրահեղական ժամանակաշրջանների ավարտի սահմանագծին: Այս է թերևս պատճառը, որ եկել է պահը մոտավոր անցյալին անաչառ գնահատական տալու, այդ երկու պատմական ժամանակաշրջանները վերընթերցելու, բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ վերլուծելու, արդյունքներն ու դասերն ամփոփելու, համապատասխան հետևություններ անելու և դասեր քաղելու համար: Այս հանգամանքով է պայմանավորված նոր հարացույցերի և սկզբունքների լույսի ներքո հանրային սեփականության հարցերը քննարկելու անհրաժեշտությունը: Թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է նաև գործնականում հանդիպող բազմաթիվ խնդիրներով: Դրանցից են՝ անկախացման տարիներին պետական գույքի մասնավորեցման փորձը, պետական գույքի օգտագործման և կառավարման խնդիրները, ինչպիսին էին, օրինակ, հասարակական հնչեղություն ստացած՝ Գառնիում հարսանեկան խնջույք անցկացնելու համար թույլտվություն ստանալու, Զվարթնոցում նկարահանվելու համար պետական կազմակերպության կողմից վճարներ գանձելու, ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից ոսկու պահուստային ֆոնդը վաճառելու, Սևանա լճի ափամերձ տարածքների մասնավորեցման, Կասկադում վարձակալի կողմից առանց նախնական թույլտվության նկարահանումներ կատարելու արգելքի վերաբերյալ, մշակութային օջախներում առևտրային այլ գործունեություն ծավալելու, հասարակության անմիջական օգտագործման համար նախատեսված մայթերի ու այգիների օտարման հարցերը: Թեև հետխորհրդային Հայաստանում շուկայական վերափոխումների մեկնարկից անցել է գրեթե երեք տասնամյակ, սակայն դեռևս մշակված չեն հանրային սեփականության օրենսդրական, այդ թվում` քաղաքացիաիրավական կարգավորման տեսական-մեթոդաբանական հիմնադրույթներն ու սկզբունքները: Մինչդեռ, հանրային սեփականության իրավունքի քաղաքացիական իրավական կարգավորման հարցերը կարևոր են թե՛ տեսական, թե՛ գործնական տեսանկյունից, այնուհանդերձ, այդ հարցերի ներկայիս գիտական հետազոտման մակարդակը մնում է անբավարար: Հայրենական քաղաքացիական իրավունքի մասնագետները հանրային սեփականության` պետական և համայնքային սեփականության առանձին հարցերին անդրադարձել են բուհական դասագրքերի կամ ատենախոսությունների շրջանակներում: Ասվածին հավելենք նաև այն, որ մի շարք օրենսդրական ոլորտներում, այդ թվում՝ Հայաստանի քաղաքացիական օրենսդրությունում, ընթացող օրենսդրական հիմնարար փոփոխությունների շրջանակներում սեփականության իրավունքի, և հատկապես հանրային սեփականության հարաբերությունները կարգավորող նորմերի մասով փոփոխությունների որևիցե առաջարկ արված չէ: Այնինչ, անկախության տարիների ընթացքում հանրային սեփականության կառավարման՝ աչքի տակ ունեցած բազմաթիվ օրինակները հստակ ցույց են տալիս, որ հանրային սեփականության իրավունքի քաղաքացիաիրավական կարգավորման հիմքերը պահանջում են նոր ու նորովի հարցադրումներ և լուծումներ: Այս առումով ատենախոսությունում կատարված հետազոտություններն ու առաջարկությունները պիտանի կլինեն քաղաքացիական օրենսդրության փոփոխությունների ընթացիկ աշխատանքների համար: Վերոհիշյալ հանգամանքներով է պայմանավորված թեմայի ընտրությունն ու արդիականությունը: Данная работа посвящена роли и концепции публичной собственности в современном армянском обществе и армянском частном праве. После развала СССР в 1991 г. проблема государственной собственности была искусственно отодвинута на второй план, хотя по важности она никогда не была второстепенной. Началось строительство нового государства на основе уважения частного права и прав человека, были заново определены термины «имущество» и «контракт». Однако, опыт управления государственным имуществом показывает, что концепция публичного имущества и разделения на виды, которые существуют в армянском праве, не являются эффективными на практике и не удовлетворяют нужды армянского общества. Законодатель не выделяет права публичной собственности. Отталкиваясь от принципов республики и демократии, и основываясь на необходимости установить законодательное регулирование феномена публичной собственности как равнозначное дополнение частной собственности, автор предлагает установить разное законодательное и общественное регулирование для того, чтобы обеспечивать равенство форм собственности в целях признания разных проявлений и характеристик публичной собственности, и чтобы очертить разделяющие линии этих проявлений на основе конкретных характеристик развития правовой системы и правовой культуры Республики Армения. Законодатель разграничил типы публичного имущества как государственная собственность, муниципальная собственность, частная собственность и т.д., не придерживаясь этой логики. В иностранном праве разделение типов публичной собственности сделано по функциональному критерию, таким образом выделяя такие типы публичной собственности как административная собственность, финанансовая или бюджетная собственность, публичная собственность для прямого использования обществом, культурная собственность и т.д. Такая дифференциация больше подходит армянской действительности и такие типы собственности уже существуют в армянском праве, но все еще не классифицированы и не гармонизированы в рамках общей теоретической концепции. Автор рассуждает о проблемах, связанных с научной концепцией обязывающего имущественного права на метафизическом уровне. Автор затрагивает проблему определения социальной функции публичного имущественного права, а также содержания, которые близки к национальной правовой системе, к национальным и международным величинам и объектам имущественного права и т.д. Согласно этим концепциям имущественные права обремены социальными функциями. В диссертации автор изучает проблемы, связанные с публичными имущественно-правовыми отношениями, такими как субъекты и объекты права, а также содержание права публичной собственности. The present PhD thesis submitted for degree of candidate of juridical sciences is dedicated to the role and the concept of Public property in the modern Armenian society and contemporary Private Law. After the collapse of the USSR in 1991, the problems of public property were artificially moved to the background, though by its importance it has never been secondary. There began the construction of the new state on the basis of respect of private law and human rights, the notions of “property” and “contract” were redefined. However, the experience of public property governance shows up that public property concept and distinction of types existing in Armenian law are not efficient in practice and do not satisfy of Armenian society’s current needs. Grounding on the principles of republic and democracy and based on the need to establish legal regulation for the phenomenon of public property as an equal counterpart of the private property, the author suggests to set a distinguished legal as well as civil regulation in order to provide equality of the forms of property to recognize the distinct manifestations and features of public property (national, ethnic, state, community, etc.) and to draw the dividing lines of those manifestations on the basis of the specific characteristics of the legal system development and the culture of RA. The legislator made the distinction of Public Property’s types by organic criteria (state, municipal, private property etc.) without being consistent in this logic. In foreign law the differentiation of types of Public property made through functional criteria thereby singling out such open-listed types of public property as administrative property, financial of budgetary property, public property for the direct use of public, cultural property etc. This kind of differentiation is in better compliance with Armenian reality and that these types already exist in Armenian law but not yet classified and harmonized in the framework of common theoretical concept.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Гражданско-правовое регулирование публичной собственности в Республике Армения. The civil law regulation of public property in the Republic of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Хачатрян Микаел Арамович, Khchatryan Mikayel
      Subjects: Law
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 10 Nov 2017 19:10
      Last Modified: 10 Nov 2017 19:10
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5941

      Actions (login required)

      View Item