Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգը հետխորհրդային Հայաստանում. սոցիոլոգիական վերլուծություն

Յարմալոյան, Մարինե Սամվելի (2017) Բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգը հետխորհրդային Հայաստանում. սոցիոլոգիական վերլուծություն. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (32Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb)

      Abstract

      Սոցիալական պաշտպա-նության պարզագույն ձևերը գոյություն են ունեցել հասարակությունների զարգացման ամենավաղ փուլերում: Սակայն հասարակությունների զարգացման հետ մեկտեղ` սոցիալական պաշտպանության ապահովման գործում առավելապես կարևորվել է պետության դերը: Այսօր յուրաքանչյուր պետության բնակչության սոցիալական պաշտպանվածությունը անհնար է պատկերացնել առանց արդյունավետ գործառող սոցիալական պաշտպանության համակարգի, ինչը թույլ է տալիս կանխարգելել սոցիա- լական ռիսկերը, մեղմել կամ վերացնել դրանց հետևանքները: Ատենախոսությունը նվիրված է հետխորհրդային Հայաստանում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման գործընթացի սոցիոլոգիական վերլուծությանը՝ լրացնելու համար այդ ոլորտում տեսամեթոդաբանական և գործնական ասպեկտների ամբողջական սոցիոլոգիական պատկերի առկա բացը: Հետխորհրդային Հայաստանում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորումը սկզբնական շրջանում տեղի է ունեցել տարերայնորեն, մեծ մասամբ հատվածային: Հայտի գրեթե բոլոր գաղափարախոսությունների՝ ազատական, երբեմն անգամ համընդանուր բարեկեցության, մասամբ նաև՝ նեոազատական ու խորհրդային շրջանից ժառանգություն ստացած ու դեռևս կենսունակությունը պահպանող պատեռնալիստական բնույթի մոտեցումների նորովի՝ ազատականացման համատեքս-տում «փաթեթավորած» առանձին «պատառիկների» համաժամանակյա գոյության պայմաններում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման գործընթացը, ըստ էության, դեռևս չի ավարտվել: Այդ իսկ պատճառով հետխորհրդային Հայաստանում բնակչության սոցիալական պաշտպանության համակարգի ձևավորման գործընթացի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև ներկա համակարգի ամբողջական ձևավորման և կայացման հնարավորությունների բացահայ-տումը սոցիոլոգիական ուսումնասիրության տեսակետից արդիական խնդիր է: Բնակչության սոցիալական պաշտպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը առաջինը անդրադարձել են տնտեսագիտական տեսության՝ քաղաքատնտեսության դասական դպրոցի ներկայա-ցուցիչները՝ Ա. Սմիթը, Ռ. Ռիկարդոն, Թ. Մալթուսը և այլոք: Այս մոտեցման շրջանակում սոցիալական պաշտպանությունը դիտվում էր որպես աջակցության տրամադրում աղքատներին, և բնակչության սոցիալական պաշտպանության հիմնախնդրի լուծումը չէր համարվում պետության իրավասությունը, փոխարենը պատասխանատվությունը դրվում էր կամ բնակչության, կամ էլ բարեգործների և նվիրատուների վրա: Система социальной защиты, которая обеспечивает безопасное существование населения, предотвращает социальные риски и их последствия, является важнейшим звеном институционального общественного механизма во всех более или менее развитых странах мира. Анализ процесса формирования системы социальной защиты в постсоветской Армении показывает, что независимая Армения унаследовала от советской только отдельные элементы канувшей в Лету протекционистской системы социальной защиты, которая функционировала на основе социально-демократической модели и финансировалась по остаточному принципу. В первые десятилетия независимости формирование новой системы социальной защиты происходило весьма динамично, но спонтанно, отвечая нуждам резко возросшего числа социально незащищенного населения, которое с трудом адаптировалось в условиях резкого перехода от одной системы общественных отношений к другой, экономического кризиса, экологического бедствия и войны. Термин «социальная защита» стал применяться в Армении после ратификации Европейской социальной хартии, когда наметился переход к европейской модели социальной защиты. На практике этот переход не мог приобрести и не приобрел реальные черты и необходимое ускорение, прежде всего потому, что Армения не спешила ратифицировать те статьи Европейской социальной хартии, которые могли обеспечить внедрение европейской системы социальной защиты. Анализ показывает, что ратификация не привела к изменению существующей в стране практики социальной защиты. В стране продолжалось осуществление несистемной социальной защиты с помощью отдельных механизмов социальной защиты, таких как социальное вспомоществование и социальное страхование, которые функционировали вне системной связи с другими элементами механизма социальной защиты. Вместе с тем нарастание общественной потребности в социальной защите и острота насущных социальных проблем стимулировали реформирование действующего механизма социальной защиты. Рассмотрение процесса реформации социальной сферы показывает, что она также происходила не системно, сопровождаясь увеличением числа моделей и принципов, оплодотворяющих социальные действия, направленные на социальную защиту. По сути, несистемная реформация в сфере социальной защиты внедряла в армянскую действительность принципы и узловые схемы либеральной модели социальной защиты. A social protection system that ensures the safe existence of a population, preventing social risks and their consequences, is an essential link in the institutional social mechanism in most developed country in the world. In analyzing how the social protection system formed in post-Soviet Armenia, data shows that an independent Armenia inherited from the Soviet Armenia only certain elements of the protectionist social system that is now extinct. This system was based on a socio-democratic model that was financed by a residual principle. In the first decades of independence the new social protection system was built dynamically and spontaneously, responding to the needs of a sharply increased number of socially unprotected people. Aside from transitioning from the Soviet system of social care, independent Armenia was challenged by economic crisis, ecological disaster, and war. The term «social protection» began to be applied in the Armenian context after the ratification of the European Social Charter, outlining a transition to a European model of social protection. In practice, this transition did not occur fast enough, primarily because Armenia was not in a hurry to ratify articles within the European Social Charter that could ensure the implementation of the European system of social protection. The analysis shows that the ratification did not lead to a change in social protection in practice. Armenia continued to implement unsystematic social protection measures through separate social protection mechanisms, including social assistance and social insurance. At the same time, the growing social need for social protection and the urgency of pressing social problems stimulated the reform of the existing social protection mechanism. History of social reform shows that it also did not take place systematically through models and principles that fertilize social actions aimed at social protection. In fact, non-systemic reformation in the sphere of social protection introduced principles and nodal schemes of the liberal model of social protection, based in the Armenian reality, leading to an eclectic model of social protection. To describe the entire picture of what social protection was, the analysis was conducted of how appropriate the existing model of social protection was to the needs and social traditions of the Armenian society. By comparing statistical data and the results of sociological research, the dissertation draws a conclusion considering a complete and sufficient model for social protection has not yet manifest.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Система социальной защиты населения в постсоветской Армении: социологический анализ. Social protection system of the population in post-Soviet Armenia: A sociological analysis.
      Uncontrolled Keywords: Ярмалоян Марине Самвеловна, Yarmaloyan Marine Samvel
      Subjects: Sociology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 14 Nov 2017 16:08
      Last Modified: 14 Nov 2017 16:08
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5951

      Actions (login required)

      View Item