Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ամերիկյան միսիոներների գործունեությունն Արևմտյան Հայաստանում 1895-1914 թվականներին

Գևորգյան, Սիլվա Բենիամինի (2015) Ամերիկյան միսիոներների գործունեությունն Արևմտյան Հայաստանում 1895-1914 թվականներին. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (318Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Download (950Kb) | Preview

      Abstract

      Ատենախոսության մեջ արխիվային վավերագրերի ուսումնասիրության, համեմատական վերլուծության հիման վրա փորձ է արվում, առաջին անգամ, բացահայտել Արևմտյան Հայաստանում նշված ժամանակահատվածում ամերիկյան բողոքական միսիոներների գործունեությունը: Հարկ է նշել, որ արխիվում պահվող միսիոներների ձեռագիր հուշագրություններից և նոթերից շատերը բնագրից չեն թարգմանվել: Հետազոտության մեջ, որտեղ մասնավորվում է վերոհիշյալ նորույթը, վերհանվում են Օսմանյան կայսրությունում ամերիկյան բողոքական կազմակերպությունների գործունեության հիմնական ուղղությունները, եղանակները, նրանց աշխատանքի արդյունքները: Քննության է առնվում Օսմանյան կառավարության վերաբերմունքը, ինչպես նաև Հայ առաքելական եկեղեցու դիրքորոշումը բողոքականության նկատմամբ: Աշխատության նորույթներից է այն, որ առանձին գլխով ընդհանրացվում են միսիոներների գործունեությանը տրված գնահատականները հայ հասարակական մտքի կողմից: Ատենախոսության մեջ փորձ է արվում սկզբնաղբյուրների, փաստական նյութի և համապատասխան գրականության համադրմամբ լուսաբանել Արևմտյան Հայաստանում ամերիկյան բողոքական միսիոներների ծավալած գործունեությունը 1895- 1914 թթ. ընկած ժամանակահատվածում: Ատենախոսությունը գործնական և կիրառական նշանակություն կարող է ունենալ Արևմտյան Հայաստանի տվյալ ժամանակահատվածի պատմության ուսումնասիրման և դասավանդման համար, հատկապես ամերիկյան միսիոներների գործունեության արժեքավորման տեսակետից: Աշխատանքը կարող է նպաստել հայ եկեղեցու պատմության, և առհասարակ, հիմնահարցի հետագա և ամբողջական հետազոտությանը: Նպատակն է փաստերի և իրողությունների հենքի վրա փորձել ցույց տալ ամերիկյան բողոքականների գործունեության ոչ միանշանակ բովանդակությունը և տալ դրա գիտական անաչառ գնահատականը: Դրան հետամտող` մեր խնդիրներն ենք համարում. -բացահայտել Օսմանյան կայսրությունում ամերիկյան բողոքական կազմակերպությունների գործունեության հիմնական ուղղությունները, նրանց գործունեության արդյունքները -բնութագրել Արևմտյան Հայաստանում ամերիկյան բողոքական միսիոներների գործունեության եղանակներն ու ձևերը -վերհանել Օսմանյան կառավարության վերաբերմունքն ամերիկյան միսիոներների նկատմամբ -ներկայացնել հայ եկեղեցու վերաբերմունքը բողոքականության նկատմամբ -լուսաբանել բողոքական միսիոներների կրթական-լուսավորական գործունեությունը -արժեվորել ամերիկյան բողոքական միսիոներների գործունեության նկատմամբ հայ հասարական մտքի գնահատականները՝ դրանց մեջ փորձելով բացահայտել միսիոներների գործունեության իրական և ոչ միանշանակ արդյունքները մեր ժողովրդի համար: Ուսումնասիրության ժամանակագրական սահմաններն ընդգրկում են 1895 -1914 թթ. ժամանակահատվածը: Հիմնահարցի սկիզբը համարում ենք 1895 թվականը, քանի որ 1890-ականի համիդյան ջարդերի նոր փուլի հետ զուգընթաց,հատկապես 1894-ից հետո, Արևմտյան Հայաստանում հաստատված բողոքական միսիոներները ձեռք բերեցին գործունեության լայն հնարավորություն՝ որբերին և գաղթականներին ապաստանելու և խնամելու ուղղությամբ: Թեմայի ավարտը հասցրել ենք մինչև 1914թ., ընդհուպ մինչև հայերի ցեղասպանությունը, քանի որ առաջին համաշխարհային պատերազմը, իր հետ բերելով մեր ժողովրդի համար նոր և մեծագույն արհավիրքներ, հատկանշվեց պատմական բուռն տարուբերումներով նաև ողջ տարածաշրջանի և համաշխարհային պատմության մեջ: Հայոց պատմության մեջ կատարվում է ողբերգական շրջադարձ, որի համեմատ ամերիկյան բողոքականության գործունեության մեջ 1915-1918թթ տեղի են ունենում կտրուկ փոփոխություններ: Միսիոներները ևս շատ անգամ կիսում են մեր ժողովրդի ճակատագիրը, հանդիպում անհաղթահարելի արգելքների և հալածվում նրա հետ: Սկսվում է ամերիկյան միսիոներների՝ Թուրքիայում ունեցած կացության և գործունեության որակապես նոր և նախադեպը չունեցող մի շրջափուլ, որը դուրս է մեր հետազոտության շրջանակներից: Ատենախոսության մեթոդաբանական հիմքում ընկած են պատմահամեմատական, պատմավերլուծական, պատմաքննական, փաստերի և իրադարձությունների հետադարձ (ռետրոսպեկտիվ) քննության մեթոդները: Во Введении обосновываются научное значение, цели и задачи темы, методология диссертации, научная новизна и практическое значение, временные границы темы, представлен обзор использованных источников и литературы. Кандидатская работа посвящена освещению деятельности американских протестантских миссионеров в 1895-1914 годы.Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованных источников и литературы. Во введении была обоснована актуальность темы, научное новшество и значение, были уточнены цели и задачи диссертации, степень изученности темы в зарубежной и армянской литературе. В первом подзаголовке главы “Деятельность американских протестантских миссионеров в Западной Армении с 1895-1914 годы”, которая называется “Предпоссылки деятельности миссионеров”, обобщены те основные факторы, которые способствовали распространению протестанства в Западной Армении. Здесь мы пришли к выводу, что распространение протестантства среди армян имело как политические, так и экономические, религиозные причины. Хотя не надо отицать тот факт, что были и внутренние причины, которые сделали возможным деятельность миссионеров. Здесь важно выявление условий жизни , что способствовало распространению в Западной Армении протестантства, обращение к родной вере и церкви, верность Армянской церкви, отношение к миссионерам, как и конкретное отношение протестантов к Османскому правительству. Мы обратились и к истинным причинам миссионерской деятельности в Западной Армении, где бросается в глаза экономическая и политическая стратегия США вмешательства во внутренние дела Турции. Второя глава труда озаглавлена “Миссионерская деятельность в Западной Армении 1908-1914 годах”. Здесь, в первом подзаголовке “Образовательная среда”, обращаемся к последовательному развитию миссионерских образовательных сборников, уважая то заключение, что переворот ериттурков не внес никаких положительных изменений в жизнь армян. Наоборот, правительство предприняло меры для сужения сети школ, были усилены гонения армянского населения и национальных деятелей. В создавшейся тяжелой ситуации миссионерские школы приобрели важное значения для образования западно-армянской молодежи. Мы попытались отметить то новое в деятельности миссионеров, что стало более явным в 1908-1914гг. Особенно указывается на то новое, что вошло в миссионерские школы. Во втором подзаглавии “Гуманистические благотворительные работы”, мы обратились к гуманистической деятельности 1908-1914гг. В третьей, последней главе работы, мы попытались показать и положительные, и отрицательные оценки деятельности миссионеров. В заключении представлены результаты работы и сделаны основные выводы. The dissertation is devoted to the coverage of American Protestant Missionary activity from 1895 to 1914.he dissertation consists of introduction, three chapters, conclusion and the bibliography. The Introduction presents the topicality and scientific novelty of the dissertation, as well as clarifies the goals and objectives of the work. The Introduction also substantiates the practical value of the work.The first paragraph (entitled “The Preconditions for Missionary Activity”) of the first chapter (“The American Protestant Missionary activity in Western Armenia in 1895-1905”) focuses on the main factors that contributed to the spread of Protestantism in Western Armenia. Here we come to the conclusion that the dissemination of Protestantism in Western Armenia had both political, economic and religious reasons. But we cannot deny the fact that there were also internal factors that provided favourable ground for missionary activity to spread throughout Western Armenia. Here it is important to find out the factors that made the spread of Protestantism in the West possible, the willingness of Armenians to remain true to their faith and their Church, the attitude of the Church to Missionaries, as well as the disclosure of specific relations between the Protestants and the Ottoman authorities.The second chapter of the dissertation is entitled “Missionaries’ Activities in Western Armenia in 1908-1914”. In the first paragraph entitled “The Field of Education” we consider the continuous development of missionary educational manuals and draw the conclusion that the Young Turk revolution did not bring any positive change to the life of Armenians. On the contrary, the government took measures to reduce the network of schools and strengthened repression against the Armenian population of the Empire and its influential figures. In this context missionary schools gained vital importance in educating the youth of the West. We have tried to point out the new activities of Protestants that were observed in 1908-1914. Special attention is paid to the new trends penetrating into missionary schools. The second paragraph entitled “The Charity Activities” touches upon the problem of humanitarian activities carried out in 1908-1914. In the last third chapter which relates to the assessment of missionary activity by the contemporary Armenian thought we tried to identify both positive and negative approaches, as well as conflicting assessments of the activity. Contemporary Armenian thought on the whole assessed it negatively; however, we can observe some positive responses to the provisions of Protestantism on renovating Church. Some Protestant figures were even praised in the contemporary press. So we come to the conclusion that the Armenian public mind of 1894-1896 is moderate in its assessment of Protestantism. We think it is a direct reaction to the transformation of missionary activity from preaching to charity. This is the reason why in those years Armenian Apostolic Church showed some tolerance toward the missionary activities. However, we can also observe the justified concern of Armenian public mind over the divisions that the missionary activities cause in the Armenian society, as well as the awareness of the reality that Ottoman authorities perceived converted Armenians as people who are supported by superpowers that sought pretext to intervene in the interior affairs of Turkey. In conclusions the results of the work are introduced and also the main conclusions are carried out.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Деятельность американских миссионеров в Западной Армении в 1895-1914 годы. The american missionary activities in Western Armenia in 1895-1914.
      Uncontrolled Keywords: Геворкян Сильва Бениаминовна, Gevorkyan Silva Beniamin
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Thesis Dissertations
      Date Deposited: 28 Dec 2015 16:56
      Last Modified: 01 Feb 2016 09:18
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/596

      Actions (login required)

      View Item