Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Концепция демократии Алексиса де Токвиля в контексте современности: критические аспекты

Ширханян, Саркис Серобович (2017) Концепция демократии Алексиса де Токвиля в контексте современности: критические аспекты. PhD thesis, Национальный исследовательский университет обороны МО РА .

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1616Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1042Kb)

      Abstract

      Исследования по демократии в рамках современного социально-политического дискурса переживают определенный кризис, который, приобретая все более широкие масштабы, проявляется сразу в нескольких важных срезах. Во-первых, речь идет о дефиниционных аспектах демократии, которые характеризуются либо слишком размытой, либо дискретной концептуализацией последней, что обусловлено чрезмерной политизированностью и идеологическим ангажированием данного понятия. Во-вторых, наблюдается определенное смещение акцентов при интерпретации основных идей и ценностей демократии, переосмысление понятий свободы, равенства, права, закона, справедливости и даже государства с позиций крайних форм либерализма, что входит в противоречие с классической теорией демократии. В-третьих, в тупиковой ситуации оказалась и современная парадигма «всемирной» демократизации: попытки подведения или «подгонки» переходных процессов во всех обществах под одну, универсальную объяснительную схему, основанную на теоретико-методологических установках «линейной» модели развития этих процессов, провалились. Отмеченные обстоятельства, исключительно важные для политической науки, обусловили реактуализацию классических концепций современной формы демократии, сформированной в XVIII-XIX веках и основанной на либерально-капиталистической идейно-ценностной системе координат. В этой связи представляется, что обращение к классикам демократической теории не исчерпало свой эвристический потенциал, а в контексте нынешних кризисных реалий и вовсе приобретает научную необходимость. Среди них выделяется фигура выдающегося французского мыслителя XIX века Алексиса-Шарля-Анри Клерель де Токвиля (1805–1859), который был одним из первых, кто подверг всестороннему и концептуальному исследованию основания современной формы демократии. Де Токвиль не только предугадал логику будущего политического развития мира по демократической траектории, но и предложил свое решение ключевых проблем и противоречий на данном пути. Более того, сегодня его концепция актуальна также в контексте преодоления кризиса в отмеченных проблемных срезах исследований демократии. Так, токвилевское понимание природы демократии, признанное основополагающим в современной науке, раскрывает наиболее существенные, ключевые пласты данного феномена. Примечательно, что в работах де Токвиля встречается около десятка определений демократии, каждое из которых подчеркивает ту или иную грань; изучение же данного многопланового взгляда на сущность демократии позволяет обеспечить ее более корректное рассмотрение, не суженное идеологическими детерминантами. XIX դարի հայտնի մտածող Ալեքսիս դը Տոկվիլի գիտական ժառանգությունը տասնամյակներ շարունակ եղել է արևմտյան մի շարք գիտությունների ուսումնասիրության առարկան: Նրա աշխատությունների հետազոտմանն են նվիրված հարյուրավոր հոդվածներ, մենագրություններ, ատենախոսություններ և այլն: Մեր օրերում Տոկվիլն ընդունված ու ճանաչված հեղինակ է և նրա քաղաքական տեսությունը բնութագրվում է գիտական մշակվածության բարձր աստիճանով: Միևնույն ժամանակ դա հանգեցրել է տոկվիլագիտության «լճացմանը»՝ երկրորդական դարձնելով արդի գիտական դիսկուրսի շրջանակներում նրա գաղափարների իմաստավորումը: Ըստ էության, ֆրանսիացի մտածողի գաղափարներն այսօր դիտվում են որպես գիտական հանրությանը «վաղուց հայտնի» դրույթներ, ինչը ստեղծում է գիտության համար բավական վտանգավոր իրավիճակ՝ սահմանափակելով քաղաքական տեսության հետագա զարգացումը: Սույն ատենախոսության հիմնական նպատակն է քննական վերլուծության ենթարկել դը Տոկվիլի ժողովրդավարության հայեցակարգն արդիականության համատեքստում, վերաիմաստավորել և սահմանել նրա գաղափարական դրույթների կիրառելիության աստիճանը ժողովրդավարության տեսության ու սոցիալ-քաղաքական պրակտիկայի արդի ճգնաժամային իրողության պայմաններում: Աշխատանքը բաղկացած է ներածությունից, երեք գլխից (ինը ենթագլխից), եզրակացությունից ու օգտագործված գրականության ցանկից: Ներածության մեջ հիմնավորվում է թեմայի արդիականությունը, սահմանվում են հետազոտության նպատակն ու խնդիրները, ներկայացվում են պաշտպանության ներկայացված հիմնական դրույթները և գիտական նորույթը: Սահմանված են նաև հետազոտության օբյեկտը, առարկան և մեթոդաբանությունը, ներկայացված են ատենախոսության տեսական ու կիրառական նշանակությունը, հիմնախնդրի գիտական ուսումնասիրվածության աստիճանը: Ատենախոսության առաջին գլուխը` «Ժողովրդավարության պատմությունն ու տեսությունը. Անտիկ շրջանից մինչև Նոր ժամանակաշրջան» բաղկացած է երեք ենթագլխից` «Ժողովրդավարության խնդիրը քաղաքական գիտության մեջ. տեսական-մեթոդաբանական տեսանկյուններ», «Ժողովրդավարության ձևավորումն ու զարգացումը Անտիկ շրջանում» և «Ժողովրդավարական ավանդույթների յուրահատկությունները Միջին դարերում ու Նոր ժամանակաշրջանում»: Այստեղ ներկայացվում են «ժողովրդավարության» սահմանման հիմնական խնդիրները դը Տոկվիլի տեսության դրույթների ու սկզբունքների համատեքստում, այդ դիրքերից մշակվում են նշված հասկացության ուսումնասիրման որոշ ուղեցույցներ. մասնավորապես, ընդգծվում է ժողովրդավարության պատմության նշանակությունը դը Տոկվիլի տեսության ըմբռնման լիարժեքությունը ապահովելու հարցում և, ըստ այդմ, դիտարկվում են ժողովրդավարության զարգացման հիմնական փուլերը` այդ թվում վերհանելով այն գաղափարները, որոնք հետագայում հանգամանորեն լրամշակվել են Տոկվիլի կողմից: The scientific legacy of a prominent XIX century thinker Alexis de Tocqueville has been a subject matter for many Western disciplines throughout decades. There are hundreds of articles, monographs, dissertations etc. dedicated to the works of Tocqueville, in particular, to his democracy theory. Nonetheless, the high degree of academic development of the Tocquevillian political theory had also some negative consequences resulted in a standstill in contemporary Tocqueville Studies. The point is that despite the fact that Tocqueville has been a well-known author for many years, who was «accepted» by the scientific community long ago, today it does not contribute to the further deepening of the research over his works but, in contrary, makes his ideas «secondary» in context of modern scientific discourse. In fact, nowadays the works of Tocqueville are considered to be «purely classical» and «already known» to the Science and, therefore, they are rarely qualified as «primary» in the sense of topicality. In other words, today we have a situation which can be defined in the following way: «everybody knows Tocqueville, nobody reads». The aim of the present dissertation is the critical analysis of democracy conception of A. de Tocqueville in context of contemporary times, rethinking and redefining the degree of his notions’ applicability in terms of modern crisis realities of democracy theory and political practice. The dissertation consists of an introduction, three chapters (containing nine subchapters), conclusion and bibliography. The Introduction substantiates the topicality, aim and objectives of the theme, academic novelty and the main results of the research. It presents theoretical and practical significance of the dissertation, the degree of academic development of the issue, the object and the subject of the research, as well as the methodology. The first chapter of the thesis, «History and theory of democracy: from Ancient times to Modern age», consists of three subchapters: «The problem of democracy in Political Science: theoretical-methodological aspects», «The genesis and the development of democracy in Ancient times», «Specifics of democratic tradition development in Middle and Modern ages». There are presented here the main problems in regard to the issue of democracy conceptualization in context of contemporary times, and from those positions some guidelines are elaborated for studying the term «democracy».

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Ալեքսիս դը Տոկվիլի ժողովրդավարության հայեցակարգն արդիականության համատեքստում. քննական տեսանկյուններ: The democracy conception of A. de Tocqueville in context of contemporary times: critical aspects.
      Uncontrolled Keywords: Շիրխանյան Սարգիս Սերոբի, Shirkhanyan Sargis
      Subjects: Political Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 20 Nov 2017 09:55
      Last Modified: 20 Nov 2017 09:55
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5974

      Actions (login required)

      View Item