Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրքը»

Աթայան, Տաթևիկ Աշոտի (2017) Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրքը». PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (36Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3649Kb)

      Abstract

      Միջնադարյան հայ պատմագրության յուրահատկությունների, զարգացման ուղիների, տարբեր դարաշրջանների համար բնութագրական ժանրերի ուսումնասիրությունը հայագիտության արդիական հիմնախնդիրներից է։ Ժամանակակից միջնադարագիտության մեջ առանձնահատուկ կարևորություն է տրվում պատմական երկերի համակողմանի հետազոտությանը, որը ներառում է ինչպես աղբյուրագիտական, այնպես էլ պատմագրական բնույթի հիմնահարցերի համադիր քննություն։ Այս առումով միջնադարյան ժամանակագրությունները չափազանց հարուստ նյութ են ընձեռում, որի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս պատասխանել մեր ազգային հոգևոր մշակույթի ինքնատիպության հետ կապված բազմաթիվ խնդիրների։ Այսօր առկա աղբյուրագիտական և պատմագրական բնույթի գրականության մեջ գերիշխում են միջնադարյան հեղինակների երկերի հրատարակությունները և բնագրագիտական-տեքստաբանական ուսումնասիրու¬թյունները։ Հետևաբար արդիականություն է ձեռք բերում որոշ նոր հարցադրումներով հանդես գալու, տեսական հարցերի առաջքաշման ու ընդհանրացումների կատարման խնդիրը։ Հայ միջնադարյան պատմագրության մեջ ժամանակագրությունները, իրենց պատկառելի ժամանակագրական և աշխարհագրական ընդգրկման շնորհիվ, պատմական առաջնակարգ սկզբնաղբյուրներ են և մշտապես են գրավել հետազոտողների ուշադրությունը։ Սակայն այդ ժանրի երկերի ավանդական մոտեցմամբ լուսաբանությունը սահմանափակում է հետազոտական խնդիրները զուտ պատմագիտական հարցերի շրջանակով։ Մասնավորապես ստվերում են մնում պատմագրության տեսանկյունից բազմաթիվ առանցքային հարցեր։ Այդպիսիք են ժամանակագրությունների ժանրային առանձնահատկությունները, ընդհանրությունները և տարբերությունները պատմությունների, ժամանակագրությունների և տարեգրությունների միջև, հեղինակների մտակառուցվածքը, հայացքները, ինքնագիտակցության դրսևորումները, ժամանակագրության ժանրի զարգացման ուղիները, ժամանակագրությունների լեզվի ու ոճի ինքնատիպությունները։ Ժամանակագրությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը խոշոր նպաստ կարող է բերել Սմբատ Սպարապետի «Տարեգիրքը» , որի հրատապությունը դժվար է անտեսել, եթե նկատի ունենանք միջնադարյան հայ պատմագրության ողջ պատմությունը լիարժեք ներկայացնելու հրամայականը։ Данное исследование посвящено источниковедческому изучению одного из самого важного и достоверного источника Киликийского армянского царства XIII века «Хроники» Смбата Спарапета. Диссертация состоит из введения, четырех глав, заключения и списка использованных источников и литературы. Во введении обоснованы важность и актуальность исследования, научная новизна работы. Далее указаны цели и задачи, поставленные перед автором, проанализированы использованные источники и литература. В первой главе - «Смбат Спарапет и его «Хроника»», изложены основные эпизоды жизни и деятельности Смбата Спарапета. Эти данные сопоставлены со сведениями из средневековых источников, а также из самой «Хроники». Выявлены ряд редких и ценных сведений «Хроники» касающихся внешней и внутренней истории Киликийского армянского царства XIII века. В этой же главе истолкованы спорные вопросы авторской проблемы «Хроники». Во второй главе - «Рукописная традиция «Хроники». Вопросы редакции и текстологии» исследованы сохранившиеся рукописи «Хроники», выявлены их структурные особенности, ошибки и упущения. На основе текстологического анализа рукописей «Хроники», списки разделены на группы А и Б, и подгруппы Б1, Б2(a) и Б2(b). В конце главы приводится краткое описание публикаций «Хроники» на армянском, русском, французском и английском языках и их научное значение. В третьей главе – «Источники «Хроники» и принципы изложения» истолкованы и выявлены основные и ранее неизвестные нам источники «Хроники». В этой же главе истолкованы особенности компилятивного метода автора. The given investigation is devoted to the sourceological analysis of one of the most important and reliable sources of the XIII century Cilician Kingdom of Armenia - to Smbat Sparapet’s (Military Leader’s) “Chronicle”. The thesis consists of an introduction, four chapters, conclusions and list of used sources and literature. The importance and relevance of the research, its scientific novelty, the goals and tasks set by the author argued in the introduction, an analyze of used sources and literature is done. In the first chapter - “Smbat Sparapet and His “Chronicle” presents the main episodes of Smbat Sparapet’s life and work. Those facts are jointly presented with the medieval sources as well as the information provided by the “Chronicle”. Also, unique and valuable information is revealed from the “Chronicle” referring to the history of the external and internal policy of the Cilcian Kingdom of Armenia. In the second chapter - “The Manuscriptic Tradition of the “Chronicle”. The Main Issues of its Editions and Textology”- studies the peculiar features of the “Chronicle” giving their sourceological description, the misprints and omissions; it also reveals the history of the manuscripts. On the basis of textological analysis, the manuscripts of the “Chronicle” were divided into two groups- A and B; group B of manuscripts, in its turn, was divided into the subgroups B1, B2 (a) և B2 (b). The end of this chapter presents the short description and the scientific value of the Armenian, Russian, English, French publications and the translations of the “Chronicle”.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: «Хроника» Смбата Спарапета. The «Chronicle» of Smbat Sparapet.
      Uncontrolled Keywords: Атаян Татевик Ашотовна, Atayan Tatevik A.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 20 Nov 2017 12:49
      Last Modified: 20 Nov 2017 12:49
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5977

      Actions (login required)

      View Item