Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հեռազննման մեթոդներով Հայաստանի որոշ արոտավայրերի դեգրադացիայի աստիճանի գնահատումը և դրանց վերականգնման կենսատեխնոլոգիական եղանակի մշակումը

Տեփանոսյան, Գարեգին Հովհաննեսի (2017) Հեռազննման մեթոդներով Հայաստանի որոշ արոտավայրերի դեգրադացիայի աստիճանի գնահատումը և դրանց վերականգնման կենսատեխնոլոգիական եղանակի մշակումը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» ԳԱԿ ՊՈԱԿ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (7Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1338Kb)

      Abstract

      Հողատարածքների` որպես արոտավայրերի օգտագործումը, հիմնականում տարածված է հողագործության համար անբարենպաստ վայրերում: Առաջին հերթին դա լեռնային, հատկապես, բարձրալեռնային, ինչպես նաև չոր և կիսաչոր տարածքներն են, որտեղ կլիմայական և լեռնագրական պայմանները թույլ չեն տալիս լայնորեն զարգացնել հողագործությունը: Միաժամանակ, լեռնային արոտավայրերի չհամակարգված, ոչ ռացիոնալ և գիտականորեն չհիմնավորված օգտագործումը հանգեցնում է դրանց դեգրադացիայի, ինչը նաև արտահայտվում է էրոզիայի տարբեր ձևերով: Ինչպես ամբողջ աշխարհում, այնպես էլ ՀՀ-ում արոտավայրերի դեգրադացիան համարվում է լայն տարածում ունեցող երևույթ, որը հանգեցնում է բնության մեջ հավասարակշռության խախտմանը, հողերի արտադրողականության նվազմանը: Այն հանդիսանում է ուղղակի վտանգ գյուղատնտեսության կայուն զարգացման և` որպես հետևանք, սննդամթերքի անվտանգության համար, քանի որ արոտավայրերը, ինչպես նաև խոտհարքները, համարվում են անասնապահության կերային բազա և ապահովում են անասնակերի պահանջարկի զգալի մասը: Հաշվի առնելով, որ Հայաստանը, հանդիսանաում է սակավահող երկիր և ներկայում գտնվում է մասնակի շրջափակման մեջ, սննդամթերքի ինքնաբավության ապահովման հարցը դառնում է ռազմավարական նշանակության խնդիր: Ուստի առավել հրատապ է դառնում առկա սակավ հողային ռեսուրսների ճիշտ կառավարումը և խնամքով օգտագործումը: Արոտավայրերի դեգրադացիայի հնարավոր հետևանքները և պոտենցիալ կառավարման միջոցառումները որոշելու համար առաջնային ու կարևոր քայլ է համարվում տարբեր տարածական և ժամանակային մասշտաբներում հողերի դեգրադացիայի աստիճանի գնահատումը: Զարգացած երկրներում այս խնդիրների լուծման համար լայնորեն կիրառվում են հեռազննման մեթոդները (ՀՄ), որոնք, ի տարբերություն ավանդական մեթոդների, ապահովում են տրամաչափարկված, քանակական, պարբերական, հավաստի և մատչելի տեղեկատվություն մեծ տարածքների համար [S.Bialousz, 2011; M.Tasumi et al., 2014]: Ինչպես հայտնի է դեգրադացիան բացասական ազդեցություն է թողնում ոչ միայն հողի ֆիզիկական, քիմիական, այլ նաև կենսաբանական հատկությունների վրա [R.Lal, 1990]: Հողը՝ որպես բնական միջավայր, բնորոշվում է բազմազան մանրէների առկայությամբ, որոնք առաջնային դերակատարում ունեն կենսաբանական կարևոր այնպիսի պրոցեսներում, ինչպիսիք են հումուսագոյացումը, ազոտի ֆիքսումը, նիտրիֆիկացումը և դենիտրիֆիկացումը [Л.Хачикян, 1998]: Մանրէների տեսակային և քանակական կազմը բնութագրում է հողի որակական հատկանիշներն ու դեգրադացիայի աստիճանը [М.Умаров и др., 2007]: Диссертационная работа посвящена изучению степени деградации пастбищ, примыкающих к сельской общине Неркин Саснашен Арагацотнской области Республики Армения с использованием методов дистанционного зондирования, их микробиологического состава и разработке эффективного биотехнологического способа восстановления деградированных почв. Для достижения поставленной цели были сформулированы и решены следующие задачи: разработка дешифровочных признаков оценки степени антропогенной деградации пастбищ и картирование с использованием методов дистанционного зондирования; определение видового и количественного состава бактерий в пробах пастбищных почв; разработка метода получения биологического удобрения, как способа восстановления деградированных почв на основе выбранных азотфиксирующих штаммов. Исследования по оценке степени деградации пастбищ методом дистанционного зондирования показали, что линейное спектральное разделение (ЛСР) спутникового изображения QuickBird позволяет определять проективное покрытие растительности (ППР) и проективное покрытие оголенных почв (ППОП). Следует отметить, что способ ЛСР с ограничением обеспечивает более высокую точность, чем способ без ограничения. Путем сопоставления ППР, ППОП полученных из космического снимка QuickBird методами ЛСР с данными наземных замеров возможна оценка и картографирование антропогенной деградации пастбищ. Из карт деградации пастбищ примыкающих к сельской общине Неркин Саснашен, полученных методами дистанционного зондирования, видно, что при переходе с горностепных к сухостепным ландшафтным поясам деградация растет, из чего следует, что засушливые районы более чувствительны к антропогенной нагрузке и деградация тут сильно проявлена. Среди исследуемых пастбищ Сари чаир, Мелко ахбюр, Булумбуз, Чораноци арот 1 и Чораноци арот 2 присутствуют слабо или практически не деградированные, средней степени деградации и сильно деградированные участки, которые отличаются количественным и качественным составом микрофлоры. При изучении микробиологического состава вышеперечисленных пастбищ было выявлено, что в исследуемых почвах присутствуют как бактерии, актиномицеты, так и грибы. Исследования количественного состава микроорганизмов почвы показали, что не всегда наблюдается закономерная зависимость изменения количества микробов от степени деградации. На некоторых исследуемых участках, при повышении степени деградации, общее количество микробов почвы уменьшается, на некоторых участках остается неизменным или повышается. При сравнении вышеперечисленных пастбищ было выявлено, что почва участка Булумбуз более богата азотфиксирующими бактериями, что обусловлено разнообразным растительным покровом, относительно высоким содержанием гумуса и азота в почвах данного участка.The aim of this thesis was to study the degradation degree of pastures adjacent to the rural community of Nerkin Sasnashen of the Aragatsotn province of the Republic of Armenia by remote sensing methods (RS), to study their microbiological composition and to develop an effective biotechnological method for the restoration of degraded soils. The stated goal was achieved through implementation of the following tasks: development of methods of the assessment of a degree of man-induced degradation of pastures, and mapping using RS data; determination of species and quantitative composition of microorganisms in pasture soil samples; development of a method for obtaining a biological fertilizer as a means of degraded soil recovery based on selected nitrogen- fixing strains. The assessment of pasture degradation degree by RS methods has indicated that linear spectral unmixing (LSU) of a QuickBird satellite image allows to determine fractional vegetation cover (FVC) and bare soil fraction. It is essential that the constrained LSU assures higher accuracy than the unconstrained method. Collation of degradation-related soil surface components: FVC and bare soil fraction obtained through QuickBird LSU with field data allows to assess and map a degree of man-caused degradation of pastures. RS derived maps of degradation of pastures adjacent to the rural community of Nerkin Sasnashen show that degradation degree grows when mountain-steppe landscape belt changes into dry-steppe. This suggests that dry areas are more sensitive to man-induced load and degradation there is strongly manifested. There are poorly or no degraded, medium and highly degraded areas among the investigated pastures of Sari Chayir, Melko Aghbyur, Bulumbuz, Choranoci arot 1 and Choranoci arot 2. Those differ in the quantitative and qualitative composition of the microflora. Studying the microbiological composition of the above-motioned pastures, it was revealed that there were bacteria, actinomycetes and fungi in the studied soils. Studies of the quantitative composition of soil microorganisms showed that the regular dependence of the change in the number of microbes on the degree of degradation was not always observed. In some investigated areas, with an increase in the degradation degree, the total number of soil microbes decreased, in some areas it remained unchanged or increased. Comparing the above-mentioned pastures it was revealed that the soil of Bulumbuz was richer in nitrogen-fixing bacteria, which is due to a diverse vegetation cover, a relatively high content of humus and nitrogen in the soils of this area. To develop a biotechnological method for the restoration of degraded soils, from the soils of the investigated pastures nitrogen-fixing microorganisms were isolated, which according to species identification, were classified as Rhizobium pusense and Azotobacter vinelandii. Strains were deposited in the Microbial Depositary Center of SPC “Armbiotechnology” NAS RA under numbers MDC 6096 (Rhizobium pusense RP 1) and MDC 6430 (Azotobacter vinelandii AV 1.).

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Оценка степени деградации некоторых пастбищ Армении методами дистанционного зондирования и разработка биотехнологического способа их восстановления. Assessment of a degradation degree of some pastures of Armenia by remote sensing methods and development of a biotechnological method for their restoration.
      Uncontrolled Keywords: Тепаносян Гарегин Оганесович, Tepanosyan Garegin H.
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 22 Nov 2017 14:27
      Last Modified: 23 Nov 2017 10:31
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/5989

      Actions (login required)

      View Item