Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

19-րդ դարի 50-60-ական թվականների հասարակական-քաղաքական միտքը ռուսաստանում և նրա արձագանքները արևելահայ իրականության մեջ

Գրիգորյան, Հայկ Իշխանի (2013) 19-րդ դարի 50-60-ական թվականների հասարակական-քաղաքական միտքը ռուսաստանում և նրա արձագանքները արևելահայ իրականության մեջ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (388Kb) | Preview

    Abstract

    Ռուսաստանի 19-րդ դարի 50-60-ական թվականների հասարակական-քաղաքական կյանքի, ինչպես նաև արևելահայ իրականության մեջ նրա արձագանքներն ունեն ինչպես գիտական, այնպես էլ կիրառական կարևոր նշանակություն: Թեմայի համակողմանի ուսումնասիրությունն արդիական է ոչ միայն Ռուսական կայսրության 19-րդ դարի 50-60-ական թվականների հասարակականք աղաքական կյանքում տեղի ունեցող իրադարձություններն հասկանալու, այլև արդի հասարակական-քաղաքական կյանքում այդ իրադարձությունների կրկնման միտումները վերհանելու և համարժեքորեն գնահատելու տեսանկյուններից: 19-րդ դարի 50-60-ական թվականների հասարակականք աղաքական կյանքին անդրադարձել են ինչպես մինչխորհրդային, այնպես էլ խորհրդային և հետխորհրդային շրջանի պատմաμանները: Հասարակական կյանքն ունի այնպիսի դրսևորումներ, որ յուրաքանչյուր հասարակարգ փորձում է ծառայեցնել իր քաղաքական նպատակներին և խնդիրներին: Արդի ռուսական պատմագիտությունը, ազատվելով նախորդ շրջանի գաղափարական կապանքներից, նորովի է ներկայացնում պահպանողականների և ազատականների գործունեությունը՝ չգերագնահատելով որևէ ուղղություն: Արդի հայ պատմագիտության մեջ 19-րդ դարի ռուսական հասարակական-քաղաքական կյանքի պատմությունը մինչ օրս համապարփակ և համակողմանի ուսումնասիրության չի ենթարկվել, որը խիստ անհրաժեշտ է հայ պատմագիտության մեջ վերագնահատելու 19-րդ դարի 50-60-ական թվականների արևելահայ հասարակական կյանքի պատմությունը: ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո, Ռուսաստանի Դաշնությունը որդեգրելով ազատական քաղաքականություն, սկսեց լայնածավալ μարեփոխումների իրականացում, որը լի էր հասարակական քաղաքական, տնտեսական և մշայկութային ցնցումներով: Բարեփոխումների անցկացմանը զուգահեռ նորաստեղծ ՌԴ-ն μախվեց նաև մի շարք այլ խնդիրների՝ մասնավորապես ազգային հարցի հետ: 2003թ. դեկտեմμերին Պետական Դումայի ընտրություններում պահպանողական «ժՊՌվՈÿ ՀՏրրՌÿ» կուսակցության հաղթանակից հետո, ՌԴ-ն անցավ ավելի կոշտ քաղաքականության և μազմաթիվ ազատական գործիչներ դուրս մնացին քաղաքական պայքարից: Այսօր, ելնելով Ռուսաստանում իշխող կուսակցության գաղափարական հիմնաթեզերից, մեծ տեղ է տրվում անցյալի պահպանողական գործիչների կյանքին ու գործունեությանը: Զուգահեռներ անցկացնելով 19-րդ դարի 50-60-ական թվականների և 20-րդ դարավերջի ու 21-րդ դարասկսզμի իրադարձությունների միջև, կարող ենք փաստել, որ դեպքերը և իրադարձությունները որոշակիորեն կրկնվում են: Եթե 19-րդ դարում Ռուսաստանի համար այդքան անհրաժեշտ μարեփոխումները անցկացրեցին ազատականները, այնուհետև հայտնվեցին քաղաքական մեկուսացման մեջ, ապա 1990-ական թվականների μարեփոխումների շրջանը ներկա իշխանությունների կողմից անվանվեց չարության տարիներ, իսկ ազատական քաղաքականության կողմնակիցները զրկվեցին քաղաքական իշխանությունից: Եթե 19-րդ դարում ռուս պահանողականներն առաջ էին քաշում Ռուսաստանի ինքնատիպ զարգացման մոդելը, ապա այսօր նույնը նկատվում է իշխող վերնախավի մոտ, որի վառ ապացույցն է ռուսական իշխանությունների կողմից ԽՍՀՄ նախկին հանրապետություններին առաջարկվող մաքսային նոր միությունը կամ այսպես կոչված «ժՉՐԸջնհ»-ը: Եթե 19-րդ դարում Ռուսական կայսրությունը փորձում էր իր շուրջը համախմμել ազգակից սլավոնական ժողովուրդներին և գերիշխող դիրք ստանալ Եվրոպայում՝ առաջնորդվելով համասլավոնական գաղափարախոսությամμ, ապա այսօր Ռուսաստանի Դաշնությունը, օգտագործելով «Եվրասիական» և Ռուսաստան-Բելոռուս միության գաղափարները, փորձում է վերականգնել իր դիրքերը նախկին ԽՍՀՄ-ի տարածքում: Հայեցակարգային նոր մոտեցումների մշակումը կնպաստի ճիշտ գնահատել ռուսական հասարակական-քաղաքական, գաղափարական հոսանքների գործունեությունը տնտեսական և ազգային տեսանկյունից: Մեր կողմից կատարված ուսումնասիրությունը ներկայացնում է նաև համասլավոնական, մեծապետական գաղափարների ստվերված էջերը: Общественно-политическая жизнь России 50-60-х гг. 19-го века, а также ее отклики в восточноармянской действительности, имеют как научное, так и прикладное важное значение. Всестороннее изучение данной темы актуально не только для понимания событий 50-60-х гг. 19-го века, происходящих в общественно-политической жизни Российской Империи, но и для выявления и равнозначной оценки данных событий в современной социально-политической жизни. К общественно-политической жизни 50-60-х гг. 19-го века возвращались как досоветские, так и советские и постсоветские историки. Современная российская историография, освободившись от идеологических пут предшествующего периода, по-новому представляет деятельность консерваторов и либералов, не переоценивая какого- либо течения. История российской общественно-политической жизни 19-го века в современной историографии не была всесторонне и полноценно исследована, что чрезвычайно важно для переоценки истории западноармянской общественной жизни 50-60-х гг. 19-го века. Выбор темы диссертации обусловлен необходимостью всестороннего и нового освещения общественно-политической жизни России 50-60-х гг. 19-го века и ее откликов в восточнооармянской действительности. Рассматривая российские и восточноармянские идеологические течения, в диссертации исследуются следующие вопросы: Выявить перемены, происходящие в общественно¬политической жизни России 30-40-х гг. 19-го века, вопросы контроля общественной жизни со стороны государственной системы управления, а также процесс формирования консервативного и либерального течений. Исследовать оценки российской общественно¬политической мысли во время Крымской войны и критические подходы к войне и ее последствиям. Выявить и проанализировать причины распространения идеологии панславизма в России во время Крымской войны. Представить отклики Крымской войны в восточноармянской действительности. Рассмотреть и осветить российскую общественно¬политическую жизнь в периоды осуществления Крестьянской и других реформ. Посредством новых архивных документов, опубликованных первоисточников и исследования прессы, показать укоренение Панславизма в России во второй половине 1850¬х гг. и в 1860-х гг., нетерпимое отношение панславян по отношению к балтийским немцам, а также оценку российской общественно-политической мысли в связи с польскими и украинскими вопросами. Выявить отклики восточноармянской общественной мысли по отношению к либеральной политике Александра II, проводимым реформам, а также оценивать восточноармянское общественное мнение к польскому восстанию 1863-64 гг. Научная новизна диссертации заключается в выявлении и всестороннем представлении истории российской общественно¬политической жизни 50-60-х гг. 19 века на основе новонайденных архивных данных, опубликованных первоисточников и прессы того времени, повлиявших на общественно-политического мнение в восточноармянской действительности, что в свою очередь будет содействовать новому освещению истории общественно¬политической мысли. Диссертация состоит из введения, четырех глав, заключения и списка литературы. В введении обоснованы актуальность темы, цели и задачи работы, научная новизна работы, хронологические границы, методологическая основа, прикладное значение, дан краткий обзор источников и литературы. В первой главе диссертации рассмотрены вопросы формирования и деятельности идеологических течений (славянофилы и западники) в российской общественно-политической жизни во время воцарения Николая I. Представлено зарождение и распространение в России идеологии панславизма, обусловленное Крымской войной, а также недовольства внутри общества по отношению к внешней и внутренней политике правительства. Потери России во время войны, а также внешняя и внутренняя политика правительства, подняли новую волну недовольства внутри общества, и только смерть Николая I зародила надежду на перемены почти во всех слоях русского общества. The Social-political life of Russia in 50-60’s of XIX century, as well as its responses in Eastern Armenian reality, has both scientific and applied important meaning. Thorough study of this theme is relevant for understanding the situation in social-political life of Russian Empire in 50-60’s of XIX century as well as revelation of its reiteration tendencies in modern social-political life and for its equal evaluation. Both pre-Soviet, Soviet and post-Soviet historians reverted to the issues of social-political life of 50-60’s of XIX century. Modern Russian historiography, released from ideological shackles of the previous period, newly represents the activities of conservatives and liberals, without overestimation of any of them. The history of social-political life of Russia in XIX century in modern Armenian historiography has not been studied thoroughly. This study is extremely important for reevaluation of the Eastern Armenian social life of 50-60’s of XIX century. The choice of dissertation theme is determined by the necessity of new and thorough interpretation of Russian social-political life of 50-60’s of XIX century and its responses in Eastern Armenian reality. Reverting to the analysis of Russian and Eastern Armenian ideological trends, we proposed the following issues: To elucidate the changes in Russian social-political life of 30-40’s of XIX century, control of the social life by the state government system, as well as the process of formation of conservative and liberal trends. Study appraisals and critical approaches about Crimea war and its consequences given by Russian social-political thought. Reveal and analyze the reasons of spread of pan-Slavic ideology in Russia during Crimea war. Represent the responses of Crimea war in Eastern Armenian reality. Study and elucidate the Russian social-political life during the Peasant reform and Great Reforms. To illustrate the inculcation of pan-Slavism in Russia in the second half of 1850’s and in 1860’s, intolerant attitude of Pan-Slavs toward the Baltic Germans, as well as the estimate of Polish and Ukrainian problems by Russian social-political thought. To reveal the responses of the Eastern Armenian social thought on the liberal policy of Alexander II, the reforms which were carried out, as well as to evaluate the Eastern Armenian social opinion about Polish uprising in 1863-1864. The scientific novelty of dissertation lies in revelation and thorough representation of the history of Russian social-political life during 50-60’s of XIX century on the basis of newly-found archival data, published source materials and the press of that time, as well as in evaluation of situation in Russian Empire by Eastern Armenian thought. This fact will contribute to the new elucidation of the history of social-political thought. Dissertation consists of introduction, four chapters, conclusion and list of references. The introduction includes problem justification, main objectives and problems of the thesis, contribution to science, chronological range, methodological basics, applied meaning as well as brief review of the source materials and literature. In the first chapter of the dissertation are reviewed the questions of formation and activities of ideological trends, i.e. Slavophiles and Westernizers. Here are represented the beginning and spread in Russia of the Pan-Slavic ideology, which was caused by Crimea war, as well as resentment inside the society against the foreign and internal policy of the government. The casualties taken by Russia, as well as foreign and internal policy of the government caused a new tide of discontent, and only the death of Nicolai I generated a hope of changes in all levels of Russian population.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Общественно-политическая мысль в России 50-60-х годов XIX века и ее отклики в восточноармянской действительности. The social-political thought in Russia in 50-60's of XIX century and its responses in Eastern Armenian reality.
    Uncontrolled Keywords: Григорян Гайк Ишханович, Grigoryan Hayk I.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 24 Nov 2017 16:42
    Last Modified: 29 Jun 2018 10:24
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6026

    Actions (login required)

    View Item