Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ինքնապաշտպանական մարտերը Հյուսիսային Արցախի Գետաշենի ենթաշրջանում (1988-1991 թթ. մայիս)

Բարսեղյան, Իրինա Վոլոդյայի (2015) Ինքնապաշտպանական մարտերը Հյուսիսային Արցախի Գետաշենի ենթաշրջանում (1988-1991 թթ. մայիս). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (446Kb) | Preview

    Abstract

    Արցախյան ազատագրական պայքարն ադրբեջանական կողմի պարտադրանքով զինված հակամարտության վերածվելու նախադրյալների բազմակողմանի ուսումնասիրությունը, արցախահայության հերոսական պայքարին գործուն մասնակցություն ունեցած ինքնապաշտպանական կամավորական ջոկատների գործունեությունը, նրանց հաղթանակների ու պարտությունների օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառների գիտական հետազոտությունը հայ պատմագրության կարևոր խնդիրներից են: Թեման արդիական մեծ հնչեղություն ու կարևորություն ունի, այն գիտական հիմքերի վրա դնելը և ողջ ճշմարտությունը հանրամատչելի դարձնելը՝ պատմագիտական անհրաժեշտություն, քանի որ ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում ընդհատակում ինքնակազմակերպված պաշտպանական ուժերի մասին ոʹչ բոլոր փաստերն են հրապարակված: 1988-1991 թվականների իրադարձությունների խորը վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Խորհրդային Ադրբեջանը հետևողականորեն կիրառելով հայկական պատմական տարածքների բռնազավթման և ցեղասպանական քաղաքականություն, բռնությամբ տեղահանելով հայ բնակչությանն իր բնօրրանից՝ տիրացել է Հյուսիսային Արցախին: Հետազոտության արդիականությունը և հրատապությունը պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը դեռևս գտնվում է կարգավորման փուլում, իսկ հակառակորդն, ինքը լինելով զավթիչը, կեղծելով պատմական անվիճելի փաստերը, շարունակում է անհիմն վիճարկել ազատագրված հայկական տարածքների պատկանելության հարցը, հանդես գալիս պատերազմը վերսկսելու ռազմաշունչ հայտարարություններով ու գործողություններով, բազմիցս խախտելով հրադադարի ռեժիմը և հայ-ադրբեջանական հակամարտության խաղաղ կարգավորման միջազգային ձևաչափը: Խորհրդա-ադրբեջանական «Օղակ» ռազմական գործողությամբ հայ-ադրբեջանական հակամարտությունը վերաճեց պատերազմի, բացահայտելով ընդհատակում գործող ինքնապաշտպանական կամավորական ջոկատների միայն որոշ գործողությունները: Այս փուլի շատ հարցեր դեռևս ինչպես հարկն է չեն ուսումնասիրվել: 1988-1991 թթ. ՀՀ և ԼՂՀ պաշտպանության բանակի հիմքերը` տարերայնորեն գործող ինքնապաշտպանական ջոկատները կազմավորվում և գործում էին ինքնաբուխ, հայ ժողովրդին պարտադրված չհայտարարված պատերազմի պայմաններում ներդնելով անհավանական ջանքեր ազգային պետականության, սահմանների անձեռնմխելիության, ազգային անվտանգության պահպանման ուղղությամμ, հատկապես, զինված հակամարտության թեժ կետերում, որոնցից գերլարվածը Գետաշենի ենթաշրջանի տարածքն էր, որտեղից և տրվեց հերոսության մեկնարկը դեպի ապագա հաղթանակներ: Антиармянская политика, проводимая Азербайджаном на протяжении десятилетий, переросла в откровенный геноцид, что вызвало подъём национально-освободительной борьбы в регионе, однако немногочисленными силами местной самообороны невозможно было достичь численного и военного превосходства над противником. Борьба отдельных добровольческих отрядов, вооруженных самодельным оружием и охотничьими ружьями, а также ополченческих групп с регулярными силами, имевшими все виды боевой техники и новейшего оружия, вряд ли увенчалась бы успехом без всенародного сплочения и государственной поддержки. Для победного завершения национально-освободительной борьбы необходимо проводить гибкую политику, прибегая к соответствующим дипломатическим действиям, чего не наблюдалось в Северном Арцахе. Весной 1991 г. имелись все предпосылки для организации всенародной борьбы с целью противостояния военным действиям операции „Кольцо”, которая была инициирована советскими и азербайджанскими властями. Пожалуй, таким путем можно было предотвратить надвигающуюся трагедию. В свете сказанного в этом вопросе властные структуры Армении имели свою долю вины, тем более, что программа по уничтожению сил самообороны Шаумяна-Геташена была разработана еще в 1989 г. Набиравший силу армяно-азербайджанский конфликт явствовал о том, что с Азербайджаном невозможно прийти к мирному соглашению. Благодаря отдельным инициативам были созданы сотни добровольческих отрядов, которые защищали границы, отправлялись в Арцах, Шаумян, Геташен. Следовало координировать эти силы и в случае необходимости сосредоточить их в наиболее опасных точках. Оборона Геташена-Шаумяна могла увенчаться успехом, если бы на государственном уровне была разработана четкая стратегия самообороны. В условиях необъявленной войны организация борьбы с предварительной эвакуацией женщин, детей и стариков из зоны конфликта была вполне возможной. В таком случае добровольческие силы могли действовать свобод-но. Если Татул Крпеян и его соратники, не будучи военными специалистами, сумели при наличии минимальных средств на протяжении 8 месяцев оказывать сопротивление противнику, а в решающий момент, проявив огромное мужество, навыки и преданность, спасти от бойни 3500 человек, то властные структуры должны были хотя бы поддержать силы самообороны, сосредоточить на месте определенные военные силы и подключить специалистов. 5. Масштабы антиармянской агрессии и человеческой трагедии в Северном Арцахе вынудили власть имущих предпринять действенные меры по созданию армии, обеспечению государственной безопасности и повышению национальной обороноспособности. The politics of hatred of Armenians that had been realized over years by Azerbaijan turned to obvious genocide actions that lead to the rise of national liberation war at the region. But it is worth to mention, that by that little liberation actions, which were organized only by local forces, it was impossible to get success over the enemy, that had numeric and military advantage. Units of volunteers and groups of citizen soldiers armed by homemade weapons and shotguns against regular forces, which had defense technology and new types of arming, would had no success, but for national unity and state assistance. In order to get success in national liberation war, flexible policy adjoin with corresponding diplomatic steps was necessary, which had not been realized at North Artsakh. In spring of 1991 there were all the pre-conditions to organize national struggle against military action “Ring”, which was organized by soviet and Azerbaijani authorities against Armenians. In this way, may be, it would be possible to prevent coming tragedy. From this point of view Armenian authorities of that time had their fault, especially when we take into account the fact that destruction plan of Shaumyan-Getashen self-defense forces existed from 1989 year. Armenian-Azerbaijani conflict had shown that to get agreement with Azerbaijan in peaceful way was impossible. Hundreds of volunteer units had been organized by separate initiatives. These units defended borders, went to Artsakh, Shaumyan. It was necessary to coordinate them and by necessity to concentrate in more dangerous places for the aim of quick reaction. The Getashen-Shaumyan defense would have been ended successfully, if the accurate state strategy of self-defense had been worked out. In case of undeclared trench warfare, it was possible to organize national unity and strike, evacuating beforehand women, children and old men from military zone. In this case volunteer forces had a chance to act freely. If Tatul Krpeyan and his team-mates, without being military specialists, could confront the enemy during 8 months and could save 3500 people from slaughter in a critical moment, displaying great brevity, skills and devotion, then the state authorities must have to help self-defuse forces, by coordinating in place some specialists and military forces. Volumes of anti-Armenian aggression and human tragedy at North Artsakh obliged state authorities to take operating measures in order to build an army and to secure national security and defense.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Самооборонительные бои в Геташенском подрайоне Северного Арцаха (1988-май 1991гг.). Self-defense fighting at sub-region Getashen of Arcakh.(1988-1991 may).
    Uncontrolled Keywords: Барсегян Ирина Володяевна, Bardeghyan Irina Volodya
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 04 Dec 2017 14:33
    Last Modified: 08 Feb 2019 14:24
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6097

    Actions (login required)

    View Item