Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Գրիգոր Ղափանցյանը և խեթագիտությունը (խեթահայկական պատմամշակութային փոխառնչություններ)

Հմայակյան, Հասմիկ Հարությունի (2013) Գրիգոր Ղափանցյանը և խեթագիտությունը (խեթահայկական պատմամշակութային փոխառնչություններ). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (511Kb)

    Abstract

    Ականավոր հայագետ Գրիգոր Ղափանցյանի՝ խեթահայկական պատմամշակութային փոխառնչությունների μնագավառում կատարած ուսումնասիրությունների արժևորումը խիստ արդիական է, քանի որ այս հարցերը դեռևս անցյալ դարի 20-ականներից հայ և օտարազգի ուսումնասիրողների գիտական հետաքրքրությունների կիզակետում են եղել և շարունակում են պահպանել իրենց այժմեականությունը նաև այսօր: Դա պայմանավորված է նրանով, որ վերոնշյալ հարցերը խիստ խնդրահարույց են և կապված են գիտության մեջ ցայսօր տարակարծությունների տեղիք տվող մի շարք այլ խնդիրների հետ, որոնք են` հնդեվրոպական նախահայրենիքի տեղադրության վայրը, խեթերի` Փոքր Ասիա ներթափանցման ժամանակաշրջանի որոշումը (եթե նրանք իրոք այլ վայրերից են տեղափոխվել այդտեղ), հայ ժողովրդի կազմավորման ժամանակաշրջանի և μնօրրանի խնդիրները, խեթահայկական լեզվամշակութային փոխառնչությունների ուղիղ կամ միջնորդավորված լինելն ու դրանց ժամանակագրության հարցը, խեթալուվիական լեզուների հետ հայերենի ունեցած որոշ ընդհանրությունների ընդունումը կամ μացառումը, «հայ» ինքնանվան և Հայասա քաղաքական միավորի հետ այդ էթնոնիմի նույնացման խնդիրը, Հայասայի տեղադրության հարցը և մի շարք այլ խնդիրներ, որոնք անմիջականորեն կապված են նաև հայոց ազգածագման հարցի հետ: Խեթահայկական փոխառնչությունների վերաμերյալ ուսումնասիրությունները արդիական են ժամանակակից խեթագիտության, հնդեվրոպաμանության, Հին աշխարհի պատմության, համեմատական լեզվաμանության և առասպելաμանության, ինչպես նաև, հայագիտության մի շարք հարցերի լուսաμանման առումով: Աշխատանքի նպատակներն ու խնդիրները Ատենախոսության նպատակն է վեր հանել Գ. Ղափանցյանի աշխատություններում խեթահայկական պատմամշակութային փոխառնչություններին նվիրված ուսումնասիրություններն ու դիտարկումները, արժևորել դրանք իր ժամանակաշրջանի կտրվածքում` փորձելով ցույց տալ, թե որքանով են դրանք պահպանել իրենց այժմեականությունն այսօր` խեթագիտության և հայագիտության այդ ոլորտում արձանագրված ձեռքμերումների համատեքստում: Այդ նպատակով անդրադարձել ենք հետևյալ խնդիրներին. Հայասա պետության քաղաքական դերի, μնակչության էթնիկ պատկանելության հարցերի քննարկումը ըստ Գ.Ղափանցյանի և այլոց աշխատությունների: Հայասային առնչվող գիտության մեջ այսօր շրջանառվող տեսակետների ներկայացումը: Հայասական տեղանունների, անձնանունների և դիցանունների վերաμերյալ Գ. Ղափանցյանի տեսակետների քննարկումը արդի գիտության նվաճումների համատեքստում: Հայասերեն լեզվի վերաμերյալ արտահայտված գիտական տեսակետների մեկտեղումը, գնահատումը և սեփական մոտեցումների ձևակերպումը: Հայասական դիցարանի վերաμերյալ Գ.Ղափանցյանի տեսակետների քննարկումը, այլ ուսումնասիրողների դիտարկումների հետ համադրումը, սեփական մոտեցումների ձևակերպումը: Հայասական և հայկական դիցարանների միջև որոշ ընդհանրությունների և հնարավոր ժառանգականության μացահայտումը: Изучение, анализ и оценка исследований Григора Капанцяна, касающихся хеттско-армянских историко-культурных параллелей крайне актуальны, так как данные вопросы продолжают выть неоднозначными и сегодня вместе с другими некоторыми провлематичными вопросами. Таковыми являются локализация индоевропейской прародины, определение временного отрезка проникновения хеттов в Малую Азию, проблемы, связанные с определением временного периода формирования армянского народа и его прародины, непосредственный или опосредствованный характер и хронология хеттско-армянских языковых и культурных взаимосвязей, принятие или отрицание некоторых общих черт армянского языка с хетто-лувийскими языками, отождествление самоназвания армян “хай” с названием политического образования Хайаса, локализация страны Хайаса и другие проблемы, непосредственно связанные с этногенезом армянского народа. Целью научной диссертации является извлечение из работ Г.Капанцяна исследований и размышлений, посвященных хеттско-армянским историко-культурным взаимосвязям и паралеллям, их оценка с учетом эпохи деятельности ученого, попытка показать насколько они сохранили свою актуальность в контексте нынешних достижений хеттологии и арменоведения в данных областях. Тема “Григор Капанцян и хеттология” впервые вводится в научный оборот, что является ее научной новизной. Отдельные области исследований Г.Капанцяна (история, языкознание, мифология) рассматриваемые в данной диссертационной работе, а также некоторые положения освещались в работах различных исследователей, в зависимости от того, насколько тема их работ касалась обсуждений и анализа взглядов ученого. Однако целостный, обобщающий подход вместе с рядом постановок собственных вопросов, сформированных диссертантом к данным аспектам исследований ученого, которые освящаются, обсуждаются и оцениваются в контексте достижений современной науки, применяется впервые. Диссертация состоит из введения, трех глав (которые в свою очередь разделены на девять параграфов), заключения, списка использованных источников и литературы, а также приложения. Во Введении обосновываются актуальность выбора темы, определяются цели и задачи исследования, разъясняется научная новизна, подчеркиваются методологическая основа и практическое значение работы, а также дается краткий обзор использованных источников и литературы. Первая глава диссертации, озаглавленная “Хайасская гипотеза этногенеза армян по раотам Г.Капанцяна” состоит из четырех параграфов. В первом параграфе — “Хайаса-Аззи по равотам Г.Капанцяна” кратко рассматриваются хеттские клинописные тексты XV-XIII веков до н.э., где упоминаются политические единицы Хайаса и Аззи, а также ассирийские источники XIII-XII веков до н.э., содержащие важные сведения о политической ситуации на Армянском нагорье. В данном параграфе также детально представлены капанцяновская локализация страны Хайаса и ее топонимов, их этимологии, анализ с точки зрения современной науки. Особое внимание уделено обсуждению взглядов Г.Капанцяна и других ученых относительно хайасских топонимоовразующих суффиксов. Указанные суффиксы выли сопоставлены с хетто-лувийскими и хуррито-урартскими топонимоовразующими суффиксами, что позволило сделать предварительные выводы, согласно которым в хайасских топонимах превалируют хетто-лувийские языковые элементы. The study, analysis and valuing of Grigor Kapantsyan’s works, relating to the Hittite-Armenian historical and cultural correspondences are extremely important, as these issues remain problematic together with other unequivocal questions. Such are localization of the Indo-European homeland, definition of the period when the Hittites penetrated to the Asia Minor (is the indeed moved here), time frames of the ethnogenesis of the Armenian people, its Urheimat, direct or indirect character and chronology of Hittite-Armenian linguistic and cultural interrelations, acceptance or denial of some common features of the Armenian language with the Hittite-Luwian languages, identification of the Armenian endonym ‘hay’ with the name of the political unit Hayasa, localization of Hayasa and other issues, straightly related with ethnogenesis of the Armenian people. The purpose of this dissertation is to bring out from Kapantsyan’s works his researches and considerations, devoted to the Hittite-Armenian historical and cultural interrelations and correspondences, their valuing and the same time taking into the account the epoch when the researcher lived and worked as well as showing to what extent they preserved their actuality in the context of the current achievements of the Hittite and the Armenian studies in these fields. The topic “Grigor Kapantsyan and the Hittite Studies” is being introduced in the scientific circulation for the first time and this is its scientific novelty. Some aspects of the Grigor Kapantsyan’s studies (history, linguistics and mythology) reviewed in this particular dissertation as well as some of his suggestions have been introduced by various researchers in their papers, depending on to what extent these suggestions concerned their subject of studies and opinions expressed. However this is the first time that such a holistic, generalizing approach simultaneously with a number of queries shaped by the dissertator around these aspects of the scientist’s studies that are introduced, discussed and valued in the context of the achievement of the modern science, is being applied. The dissertation consists of three chapters (that are subdivided to nine paragraphs), conclusion, bibliography and the Annex. The Introduction justifies the choice of the topic of the dissertation, defines the targets and tasks of the study, explains the scientific novelty, underlines the methodological base and the practical significance of the work as well as gives a brief review of the used sources and literature. Chapter I “The Hypothesis of the Ethnogenesis of the Armenian People in Grigor Kapantsyan’s Works” consists of four paragraphs. The first paragraph “Hayasa-Azzi according to G.Kapantsyan’s works” briefly touches upon the Hittite cuneiform texts of the XV-XIII cc. BC, which mention political formation of Hayasa and Azzi as well as the Assyrian sources of XIII-XII cc. BC containing important data information about political situation on the Armenian Highlands. In this paragraph the dissertator also makes a detailed presentation of Hayasa’s localization by Kapantsyan and etymology of its toponyms, their analyzes from the point of view of the modern science. Special attention is given to discussion of Kapantsyan and other researchers’ opinions on Hayasa toponymical suffixes that allows us to draw preliminary conclusions that the Hittite-Luwian linguistic elements prevail in the Hayasa toponyms.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Григор Капанцян и хеттология (хеттско-армянские историко-культурные взаимосвязи). Grigor Kapantsyan and the Hittite studies (the Hittite-Armenian historical and cultural interrelations).
    Uncontrolled Keywords: Амаякян Асмик Арутюновна, Hmayakyan Hasmik
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 22 Dec 2017 15:40
    Last Modified: 29 Jun 2018 15:17
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6280

    Actions (login required)

    View Item