Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բուսական միջուկով հացի մեջ օգտագործվող վայրի բույսերի տարածվածությունը ԼՂՀ-ում, նրանց կենսաբանական առանձնահատկությունները և մշակության մեջ ներդնելու հնարավորությունները

Ծատրյան, Մայա Սամվելի (2014) Բուսական միջուկով հացի մեջ օգտագործվող վայրի բույսերի տարածվածությունը ԼՂՀ-ում, նրանց կենսաբանական առանձնահատկությունները և մշակության մեջ ներդնելու հնարավորությունները. PhD thesis, Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (622Kb) | Preview

    Abstract

    Հարուստ և բազմազան է Արցախի բուսական աշխարհը, որը պայմանավորված է ռելիեֆի, հողային ծածկի և կլիմայական պայմանների առանձնահատկություններով: Կարևոր է այն հանգամանքը, որ Արցախում են հատվում տարբեր բուսական մարզերի սահմանները: Կովկասում աճող 6500 բուսատեսակներից մոտ 2000-ը հանդիպում են Արցախում: Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ շատ բուսատեսակներ ոչ միայն ուտելի են, այլև միաժամանակ` համեմունքային, մեղրատու և դեղատու, որի շնորհիվ բարձրանում է նրանց տնտեսական արժեքը: Բացի դրանից, բուսական ռեսուրսները հանդիսանում են մարդկության սոցիալական և տնտեսական զարգացման կենսաբանորեն անհրաժեշտ բաղադրիչները: Եվ մինչ այժմ էլ մարդը շարունակում է բնությունից վերցնել այն, ինչը դեռևս չի հասցրել մշակույթի մեջ մտցնել, ինչպես օրինակ ուտելի վայրի բույսերը, որոնց կենսաμանական առանձնահատկությունները լրիվ ուսումնասիրված չեն և հետազոտման կարիք ունեն: Դրանցից շատերը կարևոր են սննդի մեջ օգտագործելու տեսանկյունով, որի ապացույցը ժողովրդի սննդաբաժնի մեջ նրանց ունեցած տեսակարար կշիռն է: Դա հատկապես վերաբերվում է «Ժենգյալով հացի» μաղադրության մեջ մտնող և’ մշակովի, և’ վայրի ուտելի μույսերին, որոնք արդեն լայն կիրառություն են գտել ժողովրդական սննդում: Այդ նպատակով օգտագործվող բուսատեսակները /որից 2-ը` տարատեսակներով. /RaphanussativumL., BetavulgarisL./, մտնում են 28 ցեղերի և 15 ընտանիքների մեջ: բուսատեսակներից 20-ը վայրի են, իսկ 12-ը` մշակովի: Այդպիսի վայրի ուտելի բուսատեսակների պահպանության և կիրառելի դարձնելու խնդիրները ունեն գլոբալ նշանակություն, քանի որ դրանք համայն մարդկության նպատակներին են ծառայելու: Ապացուցված է, որ մեր մոլորակի գենետիկ հարստությունը գտնվում է խիստ կրճատման վտանգի տակ, որը կարող է անվերականգնելի վնասների բերել: Դրա համար էլ պարենի և գյուղատնտեսության համաշխարհային կազմակերպությունը գործելով ՄԱԿ-ի շրջանակներում ուսումնասիրում է վայրի օգտագործելի և մշակովի բույսերի գենոֆոնդի պահպանության խնդիրները ըստ ամենայնի աջակցելով այն միջոցառումներին, որոնք կնպաստեն պահպանելու գենետիկ բազմաբնույթ այդ հարստությունները: Այդ բույսերը իրենց տարածման գոտիներով համընկնում են մշակովի բույսերի ծագման Վավիլովյան կենտրոններին, հատկանշական դարձնելով ԼՂՀ տարածքը: Флора Арцаха богата и разнообразна, что обусловлено особенностями рельефа, почвенно-растительного покрова и состоянием климата. Важен тот факт, что встречающиеся здесь многие растения не только съедобны, но и, одновременно, пряные, медоносы и лекарственные, благодаря которым повышается их экономическая ценность. Большинство из них важны с точки зрения употребления в пищу, что доказывает имеющаяся доля потребления в рационе питания населения. Особенно это относится к культурным и диким съедобным растениям, входящим в состав хлеба с растительной начинкой, который уже получил широкое применение в рационе питания населения. Используемые с этой целью 32 вида растений (из которыз 2 – RaphanussativumL., BetavulgarisL.) принадлежат к 28 родам и 15 семействам. Из 32 растений 20 являются дикими, а 12 – культурными. Задачи сохранения и применения диких съедобных растений имеют находится в опасности резкого снижения, которое может быть причиной глобальное значение. Доказано, что генетическое богатство нашей планеты неотвратимых потерь. С этой точки зрения данная научно-исследовательская работа направлена также на решение задачи в содействии тех мероприятий, которые помогут сохранить генетическое разнообразие этих богатств.В результате наших исследований составлен список компонентов растений, используемых в хлебе с растительной начинкой, установлены ареалы распространения этих растений (территория НКР), внесена ясность, а во многих случаях, уточнен ботанический состав, анатомо-морфологическая характеристика. Учитывая возможности окультуривания каждого из них, были предложены возможные пути увеличения растений и их сохранения в природных условиях, дав экономические оценки возделывания этих растений. Научная новизна работы заключается в том, что в первый раз в НКР уточнены ареалы распространения около 20 диких видов растений, принадлежащих к 28 родам. Изучался годовой цикл роста и развития видов, принадлежащих к упомянутым родам, определена всхожесть семян, виды размножения растений. В условиях селения Хнапат Аскеранского района НКР была разработана система агротехнических мероприятий этих диких растений, которые испытывались в производстве, а полученный урожай был подвержен товароведческому и химическому анализам, определена их экономическая эффективность. Были составлены технологические карты возделывания этих растений и рекомендации по внедрению в производство. The flora of Artsakh is very rich and diverse, which is conditioned by the relief, soil and climate characteristics. The fact that many plants growing here are not only edible but also melliferous, medicinal and can be used as food spices increase their economic value. Many of these herbs are also important being widely used in food which is proved by the extent of their application in national cuisine. The mentioned is particularly applicable for either cultivated or wild herbs which are used for filling the special bread - "zhangyalov hats" - and also are widely applied in national dishes. Thirty-two of the used herb species (2 of which with their subspecies: (Raphanus sativum L., Beta vulgaris L.) belong to 28 genera and 15 families. Twenty of 32 are wild herbs and only 12 of them are cultivated. The problems of maintenance and making these kind of wild and edible herbs applicable are of global significance. It has been already proven that genetic resources of the Earth аrе at the risk of devastation which may result in irreversible damage. From that perspective, this research pursues an objective to support to the extent possible all those measures that will contribute to the preservation of such diverse genetic wealth. Our research has identified the list of all plants constituent to “zhengjalov hatc”, also the prevalence areal of those plants on the territory of NKR, clarified the botanical composition thereof, studied the biological, chemical features and anatomical and morphological characteristics. Based on the possibilities of cultivation of each of those plants the possible ways of growth and preservation of those in natural conditions were recommended in the light of the economic weight thereof. The scientific innovation of this work is about the clarification of the prevalence areal on the territory of NKR of about 20 wild species belonging to 28 genera. The annual growth and development cycles of the mentioned species were studied, and ways of cultivation explored. The system of agro-technological measures for those wild multipurpose plants were tested and developed in the Khnapat community of Askeran region of NKR: those were tested through industrial methods, the yield was subjected to expert and chemical analysis, the economic productivity thereof was defined. Technological charts and guarantees for introduction into production of those plants are developed. With their chemical constituency many of those plants as early spring vegitable plants are rather perspective either for medicinal use or wider consumption: The vast majority thereof are widely utilized in traditional medicine.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Распространение в НКР диких видов растений, используемых в хлебе с растительной начинкой, их биологические особенности и возможности внедрения в производство. Biological peculiarities and the possibilities of cultivation of wild herbs used for bread filling and their prevalence in Nagorno-Karabakh.
    Uncontrolled Keywords: Цатрян Мая Самвеловна, Catryan Maya S.
    Subjects: Agriculture
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 19 Jan 2018 14:50
    Last Modified: 08 Feb 2019 15:44
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6385

    Actions (login required)

    View Item