Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Սաուդա-իրանական հարաբերությունները Սաուդյան Արաբիայի տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում (1979-2011 թթ.)

Ոսկանյան, Սերգեյ Վարդանի (2016) Սաուդա-իրանական հարաբերությունները Սաուդյան Արաբիայի տարածաշրջանային քաղաքականության համատեքստում (1979-2011 թթ.). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (196Kb) | Preview

    Abstract

    Սաուդա-իրանական հարաբերությունների զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունն ունի ինչպես գիտական, այնպես էլ քաղաքական և գործնական նշանակություն: 2011 թ. արաբական գարնան, հատկապես 2016 թ. հունվարին Սաուդյան Արաբիայում հայտնի շիա քարոզիչ Նիմրա Ալ-Նիմրիի մահապատժի հետևանքով սրված սաուդա-իրանական հարաբերություններում առկա հակասությունները ճիշտ ընկալելու տեսանկյունից կարևոր է 1979-2011 թթ. սաուդա-իրանական հարաբերությունների բազմակողմ ուսումնասիրությունը: Սաուդյան Արաբիան, տարածաշրջանում զբաղեցնելով կարևորագույն աշխարհագրական դիրք, արաբական և իսլամական աշխարհի կրոնական ու մշակութային կարևորագույն կենտրոններից մեկն է: Այստեղ են գտնվում իսլամական աշխարհի երկու սրբազան քաղաքները՝ Մեքքան և Մեդինան, իսկ սաուդյան թագավորը համարվում է զույգ սրբավայրերի պահապանը: Սաուդյան Արաբիան մշտապես գործուն, երբեմն էլ որոշիչ դերակատարություն է ունեցել մերձավորարևելյան տարածաշրջանի քաղաքական, տնտեսական և կրոնական գործընթացներում: Տարածաշրջանում Սաուդյան Արաբիայի հիմնական մրցակիցն է Իրանը, որի հետ հարաբերությունները հատկապես 1979 թ. իսլամական հեղափոխությունից հետո ձեռք բերեցին «կայուն հակամարտության» բնույթ: Իրանն աշխարհի միակ շիայական կրոնապետությունն է: 1979 թ. հեղափոխությունից հետո Իրանը հեղափոխությունն արտահանելու փորձեր էր կատարում, այդպիսով ձգտելով հասնել տարածաշրջանային գերիշխանության: Դրանով էր պայմանավորված շիայական Իրանի և սուննիական Սաուդյան Արաբիայի հարաբերությունների սրումը և իսլամական աշխարհում միանձնյա գերակայություն ունենալու այս երկու պետությունների միջև առկա մրցակցությունը: Սաուդյան Արաբիայի և Իրանի միջև առկա են մի շարք խնդիրներ, որոնց քննությունը հնարավորություն է տալիս առավել ընդգրկուն պատկերացում կազմել Մերձավոր և Միջին Արևելքում տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացների և տարածաշրջանային գերիշխանության համար մղվող պայքարի վերաբերյալ: Աշխատանքի արդիականությունը հիմնավորվում է նրանով, որ Սաուդյան Արաբիայի և Իրանի համագործակցությունից և նրանց միջև առկա կրոնական և քաղաքական հակասությունների խորացման աստիճանից է կախված տարածաշրջանային անվտանգությունը և կայունության պահպանումը, ինչպես նաև տարածաշրջանի երկրների և առհասարակ իսլամական աշխարհի երկրների համախմբումը: Սույն թեմայի արդիականությունը կայանում է նաև նրանում, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո և նոր միջազգային իրավակարգի ձևավորման ժամանակաշրջանում, Մերձավոր Արևելքը ենթարկվում է խորքային քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և կրոնական ձևափոխման: Այս գործընթացը տեղի է ունենում աշխարհաքաղաքական սրվող պայքարի, տարածաշրջանային գերիշխանության համար մղվող հակամարտության սաստկացման, սուննի-շիա հակասությունների ահագնացող աճի և երբեմն նաև բախումների պայմաններում: Վերոհիշյալ գործընթացներում որոշիչ դերակատարություն ունեն Իրանը և Սաուդյան Արաբիան: Ուստի այդ երկու երկրների միջև հարաբերությունների ուսումնասիրությունը մեզ հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ամբողջական պատկեր կազմել Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ, այլև հասկանալ զարգացումների խորքային պատճառներն ու դրանց հնարավոր հետևանքները ոչ միայն երկու երկրների, այլև ողջ տարածաշրջանի համար: Ատենախոսության հիմնական նպատակն է համակողմանի ներկայացնել և վերլուծել վերոնշյալ ժամանակահատվածում Սաուդյան Արաբիայի տարածաշրջանային քաղաքականությունը սաուդա-իրանական հարաբերությունների լույսի ներքո: Սաուդա-իրանական հակասական հարաբերությունների բազմակողմանի հետազոտման նպատակով անդրադարձել ենք Սաուդյան Արաբիայի արտաքին քաղաքականության ձևավորման հիմնական սկզբունքներին և ուղղություններին, ինչպես նաև ներկայացրել երկկողմ հարաբերությունները՝ տարածաշրջանային և միջազգային գործընթացների համատեքստում: Основная цель диссертации - представление и анализ региональной политики Саудовской Аравии и двусторонних отношений с Ираном в период с 1979 по 2011 гг. Для исследования противоречивых саудовско-иранских отношений мы сочли целесообразным рассмотреть основные принципы и направления внешней политики Саудовской Аравии, а также двусторонние саудовско-иранские отношения в контексте региональных и международных процессов. Саудовская Аравия всегда играла значительную, а иногда и определяющую роль в политических, экономических и религиозных процессах Ближневосточного региона. Основной соперник Саудовской Аравии в регионе - Иран, отношения с которым особенно после Исламской революции 1979г. приобрели характер “стойкого противостояния”. Между Саудовской Аравией и Ираном имеются ряд основных проблем, анализ которых позволит составить более четкое представление о протекающих на Ближнем и Среднем Востоке политических процессов и о борьбе за региональное лидерство. Работа состоит из введения, трех глав (каждая из которых состоит из разделов), заключения, использованных источников и списка литературы. В введении обосновываются актуальность темы и научная новизна, представляются основные цели и задачи, разъясняются методологическая основа, применяемая значимость и выбор временных границ темы, дан краткий обзор использованной литературы. В первой главе диссертационной работы “Формирование и развитие саудовско-иранских взаимоотношений после Иранской революции 1979г. (1979-1988 гг.)” исследуются основные направления внешней политики Саудовской Аравии, причины обострения саудовско-иранских отношений после Исламской революции, а также развитие процессов в регионе Персидского залива во время Ирано-иракской войны. После Исламской революции в Иране произошли значительные изменения в региональной политике Саудовской Аравии, которая начала остерегаться исходящей от Ирана угрозы и возможности экспорта исламской революции. Именно этим былo обусловленo предоставление Саудовской Аравией Ираку значительной помощи во время ирано-иракской войны. В этот период борьба между Саудовской Аравией и Ираном распространилась на весь Исламский мир и стала причиной обострения глобального противостояния между шиитами и суннитами. Во второй главе диссертации “Саудовская Аравия и Иран в условиях геополитических изменений (в 1990-их и в начале 2000-их гг.)” детально исследуются саудовско-иранские взаимоотношения во время вторжения Ирака в Кувейт в 1990г. и при военных действиях международных коалиционных сил против Ирака в 1991г., а также новых реалий двусторонних отношений конца 1990-ых и начала 2000-ых. В 1990-ых в саудовско-иранских отношениях сохранялись идеологические и политические разногласия. Однако экономическая заинтересованность вынуждала руководство обеих стран искать пути расширения двустороннего сотрудничества. Фактически в двусторонних отношениях объединяющим являлся экономический фактор, который, к сожалению, не мог смягчить существующие политические и религиозно-идеологические противоречия. В третьей главе диссертационной работы “Опосредованные войны” Саудовской Аравии и Ирана на Ближнем Востоке и развития вокруг ядерной программы Ирана”, детально исследуются ”опосредованные войны” Саудовской Аравии и Ирана в Ираке, Йемене, Ливане и в Палестине и влияние ядерной программы Ирана на саудовско-иранские отношения. The main purpose of this thesis is to present and analyze Saudi Arabia’s regional policy and the Saudi-Iranian relations during 1979-2011. In order to thoroughly investigate Saudi-Iranian contradictious relations we have reflected on the shaping of the main principles and directions of Saudi Arabia's foreign policy, as well as presented the bilateral relations in the context of regional and international processes. Saudi Arabia’s main regional competitor is Iran, relations with which, especially in the aftermath of the Islamic revolution of 1979, acquired characteristics of ‘stable confrontation’. Between Saudi Arabia and Iran there are a number of major problematic issues the examination of which offers a comprehensive view of the political processes and the struggle fought for regional dominance in the Near and Middle East. The thesis consists of an introduction, three chapters (comprised of subsequent sub-chapters), a conclusion and a list of reference sources and bibliography. In the introduction the relevance of research and the scientific novelty are argued. Also, presented are the main goals and objectives, the methodological basis and the practical significance of the study are clarified on; justified is the choice of the chronological time-frame of the subject-matter, and a brief review of reference sources is provided. The first chapter of the thesis entitled “The formation and the development of Saudi-Iranian relations after the Iranian revolution of 1979 (1979-1988)” deals with the main tendencies of Saudi Arabia’s foreign policy, the reasons of escalation of tensions in Saudi-Iranian relations, as well as the regional developments in the Gulf area during the Iran-Iraq war.After the Islamic revolution in Iran shifts have been observed to occur in Saudi Arabia’s regional policy. The Kingdom started to feel alarmed vis-à-vis the threats emanating from Iran as far as the Islamic Republic had been attempting to export the revolution. This accounts for the large-scale assistance provided to Iraq by Saudi Arabia during the Iran-Iraq war. It was during this particular period when the Saudi-Iran confrontation spread throughout the entire Islamic world and caused an escalation in sunni-shia conflict. The second chapter of the thesis, “Saudi Arabia and Iran under the global geopolitical changes (1990s and the beginning of 2000s)”, thoroughly investigates the Saudi-Iranian relations during Iraq's invasion of Kuwait in 1990 and the military operations of the coalition forces against Iraq in 1991, as well as the new realities in emerged in the bilateral relations at the end of 1990s and the beginning of 2000s. Ideological and political differences in the Saudi-Iranian relations persisted durind 1990s. However, another and, namely, the economic component, made the two countries explore ways to expand bilateral economic cooperation. In fact, the only unifying factor in the bilateral relations was the economic one, which, however, could not alleviate and reduce the political and religious and ideological differences. In the third chapter of the thesis, “Indirect Wars' between Saudi Arabia and Iran in the Middle East and the Developments around Iran's Nuclear Program”, are thoroughly examined the 'indirect wars' between Saudia Arabia and Iran in Iraq, Yemen, Lebanon and Palestine and the impact of Iran's nuclear program on Saudi-Iranian relations. In the Conclusions the main issues investigated in the thesis are summed up and the below key findings are presented.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Отношения Саудовской Арабии и Ирана в контексте региональной политики Саудовской Арабии (1979-2011 гг.). Saudi-Iranian relations in the context of Saudi Arabia's regional policy (1979-2011).
    Uncontrolled Keywords: Восканян Сергей Варданович, Voskanyan Sergey V.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 30 Jan 2018 10:25
    Last Modified: 03 Jul 2018 10:46
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6506

    Actions (login required)

    View Item