Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Խորհրդային Միության կուսակցական-պետական մարմինների որոշումները Արցախյան հիմնահարցի վերաբերյալ (1988-1991 թթ.)

Վասիլյան, Սուրեն Գևորգի (2016) Խորհրդային Միության կուսակցական-պետական մարմինների որոշումները Արցախյան հիմնահարցի վերաբերյալ (1988-1991 թթ.). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (289Kb) | Preview

    Abstract

    Շուրջ մեկ դար է անցել, երμ խորհրդային իշխանությունների անարդարացի քաղաքականության դրսևորման հետևանքով Արցախը անօրինական կերպով μռնակցվեց Խորհրդային Ադրμեջանին: Արդյունքում խորհրդային իշխանությունների մեղքով ծագած հիմնախնդիրը, արդարացի լուծում չստանալով, շարունակում է իր ազդեցությունը թողնել ոչ միայն հայ-ադրμեջանական հարաμերությունների, ոչ միայն Հարավային Կովկասի քաղաքական գործընթացների, այլև աշխարհաքաղաքական μարդ գործընթացների վրա: Խորհրդային իշխանությունների քաղաքականությունը արցախյան հիմնահարցի վերաμերյալ (1988-1991թթ. պատմության ուսումնասիրությունը չի կորցրել ոչ միայն իր արդիականությունը, այլև խիստ անհրաժեշտ է, որպեսզի ոչ միայն հակամարտող կողմերը, այլև արցախյան հակամարտության կարգավորման գործով զμաղվող շահագրգիռ հանձնաժողովները և կազմակերպությունները իրենց ձեռքում ունենան ուսումնասիրություններ, որոնք հնարավորություն կընձեռեն արցախյան հակամարտության կարգավորման ուղիներ որոնել: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Լեռնային Ղարաμաղի հիմնահարցին նվիրված քննարկումներն ու դրա լուծման ուղիների որոշումները ստացան միջազգային μնույթ: Ղարաμաղյան հիմնահարցի դինամիկան իրական ընկալելու համար փորձ է կատարվ ել ուսումնասիրելու խորհրդային կուսակցական-պետական մարմինների ընդունած որոշումները 1988-1991 թթ.: Կարևոր է փաստել, որ ապօրինի μռնակցվելուց ի վեր արցախահայությունը շուրջ 70 տարի անընդհատ μողոքել է դրա դեմ և պահանջել է միավորվել Մայր հայրենիքի հետ, քանի որ միայն μավարարվել Ինքնավար մարզի իրավա-քաղաքական կարգավիճակով, ինչպես ցույց տվեց պատմության ողջ հետագա ընթացքը, չէր կարող ընդունել և հաշտվել ոչ միայն արցախահայությունը, այլև ողջ հայությունը: Սակայն խորհրդային կուսակցական-պետական մարմինները մերժել էին նրանց արդարացի պահանջը: Հարկ է նշել, որ 1945 թ. նոյեմμերին Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարությունը նամակով դիմել էր Ի. Ստալինին Լեռնային Ղարաμաղը Հայաստանի կազմում ընդգրկելու մասին: Հետագայում Լեռնային Ղարաμաղի ժողովուրդը երμեք էլ չի հաշտվել ադ ր բ ե ջ ան ակ ան իշխանության հետ, և այդ իշխանությունից ազատագրվելու հիմնախնդիրը դրվել է ն աև Ն.Ս. Խրուշչովի, Լ.Ի. Բրեժնևի և Մ.Ս. Գորμաչովի օրոք2: Գորμաչովյան «վերակառուցման» քաղաքականությունը նպաստեց արցախահայության μացահայտ պայքարի ծավալմանը, ադրμեջանական μռնատիրությունից նրա ազատագրումը դարձավ օրակարգի հարց: Սույն ատենախոսությունը առաջին ամμողջական-համալիր փորձն է քննական ներկայացնելու ԽՍՀՄ կուսակցական-պետական մարմինների որոշումները արցախյան հիմնահարցի վերաμերյալ: Փաստաթղթերի համադրման և քննական վերլուծության շնորհիվ պատմության իրական գնահատականի է արժանանում վերակառուցման քաղաքականության «հեղինակ» Մ. Գորμաչովը, որը իր գործընկերների հետ միասին չհամարձակվեց լուծում տալ Խորհրդային Միությունում ակնհայտորեն գոյություն ունեցող ազգային հիմնախնդիրներին: Արդյունքում խորհրդային կայսերապետության փլուզման գլխավոր պատճառներից մեկն էլ հանդիսացավ խորհրդային ղեկավարության վարած անհեռատես ազգային քաղաքականությունը: Այսպիսով թեմայի հետազոտման արդիականությունն ունի ոչ միայն գիտատեսական, այնպես էլ գործնական ու ճանաչողական նշանակություն: Հետազոտության մեջ արժևորելով ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանի հիմնահարցերին վերաμերող գիտական առաջին ձեռքμերումները` հատուկ ուշադրություն է դարձվել այն հիմնախնդիրների վրա, որոնք պատմա-հրապարակախոսական գրականության մեջ կամ թերի են ուսումնասիրվել, կամ էլ դուրս են մնացել հետազոտողների ուշադրությունից: Հենվելով արխիվային փաստաթղթերի, փաստագրական ժողովածուների, վիճակագրական տվյալների, պաշտոնական և ոչ պաշտոնական պարμերական մամուլի, ժամանակակիցների հրապարակած հուշագրությունների և այլ նյութերի վրա` նպատակ է դրվել μազմակողմանի ուսումնասիրել և գիտականորեն ընդհանրացնել ԽՍՀՄ պետական կուսակցական մարմինների որոշումները արցախյան հիմնախնդրում: Диссертационная работа посвящена изучению политики советского руководства по арцахской проблеме (1988-1991 гг.). Проблема Нагорного Карабаха (Арцаха), поднятая на волне перестроечных процессов в качестве одной из острейших в межнациональных отношениях в СССР, вот уже три десятилетия являетсся обьектом пристального внимания широких общесвенных кругов. Предлагаемая работа является попыткой научного анализа всех важнейших фактов относящихся к ключевым аспектам решения карабахского вопроса с точки зрения национальной политики СССР и обоснования перспектив его справедливого и демократического разрешения. Недееспособные и несвоевременные решения советского партийно-государсвенного руководства оцениваются с точки зрения их последующего влияния на арцахскую проблему в целом. Изучение истории данного вопроса в рассматриваемый период имеет важное значение в виду того, что события, происходившие с 1988-го по 1991 годы вокруг Арцаха, имели существенное воздействие на дальнейшую судьбу СССР. Исследовать ход перестройки в СССР, выявить предпосылки распада СССР и начала арцахского движения. Подвернуть анализу, оценку данную Советским руководством решению сессии областного Совета народных депутатов НКАО от 20 февраля 1988г.. Проанализировать политику лавирования советского руководства, а также попытку М.Горбачева урегулировать арцахскую проблему путем принятия социально-экономических мер. Подвернуть анализу решение Президиума Верховного Совета СССР от 18 июля 1988 года, изучать новую тактику М.Горбачева по решению карабахской проблемы. Изучить антиарцахское решение Верховного Совета СССР от 28 ноября 1989 года о создании карательного республиканского оргкомитета в Азербайджанской ССР. Дать оценку недееспособным решениям М.Горбачева. Проанализировать причины январских погромов в Баку 1990 году, показать роль Москвы в организации и осуществлении операции “Кольцо” против мирного населения Арцаха, исследовать политику М.Горбачева по арцахскому вопросу в период распада СССР, показать историческое значение провозглашения Нагорно-Карабахской республики, подвернуть анализу распад советской империи. Данная диссертационная работа по своему содержанию и структуре является первым исследованием в армянской историографии, в катором делается попытка всесторонне изучить решения партийных-государственных органов Советского Союза по арцахскому вопросу (1988-1991гг.). Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованных источников и литературы. Во ВВЕДЕНИИ обосновывается актуальность выбора темы исследования, определяются его цели и задачи, представляются методологическая основа и научная новизна работы, хронологические рамки темы, практическая значимость работы, а также дается краткий обзор источников и литературы. В первой главе, озаглавленной “ПРОВОЗГЛАШЕНИЕ ПОЛИТИКИ ПЕРЕСТРОЙКИ В СССР И НАЧАЛО АРЦАХСКОГО ДВИЖЕНИЯ”, исследуются избрание М.С. Горбачева Генеральным секретарем ЦК КПСС, апрельский пленум ЦК КПСС и провозглашение новой стратегии экономического развития, попытки М. Горбачева с помощью известных экономистов совместить советскую плановую экономику с рыночной. Выявлены полный демонтаж системы управления экономикой в стране, попытки демократизации советской политической системы и начало распада союзных структур. Подробно прокомментировано решение Политбюро ЦК КПСС от 21-го февраля, явившееся актом на решение сессии областного Совета народных депутатов НКАО от 20 февраля 1988г.. Изучена политика лавирования М. Горбачева и попытки советского руководства урегулировать арцахский вопрос путем принятия социально-экономических мер. The dissertation is devoted to study the policy of the Soviet government concerning Artsakh problem (1988-1991). The Nagorno-Karabakh (Artsakh) problem, raised in the wake of perestroika processes as one of the acute issues in the USSR interethnic relations has remained under scrutiny of wide social circles for the past three decades. The given article is an attempt of scientific analysis of all important facts concerning the key aspects of the solution of the Karabakh issue from the viewpoint of the national policy of the USSR and justification of prospects for its fair and democratic solution. Inept and untimely decisions of the Soviet party and state leadership are assessed in terms of their subsequent impact on Artsakh issue as a whole. Studying the history of this issue in the considered period is utmost important taking into account that the events having taken place from 1988 to 1991 around Artsakh, had a significant impact on further fate of the USSR. To study the perestroika process in the Soviet Union, reveal the prerequisites for the collapse of the Soviet Union and the start of Artsakh movement, to analyze the assessment of this decision made at the Session of the Regional Council of People's Deputies of the Nagorno Karabakh Autonomous Region dated to February 20, 1988 on behalf of the Soviet leaderships. Analyze the policy of maneuvering of the Soviet leadership, and M. Gorbachev’s attempt to solve the Artsakh problem by taking socio-economic measures. Analyze the Presidium of the Supreme Soviet of the USSR decision of July 18, 1988, to study new tactics of Gorbachev on Karabakh problem solution. Study anti- Artsakh decision of 28 November 1989 by the Supreme Soviet of the USSR on the establishment of punitive Republican Organizing Committee in Azerbaijan SSR, assess the incompetent decisions of Gorbachev. Analyze the reasons for the January disturbances in Baku in 1990, show Moscow's role in the organization and implementation of the "Ring" operation against the peaceful population of Artsakh, investigate policy of Mikhail Gorbachev on Artsakh issue during the collapse of the USSR, to show the historical significance of the declaration of the Nagorno-Karabakh Republic, conduct the analysis of the collapse of the Soviet Empire.According to its content and structure the given thesis is the first study in the Armenian historiography, which seeks to comprehensively study the decisions of the party and state organs of the Soviet Union on the Artsakh issue (1988-1991.). The dissertation consists of introduction, three chapters, conclusions, and references. In the INTRODUCTION the actuality of the investigation theme choice is justified, the aims and objectives are determined, the methodological basis and scientific novelty, chronological framework of the theme and practical significance of the work are presented, as well as the concise reference is given. In the first chapter, entitled "Declaration of Perestroika Policy in the USSR and the beginning of the Artsakh Movement", the election of Mikhail Gorbachev as General Secretary of the CPSU, the April Plenum of the Central Committee of the CPSU and the proclamation of a new economic development strategy, Gorbachev and famous economists’ attempts to combine Soviet planned economy with a market economy has been investigated. The complete dismantling of the economic management system in the country, attempts to democratize the Soviet political system and the beginning of the collapse of the Soviet Union structures have been revealed. The decision of the Politburo of Central Committee of CPSU on 21 February, which was the act on the decision of the session of the Regional Council of People's Deputies of the NKAR dated February 20, 1988 has been thoroughly commented on, Mikhail Gorbachev’s policy of maneuvering and the Soviet leadership attempts to regulate the Artsakh issue by taking socio-economic measures have been studied.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Решения партийных-государственных органов Советского Союза по арцахскому вопросу (1988-1991 гг.). Decisions of the party and state bodies of the Soviet Union on Artsakh issue (1988-1991).
    Uncontrolled Keywords: Василян Сурен Геворкович, Vasilyan Suren G.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 30 Jan 2018 13:02
    Last Modified: 04 Jul 2018 13:50
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6513

    Actions (login required)

    View Item