Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ադրբեջանի ներքաղաքական զարգացումների դինամիկան 1988-1998 թթ.

Հայրապետյան, Տաթևիկ Արմենի (2016) Ադրբեջանի ներքաղաքական զարգացումների դինամիկան 1988-1998 թթ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (232Kb) | Preview

    Abstract

    1988-1998 թթ. Ադրբեջանի ներքաղաքական զարգացումների դինամիկայի ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է նախևառաջ ժամանակակից Ադրբեջանի ներքաղաքական կյանքի գլխավոր բնորոշիչները հասկանալու անհրաժեշտությամբ: Ատենախոսության շրջանակներում ներկայացվող նոր փաստերը և դրանց հիման վրա արված վերլուծությունները օգնում են բացահայտել մերօրյա Ադրբեջանի իշխանական համակարգում առկա բազմաթիվ խնդիրների պատճառներն ու ակունքները: Բացի այդ, ուսումնասիրությունը կարևոր է արցախյան հիմնախնդրի նկատմամբ ադրբեջանական դիրքորոշման խորքային ընկալման և մեկնաբանման, այդ երկրի ներկայիս ղեկավարության գործելակերպի հիմքերի ու դրա հնարավոր հետևանքների հետազոտության տեսանկյունից: Նշված ժամանակահատվածում Ադրբեջանում ազգային, պետական և «էթնիկ» ինքնագիտակցության առանձնահատկությունների, ներքաղաքական պայքարի փուլերի, անկախացման գործընթացի յուրահատկությունների և, ի վերջո, ավտորիտար վարչակարգի ձևավորման պատճառների խորը և համակողմանի ուսումնասիրությունը հատկապես արդիական է մեր օրերում` արցախյան պատերազմի վերսկսման վտանգի առկայության և բանակցային գործընթացում առաջխաղացման բացակայության պայմաններում: Ատենախոսության նպատակն է համակողմանի վերլուծության ենթարկել 1988-1998 թթ. Ադրբեջանի ներքաղաքական իրավիճակի հիմնական առանձնահատկությունները, իշխանություն-ընդդիմություն պայքարի խորքային պատճառները, իշխանության և ընդդիմության ներսում առկա բազմաթիվ հակասությունները, ինչպես նաև այդ զարգացումների ու ղարաբաղյան ճակատում ընթացող ռազմական գործողությունների փոխներգործությունը: Ելնելով հիմնական նպատակից` ատենախոսությունն առաջադրում և լուծում է հետևյալ հիմնական խնդիրները. վեր հանել այն հիմնական գործոնները, որոնք վերակառուցման տարիներին նպաստեցին ազգայնականության վերելքին և հանգեցրին ազգայնամոլական դրսևորումների, բացահայտել ադրբեջանական ազգայնական տեսությունների գաղափարական հիմքերն ու առանձնահատկությունները, ներկայացնել 1988 թ. քաղաքական ասպարեզում հայտնված, կոմունիստական վարչակարգին այլընտրանք հանդիսացող հիմնական քաղաքական ուժերի ու կուսակցությունների գաղափարախոսություններն ու գործունեությունը, հանգամանալից վերլուծության ենթարկել Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատ (հետայսու` ԱԺՃ կամ Ժողճակատ) կուսակցության ձևավորման պայմաններն ու պատճառները, քննարկել ԱԺՃ կուսակցության հիմնական քաղաքական նպատակները և դրանց իրականացման գործելաոճը, վերլուծել Ադրբեջանի առաջին նախագահ Այազ Մութալիբովի վարած ներքին քաղաքականության հետևանքով երկրում առաջացած իրադրությունը, դրա ազդեցությունը ղարաբաղյան ճակատում ընթացող ռազմական գործողությունների վրա և ներկայացնել նրա հրաժարականի հիմնական պատճառները, վեր հանել Ժողճակատի (Աբուլֆազ Էլչիբեյի գլխավորությամբ) հաղթանակի հիմքերն ու պանթուրքական գաղափարախոսության ժամանակավոր հաջողության հետևանքները, բացահայտել Ժողճակատի ներսում առկա խնդիրները, հակաէլչիբեյական տրամադրությունների ի հայտ գալու պատճառները, ինչպես նաև ներկայացնել ԱԺՃ վարած ներքին և արտաքին քաղաքականության հետևանքով առաջացած իրադրությունը, վերլուծել Ղարաբաղի հյուսիսային ճակատի հրամանատար Սուրաթ Հուսեյնովի` 1993 թ. հունիսի խռովության հիմքերը, ինչպես նաև Հեյդար Ալիևի և Սուրաթ Հուսեյնովի բանակցությունների դերը Էլչիբեյի հեռացման գործում, բացահայտել Հեյդար Ալիևի քաղաքական վերադարձի նախադրյալները, ներկայացնել արցախյան պատերազմի «դադարեցման» ու 1994 թ. մայիսյան հրադադարի կնքման հիմնական պատճառները, վերլուծել Հեյդար Ալիևի ձևավորած քաղաքական համակարգը, զինվորական ընդդիմության վերացմանն ուղղված քայլերը, քաղաքական հակառակորդներից ազատվելու գործելաոճը: Диссертация посвящается изучению динамики внутриполитических событий в Азербайджане за период с 1988 по 1998 годы, который характеризуется не только острой борьбой между правительством и оппозицией, но и существующими серьезными противоречиями вышеупомянутых сторон. В данном процессе решающую роль имел фактор Нагорного Карабаха. В начале 1988 года из Нагорного Карабаха поступил импульс о формировании сил альтернативных азербайджанскому коммунистическому режиму. Период, предшествующий независимости Азербайджана, был отмечен бурными событиями внутриполитической жизни и возрождением азербайджанского радикального национализма, в связи с чем были спланированы и организованы погромы армянского населения в Сумгаите, Кировабаде (Гандзаке) и Баку. После провозглашения независимости в августе 1991 года Азербайджан вступил в новый этап политического противостояния. Активная борьба велась между бывшим представителем коммунистического режима, первым президентом Азербайджана Аязом Муталибовым и лидером партии Азербайджанского народного фронта Абульфазом Эльчибеем. Отставка Муталибова и избрание Эльчибея президентом Азербайджана еще больше усугубили внутриполитический раскол страны и привели к возникновению новых разногласий. Ситуация изменилась в 1993 году с приходом к власти Гейдара Алиева. Внутриполитическая стабилизация была отмечена в 1994 году при подписании соглашения о прекращении огня в зоне нагорно-карабахского конфликта, ослаблением оппозиции, а также введением новой системы управления и формированием культа личности. Актуальность данной работы в первую очередь заключается в необходимости понять основные черты сегодняшней внутриполитической жизни Азербайджана. Новые факты, представленные в рамках данной диссертации, помогают выявить причины и истоки многочисленных проблем, с которыми сегодня сталкивается правительство Азербайджана. Помимо этого, исследование важно в рамках изучения восприятии и интерпретаций азербайджанской позиции в карабахском вопросе. Анализируя мнения армянских и иностранных, в том числе азербайджанских авторов, зачастую противоречащих друг другу, используя новые факты, связанные с данной темой, применяя методы сравнительного анализа и исторической реконструкции, данная диссертация проявляет своеобразный подход к изучению внутриполитической ситуации в Азербайджане в заданный период времени. Всестороннее и глубокое изучение национальных и этнических особенностей Азербайджана, стадий внутриполитических конфликтов, особенностей процесса независимости и, в конечном счете, причин формирования авторитарного режима, особенно актуально в связи с угрозой возобновления войны в Карабахе, отсутствием прогресса в переговорном процессе и ухудшением ситуации в регионе. Диссертация помогает выявить основные факторы, имеющие решающую роль во внутриполитическом расколе Азербайджана в течение указанного периода: отсутствие сотрудничества с альтернативными силами на политической арене, в частности, между коммунистическим режимом и Народным Фронтом, выход из партии Народного фронта представителей умеренных сил и интеллигенции (Лейла Юнусова, Зардушт Ализаде) и активизация радикальных националистов (Абульфаз Эльчибей, Немет Панахов, Этибар Мамедов), несогласованный и продолжающийся процесс в сфере армейского строительства, отсутствие единого военного командования и независимой произвольной деятельности многочисленных воинских отрядов, несогласованные действия военного командования и политической элиты, проявления неповиновения к военнополитическим решениям среди некоторых военных деятелей. This dissertation is devoted to the study of the peculiarities of the internal political developments in Azerbaijan from 1988 to 1998, which were characterized not only by the acute struggle between the government and the opposition, but also by the serious contradictions existing within the governmental and oppositional camps. The Nagorno- Karabakh factor had a crucial role in these processes. At the beginning of 1988, the developments in Nagorno-Karabakh became the stimulus for the formation of alternative powers aspiring to replace the communist regime in Azerbaijan. The period preceding Azerbaijan's independence is marked by dramatic developments in the internal political life of the country, as well as the revival of Azerbaijani nationalism. As a result, massacres were organized and implemented in Sumgait, Kirovabad (Ganja), and Baku targeting the Armenian communities there. After gaining independence (August 31, 1991), Azerbaijan entered a new stage of political unrest. The active struggle was between Ayaz Mutalibov, the first Azerbaijani President and the former representative of the communist regime, and Abulfaz Elchibey, the Popular Front Party leader. Mutalibov's resignation and Elchibey's ascension to the presidency, even further deepened the political fragmentation in Azerbaijan, leading to the emergence of new confrontations. The situation changed in 1993 after Heydar Aliyev came to power. In 1994, the internal political stabilization was marked by the signing of a cease-fire, the weakening the opposition, as well as by the introduction of the presidential system of government and the formation of the cult of President’s personality. The relevance of the study of the dynamics of the political developments in Azerbaijan from 1988 to1998 is driven by the need to understand the main features of the domestic political life of Azerbaijan in our days. The findings presented in the dissertation help to identify the causes and origins of many problems of the current Azerbaijani government. In addition, the study is important for the in-depth comprehension and interpretation of the Azerbaijani stance on the Karabakh issue, as well as the analysis of the current leadership’s practices and their possible consequences. This thesis applies a unique approach to the problems of the domestic political situation in the period under investigation by analyzing the often divergent views of Armenian and foreign authors, including the Azerbaijani ones, incorporating new factual sources of information related to the theme, as well presenting a critical and comparative perspective.The study of the peculiarities of national, state and ethnic identies in Azerbaijan, the stages of the domestic political struggle of the period, the characteristics of the process of getting independence, and, finally, the in-depth and comprehensive study of the causes of the formation of an authoritarian regime is especially relevant nowadays under the threat of a renewed war in Karabakh, the lack of progress in the negotiations, and the exacerbating situation in the region. The thesis helps to identify the main factors that were crucial for the specified period of the domestic political discord in Azerbaijan: lack of cooperation between communist regime and the alternative forces formed on the political scene in the period of reconstruction, particularly with the Popular Front, oozing of the more moderate intelligentsia wing of the Popular Front (Leyla Yunus, Zardusht Alizade) out of the party and activating the extreme nationalists (Abulfaz Elchibey, Nemet Panahov, Etibar Mamedov), delay and discoordination in the formation of the army, lack of unified command and arbitrary activities of the numerous independent military units, uncoordinated actions of the military command and the political elite, some military figures’ disobedience of the military and political decisions.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Динамика внутриполитических событий в Азербайджане с 1988 по 1998 годы. The dynamics of Azerbaijani internal politics from 1988 to 1998.
    Uncontrolled Keywords: Айрапетян Татевик Арменовна, Hayrapetyan Tatevik A.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 31 Jan 2018 14:51
    Last Modified: 04 Jul 2018 13:37
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6529

    Actions (login required)

    View Item