Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունները և դրանց հակահայ գործունեությունը (XXդարի վերջ-XXI դարի սկիզբ)

Դավիթավյան, Տիգրան Արշալույսի (2016) Ադրբեջանի հատուկ ծառայությունները և դրանց հակահայ գործունեությունը (XXդարի վերջ-XXI դարի սկիզբ). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (224Kb) | Preview

    Abstract

    1988 թվականի սկզբներին Լեռնային Ղարաբաղի Ինքնավար Մարզի (ԼՂԻՄ) բնակչությունն սկսեց ինքնորոշման գործընթաց, որն ամրագրվեց մարզխորհրդի 1988 թ. փետրվարի 20-ի որոշման մեջ՝ դուրս գալ Ադրբեջանական ԽՍՀ (ԱԽՍՀ) կազմից և մտնել Հայկական ԽՍՀ (ՀԽՍՀ) կազմի մեջ: ԼՂԻՄ բնակչության ինքնորոշման իրավունքի իրացմանը միտված քայլերն Ադրբեջանում հանգեցրին հայության նկատմամբ էթնիկ զտումների, կոտորածների ու հակահայ քաղաքականության խորացմանը, ինչը 1991 թ. վերաճեց լայնամասշտաբ պատերազմի հայ ժողովրդի դեմ, որը շարունակվում է մինչ օրս: Ադրբեջանի ագրեսիվ քաղաքականությունն իրականացնող պե- տական կարևոր կառույցներից են այդ երկրի հատուկ ծառայությունները, որոնց գործունեության ամբողջական և համակողմանի հետազոտումը կարևոր գիտական և գործնական նշանակություն ունի Ադրբեջանի Հանրապետության (ԱՀ) ռազմաքաղաքական ղեկավարության արդի հակահայ քաղաքականության վերլուծման տեսանկյունից: Մասնավորապես կարևորվում է այն փաստը, որ Ադրբեջանի և Հայաստանի ու Լեռնային Ղարաբաղի միջև 1994 թ. կնքված զինադադարից հետո Ադրբեջանը պատերազմը տեղափոխեց այլ դաշտ՝ դիվերսիոն-հետախուզական, տեղեկատվական, հոգեբանական, հաքերային, քարոզչական և այլն, որտեղ առաջնային դերակատարում վերապահվեց հատուկ ծառայություններին: Հաշվի առնելով Ադրբեջանի կողմից Հայաստանի Հանրապետության (ՀՀ) և Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության (ԼՂՀ-ի) դեմ իրա- կանացվող թշնամական քաղաքականությունը, կնքված զինադադարի պարբերական խախտումները, ինչպես նաև դիվանագիտական ոլորտում բացահայտ հակահայ գործողությունները՝ առավել քան արդիական է դառնում այդ երկրի հատուկ ծառայությունների՝ ՀՀ և ԼՂՀ դեմ իրականացվող գործողությունների հետազոտումը: Ադրբեջանի ագրեսիվ գործողություններն ուղղակիորեն վտանգում են ՀՀ և ԼՂՀ ազգային անվտանգությունը, և այս համատեքստում լուրջ սպառնալիք է հանդիսանում ԱՀ հատուկ ծառայությունների հակահայ գործունեությունը: Թեմայի ուսումնասիրությունն անմիջականորեն առնչություն ունի ՀՀ Ազգային անվտանգության ռազմավարության և Ռազմական դոկտրինի հետ: Մասնավորապես ՀՀ Ռազմական դոկտրինի I գլխի III կետի VIII ենթակետով ՀՀ ռազմական անվտանգության արտաքին սպառնալիք է հանդիսանում ՀՀ դեմ օտարերկրյա կազմակերպությունների, անօրինական զինված խմբավորումների և հատուկ ծառայությունների գործունեությունը: Ադրբեջանական հատուկ ծառայություններն ակտիվ մասնակցություն են ունեցել Ադրբեջանի Դեմոկրատական Հանրապետությունում (ԱԴՀ) 1918-1920, ԱԽՍՀ-ում 1988-1991 թթ. հայկական կոտորածների, հայ ժողովրդի նկատմամբ էթնիկ զտումների իրականացմանը, ինչպես նաև XX դարի վերջերին և XXI դարի սկզբներին թե′ ՀՀ տարածքում, թե′ ՀՀ սահմաններից դուրս հայ ժողովրդի դեմ նախապատրաստել ահաբեկչական գործողություններ, մահափորձ ՀՀ նախագահի դեմ, դիվերսիա Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայանի նկատմամբ և այլն, որոնք նախապատրաստման փուլում ՀՀ ազգային անվտանգության մարմինների կողմից բացահայտվել և խափանվել են: Ադրբեջանի գործողություններին մեծապես աջակցել է Թուրքիան, որի հետ Ադրբեջանն ունի ռազմաքաղաքական սերտ հարաբերություններ: Նշված իրողությունները փաստում են, որ թեման խիստ արդիա- կան է և ունի ինչպես գիտական, այնպես էլ քաղաքական կարևոր նշանակություն: Кандидатская диссертация посвящена исследованию азербайджанских специальных служб и их антиармянской деятельности в период с конца XX века и до начала XXI века. В работе изучено также возникновение и антиармянская деятельность азербайджанских спецслужб во времена Азербайджанской демократической республики (1918-1920 гг.) и в период существования Азербайджанской ССР (1920-1991 гг.). Работа имеет как историческое, так и важное прикладное значение. Положения и выводы диссертации могут быть полезными как для историков, политологов, востоковедов, так и других специалистов, занимающихся изучением вопросов армяно-азербайджанских отношений, могут использоваться в военно-образовательных учреждениях в качестве учебного материала. Главной целью диссертационной работы является ислледование азербайджанских спецслужб и их антиармянской деятельности. Для достижения указанной цели поставлены следующие задачи диссертационного исследования: Разработка общей характеристики деятельности специальных служб Азербайджана и их антиармянской направленности в периоды с 1918 по 1920 и с 1920 по 1991 гг; Изучение правовых основ деятельности специальных служб Азербайджанской Республики, а также основные направления этой деятельности на современном этапе; Исследование фактов массовых убийств армян и этнических чисток, имевших место в Азербайджане и Арцахе, а также роли специальных служб Азербайджана в противодействии Арцахскому движению; Выявление и анализ особенностей разведывательно подрывной деятельности специальных служб Азербайджана против РА и НКР. Диссертация состоит из введения, трёх глав, каждая из которых состоит из параграфов, из заключительной части, списка использованных источников и литературы. В введении работы достаточно обоснованно представлена актуальность темы данного исследования. Приводятся также цель и задачи исследования. Автором тезисно раскрыты основные положения, выносимые на защиту. Далее во введении представлены методологиические основы исследования, обозначена практическая значимость работы. В рамках исследования проведен анализ соответствующих трудов и источников, относящихся к теме диссертационного исследования. Первая глава – “Специальные службы Азербайджана и основные особенности их деятельности (1918-1991 гг.)”, – посвящена антиармянской деятельности специальных служб Азербайджана в период Азербайджанской демократической республики (1918-1920гг.) и Азербайджанской ССР (1920-1921 гг.). Начало истории азербайджанских специальных служб было положено 28 марта 1919 г., после чего эти службы стали осуществлять антиармянскую деятельность, которая не прекращалась даже в советский период. Вторая глава – “Специальные службы Азербайджанской Республики, правовые основы и основные направления их деятельности”, – посвящена вопросам деятельности специальных служб Азербайджана, начиная с 1991 года, в частности, правовым основам этой деятельности, а также основным направлениям и задачам деятельности специальных служб Азербайджана в этот период. В рамках исследования обосновано, что властями Азербайджана была поставлена задача перед специальными службами страны развернуть широкомасштабную антиармянскую деятельность, в том числе – террористическую, разведывательно-подрывную, информационно-пропагандистскую. The dissertation refers to the study of Azerbaijani Special Services and their anti-Armenian activity in the Democratic Republic of Azerbaijan (1918-1920), the Azerbaijan SSR (1920-1991) and the Republic of Azerbaijan at the end of the 20th century and at the beginning of the 21st century. The dissertation has historical and scientific, as well as practical significance. The main provision and conclusions of dissertation can be useful to historians, political scientists, Orientalists, as well as other specialists studying Armenian-Azerbaijani relations. It can also be used as an educational material at military educational institutions. The aim of the dissertation is to study the Special Services of Azerbaijan and their anti-Armenian activity, for which we have set the following objectives. to study the Special Services of Azerbaijan and their anti-Armenian activity in 1918-1920 and 1920-1991 to explore the legal grounds for activities of Azerbaijani Special Services, their main directions, tasks and objectives to study the participation of Azerbaijani Special Services in the ethnic cleansing and massacres of Armenians in Azerbaijan and Artsakh, as well as in the suppression of the Artsakh movement to study and cover the intelligence-subversive activities of Azerbaijani Special Services against the Republic of Armenia and Nagorno-Karabakh Republic at the end of the 20th century and at the beginning of the 21st century. The dissertation consists of introduction, three chapters, which are divided into subchapters, conclusion and list of sources and bibliography.The introduction discusses the relevance of the topic, the aims and objectives of the dissertation, presents the methodological basis of the work and the scientific innovation, chronological boundaries of the topic, motivates, the practical significance of the dissertation and provides a brief overview of the sources and research literature used in the dissertation. The first chapter, which is entitled “SPECIAL SERVICES OF AZERBAIJAN AND THE MAIN PECULARITIES OF THEIR ACTIVITIES” (1918-1991), discusses Azerbaijani Special Services and their anti-Armenian activities in the Azerbaijani Democratic Republic and the Soviet Azerbaijan. The history of the Azerbaijani Special Services started on March 28, 1919. Soon afterwards these services took up the task of implementing anti-Armenian policy, which, sometimes implicitly, sometimes explicitly, continued during the Soviet era. The second chapter, entitled “SPECIAL SERVICES OF THE REPUBLIC OF AZERBAIJAN, LEGAL GROUNDS FOR – THEIR ACTIVITY AND MAIN DIRECTIONS”, provides information about the Special Services operating in Azerbaijan in 1991, legal bases for their activity, activity areas and tasks assigned to them. In particular, it states that Azerbaijani authorities tasked the country’s special services to start anti-Armenian activities, including acts of terrorism, reconnaissance and sabotage infiltration, spread of disinformation, propaganda, hacking, etc. at the same time, counterintelligence agencies used the voice of religious, ethnic and national minorities in order to suppress the socio-political movements.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Специальные службы Азербайджана и их антиармянская деятельность (конец XX-начало XXI века). Azerbaijan's special services and their anti-Armenian activity (the end of the 20ᵗʰ century-the beginning of the 21ˢᵗ century).
    Uncontrolled Keywords: Давитавян Тигран Аршалуйсович, Davitavyan Tigran A.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 31 Jan 2018 16:12
    Last Modified: 06 Jul 2018 10:18
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6536

    Actions (login required)

    View Item