Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Թյուրքալեզու ցեղերի պատմության վաղ շրջանը (թյուրք և օղուզ էթոնիմների կազմավորումը)

Այվազյան, Շուշանիկ Սարգսի (2014) Թյուրքալեզու ցեղերի պատմության վաղ շրջանը (թյուրք և օղուզ էթոնիմների կազմավորումը). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (440Kb)

    Abstract

    Թյուրքալեզու ժողովուրդների պատմության վաղ շրջանի ումնասիրության հարցը թյուրքագիտության մեջ բավական շատ քննարկված խնդիրներից է: Չնայած դրան՝ այդ ուսումնասիրությունները, որոնք հաճախ զերծ չեն քաղաքական ենթատեքստից, այնուամենայնիվ, առկախ են թողնում այնպիսի կարևոր հարցեր, ինչպիսիք են, օրինակ, թյուրքալեզու ժողովուրդների՝ պատմության ասպարեզում հայտնվելու ժամանակաշրջանը, վաղ թյուրքալեզու ցեղերի նույնականացումը, ոչ թյուրքալեզու էթնիկ խմբերի հետ նրանց փոխհարաբերությունների պարզաբանումն ու ճշգրտումը: Հարցի արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն ունի թյուրքականության գաղափարախոսության հետ սերտորեն առնչվող ընդգծված քաղաքական դրսևորում: Թյուրքականության գաղափարախոսության առաջացումը և կիրառումը Օսմանյան կայսրությունում և նրա իրավահաջորդ Թուրքիայի Հանրապետությունում կապված են եղել մի շարք գործոնների հետ: Օսմանյան կայսրությունը դարեր շարունակ առաջնորդվում էր երկրի կառավարման իսլամական սկզբունքներով: Այս կրոնի գաղափարները ներթափանցել էին քաղաքական և մշակութային ոլորտները: Իսլամի հետևորդ կամ օսմանցի լինելու գաղափարը բնակչության կիրթ շրջանում առավել ընդունելի և հարգի տարբերակն էր, քան ցեղային որևէ միության անդամ լինելու ինքնագիտակցության պահպանումը: Այդ պատճառով կայսրության թյուրքալեզու բնակչության ստորին շերտերում էր միայն, որ պահպանվում էին նրանց նախնիների պատմության և ավանդույթների մասին հիշողություններ, որոնք միջնադարում անտեսված, երկրորդական տեղ ունեին: XVIII-XX դդ. սկզբին աշխարհում տեղի ունեցող արմատական փոփոխությունները, այդ թվում Ռուսական կայսրությունում սկիզբ առած հեղափոխական գաղափարների ալիքը, փոխանցվեցին Օսմանյան կայսրության մտավորականությանը՝ ձևավորելով նոր գաղափարախոսությունների ստեղծման մի հուժկու ալիք: Դրանց մեջ գերիշխողը պանթյուրքիզմի (ինչպես նաև պանթուրանիզմի) գաղափարախոսությունն էր, որը, ինչպես հայտնի է, հմտորեն թրծվել էր Պովոլժիեի և Ղրիմի թաթարների շրջանում, իսկ անկախ և հզոր Թուրքիան այդ գաղափարախոսության ջատագովների համար դիտվում էր որպես երազանքների իրագործման հիմնական հենարան: Եթե երիտթուրքական ժամանակաշրջանի գիտական շրջանակներում խոսվում էր Բալկաններից Ալթայ ձգվող հայրենիքի մասին, ապա Թուրքիայի հանրապետության հիմնադրումով փոքր-ինչ փոխվեց այդ ուղղվածությունը: Նորաստեղծ Թուրքիան Առաջին համաշխարհային պատերազմում կորցրեց իր տարածքների զգալի մասը, ուստի հանրապետության հռչակումից հետո անհրաժեշտություն առաջացավ պահպանելու Թուրքիան թուրքերի համար: Այդ հարցում իր մեծ ավանդն ունի Աթաթյուրքը, ով ձեռնամուխ եղավ ազգային մշակույթի ստեղծմանը: Նրա շնորհիվ քայլեր ձեռնարկվեցին արաբապարսկական փոխառություններից թուրքերենի մաքրման համար, ստեղծվեցին գիտական կոմիտեներ, որոնց առջև խնդիր դրվեց մշակել մաքուր, ազգային պատմություն և լեզու: Մեր օրերում Կենտրոնական Ասիայի թյուրքալեզու ժողովուրդներն ունեն իրենց անկախ ազգային պետությունները: Նրանցից յուրաքանչյուրն ունի իր զարգացման տեսլականը, իր մարտահրավերները և կախված բազմաթիվ գործոններից՝ հնարավոր են նրանց հարաբերությունների փոփոխություններ: Ուստի թյուրքականությունն իր սկզբնական գաղափարախոսությամբ արդեն երազանք է: Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения, списка использованной литературы и первоисточников. Во введении обоснована актуальность темы, определены цель и задачи, представлена научная новизна, дан обзор литературы и первоисточников. Изучение вопроса происхождения тюркоязычных народов является довольно проблематичной, так как многие вопросы касательно этногенеза большинства тюркоязычных народов до сих пор не имеет окончательного ответа. Вопрос происхождения тюркоязычных народов, к сожалению, не является только проблемой науки: в разных теориях часто выявляются политические подоплеки и цели, которые в разные времена становятся идеологиями и политическими направлениями. Поэтому общее обозрение и дискуссия разных теорий по этногенезу тюркоязычных народов является актуальной по сей день. В первой главе “Предыстория тюркоязычных народов” даны общие сведения об антропологической, этнологической характеристике Центральной Азии с древних времен до наших дней. В этой главе представлены наиболее известные теории о происхождении тюркоязычных народов. Одна из этих теорий связана с племенами индоевропейского происхождения, известными под именем тура. Происхождение и развитие этой теории связано с появлением в конце 19-ого и в начале 20-ых вв. шовинистических и расистских идеологий в Европе. Османская империя проживала свои последние годы, она нуждалась в новых идеях правления, которым впоследствии стала теория пантюркизма. Другие теории, которые были выдвинуты позже в республиканской Турции, связывали происхождение тюркоязычных народов со скифами, гуннами, иные же искали прародителей этих народов среди древних культур Передней Азии и Месопатамии. Главная цель диссертации - изучение процесса развития самосознания этнической общности у тюркоязычных народов на ранних стадиях их истории. В первой главе представлены теории появления и развития тюркских языков, дана общая характеристика антропологических данных современных тюркоязычных народов. Также рассказывается о распространенных в древние времена в Центральной Азии верованиях монгольских и тюркоязычных племен, известных под именем тенгрианство. Во второй главе “Тюркоязычные народы в историографических, эпиграфических и фольклорных источниках” представлены упоминания о тюркоязычных народах в древнекитайских, греко-римских, армянских, арабо- персидских первоисточниках. В этой связи китайские источники являются самыми древними и наиболее верными источниками, которые хранят сведения о прародителях тюркоязычных народов. Труды известного китайского историографа Сыма Цяна дают прекрасную возможность для изучения истории и обычаев народов и племен, которые проживали рядом с Китаем. В этой главе представлены упоминания Сыма Цяна о кочевом племенном союзе, который в литературе известен как “Гуннская империя” и о его величайшем предводителе Шанюя Маодуна. The present dissertation consists of an introduction, three chapters, conclusion, a list of references and sources. The relevance of the topic, the purpose and objectives of the study as well as scientific innovations are substantiated and introduced in the introduction. The purpose of the dissertation is to introduce the problems related to the most widespread theories of the origin of Turkic speaking tribes. The main goal is the concentration on their early history of two greatest tribal associations of Türks and Oghuz. These two ethnonyms have largely been used during the identification of the Turkic speaking tribes in medieval Arabic, Armenian, Greco-Roman sources and Orchon inscriptions. There is an opportunity to determine the level of their common ethnic consciousness at the early stages of these tribes’ history. The first chapter entitled as “The prehistory of Turkic speaking peoples” represents the anthropological and ethnolinguistic description of Central Asia from the second millennium B.C. up to present. The territory of Central Asia has always been an active area of expansion of many peoples. The first inscriptions and anthropological research of Central Asia show the first fixed presence of the tribes of proto Indo-European linguistic family. The early theories about the origin of Turkic speaking peoples have highly been effected by the theories of Arian racism spread in the Eurօpean countries in the 19th and early 20th centuries. Many Ottoman and Turkish scholars in the 19th and early 20th centuries tried to connect the origin of the Turkic speaking peoples to the Aryan theories identifying them with the indo-European tribes of Tura of Turan. Several of which have also been connected to the origin of an ancient civilazation of Sumerians of southern Mesopotamia. The followers of other theory are looking for the ancestors of Turkic speaking peoples in the tribes of Scythians and Sakas. The first chapter also provides information on the anthropological description of the Turkic speaking peoples, the main theories of the origin of Turkic languages and the most popular in Central Asian steppes system of beliefs-tengriism. The second chapter entitled “The Turkic speaking peoples in historiographic, lithographic and folkloric sources” represents the direct and indirect citations about the above mentioned tribes in Chinese, Greco-romanic, Arabic and medieval Armenian sources. The research of Chinese sources provides with the information about the tribes of Huns, which were the closest neighbours of ancient China. Many Turkic speaking peoples consider that their ancestor has been the great shanyu Maodun, the leader of the huns in the third century B.C. The author tried to compare the historical characters of Maodun shanyu and the legendary ancestor of the Oghuz tribes Khan Oghuz. The discussion of the appearance of the ethnonym Turk in medieval sources proves its appearance during VI and VII centuries A.D. in Chinese, Greco-Roman and Armenian historiographic sources. The study of the legends, among which are different variants of “Oghuz name” shows the greatest influence of Islam on them. Otherwise there are pre-islamic character and worldview of the most of Turkic speaking peoples. In this chapter is given the linguistic analyzes of the origin of ethnonyms Oghuz and the name of legendary ancestor Oghuz Khan. The other stock of legends provides with legendary stories about Ergenekon, where the main ancestors of the Turks are considered to be the wolf and a boy.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Ранний этап истории тюркоязычных племен (формирование этнонимов тюрк и огуз). The early history of turkic speaking tribes (the formation of the ethnonyms turk and oghuz).
    Uncontrolled Keywords: Айвазян Шушаник Саркисовна, Ayvazyan Shushanik S.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 09 Feb 2018 14:19
    Last Modified: 02 Jul 2018 09:57
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6683

    Actions (login required)

    View Item