Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Անցումային հասարակությունում արդյունավետ գործարարի սոցիալ-հոգեբանական նախադրյալները

Մկրտումյան, Վազգեն Մելսի (2019) Անցումային հասարակությունում արդյունավետ գործարարի սոցիալ-հոգեբանական նախադրյալները. PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (5Mb)
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1683Kb) | Preview

      Abstract

      Վերջին տասնամյակներին ՀՀ տնտեսական և քաղաքական համակարգերի կտրուկ փոփոխությունների պատճառով օբյեկտիվորեն առաջացան սոցիալ-տնտեսական, ռազմաքաղաքական, սոցիալ-հոգեբանական նոր հարաբերություններ: Կենսագործունեության նոր պայմաններում գոյատևման համար շատերը փոխեցին իրենց մասնագիտությունը: Չնայած բիզնես բնագավառում գոյություն ունեցող առանձնահատուկ դժվարությաունների գոյությանը (սնանկացման մեծ վտանգը, դրա հետ կապված լարվածության, տագնապի, տևական սթրեսի վիճակը, շուկայական օրենքների չիմացությունը, հումքի ձեռքբերման դժվարությունները և այլն), գործարար միջավայրում հայտնվեցին հաջողակ մարդիկ, որոնք այլ բնագավառներում աչքի չէին ընկել: Այդպիսի պայմաններում մրցակցության դիմանալու, գործունեության մեջ հաջողություններ գրանցելու գործընթացը ուղիղ կախվածություն է ձեռք բերում գործարար անձի հոգեբանական կերտվածքից, նրա ֆունկցիոնալ հնարավորությունների լիարժեք ներդրման առանձնահատկություններից: ՈԻստի օրեցօր ավելացող դժվարությունների, առկա և հավանական սպառնալիքների, վտանգների պայմաններում կայուն եկամուտների ապահովումը, «լավ մարզավիճակում» մնալը գործարար անձանց համար հանդիսանում է գոյատևման ամենօրյա կենսական պահանջ: Այս և բազմաթիվ հարցերի լուծման ու գիտական հիմնավորման համար առաջադրվող հիմնախնդիրը մեր ժամանակներում ավելի քան կարևորություն է ձեռք բերում: Աշխատանքի արդիականությունն ու կարևորությունը կայանում է նաև նրանում, որ սույն աշխատանքում գործարար անձի հաջողությունների ապահովման հիմնախնդիրը դիտարկվում է նրա անձի հոգեբանական խորքային նախադրյալների ֆունկցիոնալ հնարավորությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից: Մյուս կողմից մասնագիտական գրականության ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ գոյություն ունեցող հետազոտությունները առնչվում են հիմնախնդրի զուտ տնտեսական, սոցիալ- հոգեբանական, քաղաքական կողմերին: Այս տեսանկյունից' փոխակերպվող հասարակության պայմաններում գործարար անձի հաջողությունների ապահովման անձնային կողմերի հոգեֆիզիոլոգիական հիմնախնդիրները քիչ են ուսումնասիրված, կամ շատ խնդիրներ լիարժեք լուսաբանված չեն:Աասնագիտական գրականության ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս (Բ. Ֆ. Աոմով, Յու. Ա. Զաբռոդին, Ա. Ա. ժուրւսվլյով, Վ. Գ. Զազիկին, Ս. (Դ. Գևորգյան, Ն. (Դ. Հակոբյան, Ս. Ս. Խուդոյան, Ա. 3. Անցուպով, Ա. Ի. Շիպիլյով), որ գոյություն ունեցող հետազոտությունների ճնշող մեծամասնությունը վերաբերվում է հիմնախնդրի զուտ տնտեսական, սոցիալ-հոգեբանական, քաղաքական կողմերին: Փոխակերպվող հասարակությունում արդյունավետ գործարարի հոգեկան ոլորտի խորքային նախադրյալների ուսումնասիրության հիմնախնդիրը լիարժեք ուսումնասիրված չէ: Հիմնախնդրի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացումների ապահովումը պահանջում է ինչպես նոր ժամանակների, այնպես էլ գործարարի անձի առանձնահատկությունների ուսումնասիրման նորովի մոտեցում; Ատենախոսության համար տեսական և գիտամեթոդաբանական հիմք են հանդիսացել գործունեության տեսությունը (Ա. Ն. Աեոնտև, Ա. Ա. (Դուբինշտեյն, Բ. Գ. Անանև, Ա. Գ. Ասմոլով), փոխակերպվող հասարակությունում անձի հարմարման տեսությունները (Ն. Ռ. Հակոբյան, Ս. Ս. Ւսուդոյան, Ա. Գ. Ասմոլով, Ի. Գ. Ս՜ալկինա-Պիխ, Ս". Ա. Կոտիկ), գործունեության տարբեր պայմաններում անձի կենսագործունեության պահպանման, գործունեության արդյունավետության ապահովման տեսությունները (Բ. Ֆ. Աոմով, Յու. Մ. Զաբռոդին, 3. Պ. Կորոլենկո, Ս". Պ. Ս՜կրտումյան), ֆունկցիոնալ համակարգության տեսությունը (Պ. Անոխին, Ա. Ա. Աեբեդևա, Ա. Պ. Դիկայսւ, Վ. Պ. Ս՜սւրիշչուկ) գործարար ոլորտի տեսություններ (Ա. Ա. ժուրավլյով, Վ. Գ. Զսւզիկին), ղեկավարման ու կառավարման ոլորտի տեսություններ (Ս. Ռ. Գևորգյան, Ա. 3. Անցուպով, Ա. Ա. ժուրավլյով, Վ. Գ. Զագիկին, Ա. Ի. Շիպիլյով) և այլն: Դրանցում քննարկվում են անձի ակտիվության, նրա հավակնությունների դրդապատճառների ուղղվածությունը, գործունեության առանձնահատկությունների, անձի հոգեֆիգիոլոգիական համակարգերի ֆունկցիոնալ հնարավորությունների դրսևորման օրինաչափությունները և այլն: Ատենախոսության մեջ առաջ քաշված գիտական խնդիրները ուսումնասիրվում են անձի խորքային նախադրյալների ֆունկցիոնալ հնարավորությունների հետազոտությունների հիման վրա: Հետազոտության արդյունքները վերլուծվում են Պ. Անոխինի ֆունկցիոնալ համակարգության տեսության գաղափարների հիման վրա: Ըստ այս տեսության օրգանիզմին, հոգեկան ոլորտին առաջադրվող հիմնական ծանրաբեռնվածությունը կրող ենթահամակարգերի ֆունկցիոնալ հնարավորությունները պայմանավորված են նույն կառուցվածքում գոյություն ունեցող բաղադրամասերի ֆունկցիոնալ վիճակներով [12, էջ 81]: Պ. Անոխինի ֆունկցիոնալ տեսության այս գաղափարները լիովին համապատասխանում են հետազոտության նպատակի և խնդիրների իրականացման պահանջներին: Ատենախոսական աշխատանքը կառուցված է գիտական հետազոտությունների իրականացման պահանջներին ներկայացվող դետերմինիզմի, ամբողջականության, համակարգայնության գիտական սկզբունքների հիման վրա, իսկ արդյունքները հիմնավորվում են մաթեմատիկական վիճակագրության մեթոդների գիտական վերլուծությունների հիմնավորմամբ: Ենթադրվում է, որ փոխակերպվող հասարակությունում գործարար անձի հաջողությունները պայմանավորված են նրա հոգեկան ոլորտի խորքային նախադրյալների գործառութային հնարավորությունների առանձնահատուկ համագործակցությամբ, դրանց գործառութային վիճակների բարձր արտահայտվածությամբ: Ենթադրվում է նաև, որ գործարարների գործառութային հնարավորությունների ակտիվացման հիմքում ընկած են նրանց նյարդահոգեկան կայունությունը, անձի կամային մոբիլիզացման, հոգեկան աշխատունակության,գործողությունների համագործակցման հնարավորությունները: Հետազոտության նպատակն է ուսումնասիրել փոխակերպվող հասարակությունում գործարար անձանց հաջողությունները պայմանավորող հոգեկան ոլորտի խորքային նախադրյալները: Հետազոտության օբեկտը գործարար անձանց գործունեության արդյունավետությունն ապահովող հոգեկան ոլորտի առանձնահատկություններն են: Հետազոտության առարկան հանդիսանում է գործարար անձանց հուզական ոլորտի, նյարդահոգեկան կայունության, հոգեկան աշխատունակության, մոբիլիզացիոն կարո¬ղությունների դրսևորումները: Մասնագիտական գրականության ուսումնասիրման միջոցով հիմնախնդրի տեսական և գործնական կողմերի, գիտական տեսակետների, հիմնախնդրի լուծման ժամանակակից մոտեցումների, առաջավոր գաղափարների վերլուծություն: Հետազոտության կազմակերպման ռազմավարության մշակում, մեթոդների, համակազմի ընտրություն, հետազոտության պայմանների ապահովում: Գործարար անձանց գործունեության առանձնահատկությունների, նրանց վրա անդրադարձող բացասական գործոնների բացահայտում: Գործարարների հոգեվիճակների դրսևորման, անձի հարմարվողականության, սթրեսակ այո ւնության մակարդակն երի ուսումնասիրում: Գործարար անձանց հոգեկան աշխատունակության, մոբիլիզացիոն կարողությունների, հոգեկան գործընթացների արտահայտվածության ուսումնասիրում: Փոխակ երպվողհասարակությունումգործարարներիգործունեությանևանձիվրաա զդողբացասականգործոններիբացահայտմանհարցաթերթիկ /հավելված 1/: Հաջողակգործարարիսոցիւսլ- հոգեբանականնկարագրիբացահայտմանհարցաթերթիկ /հավելված 2/:Ժ.Թեյլորիանձիընդհանուրտագնապա]նոությանմակարդակիհետազոտ- մանսանդղակ[115, էջ 27]: Գրաֆիկականտեպինգ-թեստ, (տեղայնացումըՎ. Իլյինի) [2, էջ 64]: Սթրես ումնյարդա հոգեկ ան կայուն ությանևդեզադապտացիայիռիսկիորոշմանմեթ ոդ[115, էջ 61]: Շուլտեի(կւսրմիր և սև թվերի) թվայինաղյուսակները[115, էջ 56]: Հետազոտության արդյունքների մշակման մաթեմատիկական մեթոդները[4,8,16, 66,114,123]: Հետազոտության իրականացման պայմանները: Հետազոտությունը իրականացվել է 2012-2013 թվականների ընթացքում: Աշխատանքների կազմակերպումը ընթացել է երկու փուլով. Առաջին փուլում իրականացվել են փոխակերպվող հասարակությունում գործարար անձանց գործունեության արդյունավետության և հոգեկան ակտիվության վրա անդրադարձող գործոնների հետազոտական աշխատանքները, ինչպես նաև բացահայտվել են հաջողակ գործարարների սոցիալ-հոգեբանական նկարագիրը: Երկրորդ փուլում իրականացվել են կայուն եկամուտներ ունեցող գործարար անձանց հաջողությունների խորքային նախադրյալների ուսումնասիրման աշխատանքները: Հետազոտության համակազմը: Հետազոտության համակազմում ընդգրկվել են Երևանի տարբեր առևտրական ձեռնարկությունների 300 գործարար անձիք (120 կին և 180 տղամարդ): Որպես հիմնական հետազոտական խումբ, գործարարների ընդհանուր խմբից առանձնացվել են կայուն եկամուտներ ունեցող 90 հաջողակ գործարարների (45 կին և 45 տղամարդ): Մնացած 210 գործարարներից, որպես ստուգիչ խումբ, պատահական կարգով ընտրվել են 45-ական կին և տղամարդ: Актуальность исследования обусловлена следующими факторами: 10 кончательно не изучены социально-психологические особенности и условия формирования личности предпринимателя в трансформирующемся обществе, 2) недостаточно исследованы морально психологические, социально-экономические условия и факторы способствующие возникновению новых людей, которые без особых профессиональных знаний, оказались в новой предпринимательской деятельности, и имеют большие успехи, 3) почти пропущено то обстоятельство, который может выяснить какие особенности и личностные психологические глубинные качества лежат в основе результативности успешного предпринимателя, 4)какова роль и значимость внутренних подсистем, координирующих взаимодействие психофизиологических процессов функциональных возможностей успешного предпринимателя. Объектом исследования являются особенности психической сферы обеспечивающих результативность деятельности личности предпринимателя. Предметом исследования является проявление эмоциональной сферы, уровень притязаний, нервнопсихическая устойчивость, психическая работоспособность, мобилизационные возможности личности предпринимателей. изучитьглубинные предпосылки психической сферыобуславливаюшие успехи личности предпринимателей в трансформирующемся обществе. При помощи изучения специальной литературы сделать анализ современных передовых теоретических и практических подходов и научных взглядов, для разностороннего решения данной проблемы. Разработка стратегии организации, выбор методов и контингента, а так же обеспечение условий исследования. Выявить особенности деятельности и отрицательных факторов влияющих на личность предпринимателя. Изучить психические состояния, уровень притязания, стрессоустойчивости и адаптативности личности предпринимателей. Изучить психическую работоспособность, мобилизационные возможности психических процессов личности предпринимателей. Выявить те пологи ческиеособенности а так же обусовленные функциональные возможностей предпринимателей. Гипотеза исследования: Предпологается, что в трансформирующемся обществе успехи предпринимателя зависят от особых форм координации функциональных возможностей глубинных предпосылок и высокого уровня выраженности функциональных состояний психической сферы предпринимателя. -предпологается так же, что в основе активации функциональных возможностей предпринимателей лежат особенности нервно-психической устойчивости, уровень притязания, волевой мобилизации, психической работоспособности, а так же возможности координации основных действий, обеспевающих результативность деятельности. В процессе исследования были использованы методы психологических опросников, а так же тестов, выявляющие специфику отрицательных факторов трансформирующегося общества, особенности проявления эмоциональных переживаний, уровня притязаний, волевой мобилизаций, психической работоспособности, нервнопсихической устойчивости, а так же типологические особенности личности предпринимателей. Системотизированный анализ теоретического материала проблемы результативного предпринимателя трансформирующегося общества, может способствовать раскрытию механизмов психологических закономерностей воздействия социально-психологических, экономических, культурных изменений, и их влияния на специфику проявления психической работоспоспособности, стрессоустойчивости, волевой мобилизации функциональных возможностей личности вообше. Практическая значимость исследования: Результаты исследования дают возможность создания концептуальной модели успещного предпринимателя трансформирующегося общества, а так же осуществления процесса психологического отбора успешных предпринимателей. Одновременно создается возможность для определения возможностей психической работоспособности, динамики психической устойчивости и эмоциональных переживаний личности предпринимателей, а так же разработки результативной рабочей программы, для профилактики негативных изменений. Научная новизна исследования. На основе проведения научного анализа специальной литературы систематизированы условия и механизмы формирования личности успешного предпринимателя в трансформирующемся обществе. В результате исследований выявлены основные характеристики психофизиологических изменений психической работоспособности, адаптационных возможностей и стрессоустойчивости предпринимателя. Эксперитальным путем выявлены основные закономерности формирования психофизиологческих новообразований в организме личности предпринимателя трансформирующегося общества.Actual relevance of the research\s based on thefollowing factors: 1) the socio- psychological characteristics and conditions of formation of Entrepreneurs personality in the transforming society are not fully explored, 2) insufficiently investigated moral-psychological, socio-economic conditions and factors contributing the occurrence of new people without any professional knowledge of new business activity, having great success, 3) almost missing the fact that clarifies the features and personal psychological depth qualities underlying performance effectiveness of a successful entrepreneur, 4) the role and importance of internal subsystems coordinating the interaction of psycho-physiological processes functionality of successful Entrepreneur. The object of the researchensures the particularities of mental sphere the effectiveness of the activities of the Entrepreneurs personality. The subject of the research manifestes the emotional sphere, level of aspirations, neuro- psychical stability, mental efficiency, mobilization capacities of Entrepreneurs personality. The aim of the researchexp\ores theunderlying premises of mental sphere causing the entrepreneurs success in the transforming society. The following points have been put forward to fulfill the principal aim. to analyse contemporary theoretical and practical approaches and scientific views, to versatile solutions to this issue. to develop a strategy of organization, methods and contingent selection and also to ensure research conditions. to identify the features of activity and negative factors affecting the Entrepreneur’s personality. to explore mental conditions, level of aspiration, stress resistance and adaptation of Entrepreneur’s personality. to explore mental efficiency, mobilization capacities and severity of mental processes of Entrepreneur’s personality. to find out typological particularities due to Entrepreneurs functionality capability as well. The hypothesis postulated.It is assumed that in the transforming society the Entrepreneur’s success depends on the specific forms of coordination, which functions underliend premises and a high level of expression of the functional states of the entrepreneur’s mental sphere. Also it assumed, that entrepreneur’s functions activation is based on especially nervous and mental stability, level of aspiration, volitionalmobilization, mental efficiency, as well as coordination possibilities of key actions ensuring the effectiveness of the activities. Methods of the research include: psychological methods-questionnaires, as well as tests, revealing pecularities of negative factors of transforming society, particular manifestations emotional experiences, level of aspiration, volitionalmobilization, mental efficiency, neuro¬psychological stability and typological particularities of Entrepreneur’s. The theoretical input of the research .-Analysis of theoretical material contributes to the generalization of different points of views of domestic and foreign scientists, concerning disclosure of mechanisms and psychological aspects of human capabilities in transforming society and mobilization of functional abilities and the individual in particular. The practical contribution of the research:The results of empirical research gives an opportunity to create a concept model of successful entrepreneur of transforming society, as well as implementation process of psychological selection of successful entrepreneurs. The innovative approaches and actual novelty of the research: The studies identified the main characteristics of the psycho-physiological changes in mental performance, adaptive capacity entrepreneur’s of .stress resistance. Identification of the main legitimacy of formation psycho-physiological neoplasms in the body of personality of entrepreneur’s in transforming the society. The reliability and validity of theoretical and practical findings are provided by the relevant research methodology, as well as by investigations of theoretical and experimental researches conducted on the issued theme. The variety of aspects covered in the research has been submitted to the public discussion th

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Социально психологические предпосылки эффективного предпринимателя в трансформирующемся обществе. Social psychological premises of an efficient entrepreneur in transforming society.
      Uncontrolled Keywords: Мкртумян Вазген Мельсикович, Mkrtumyan Vazgen Melsik
      Subjects: Psychology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 16 Feb 2018 16:24
      Last Modified: 29 Jan 2020 12:21
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6745

      Actions (login required)

      View Item