Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ազինների հիմքի վրա նոր չկոնդենսված բի- և տրիցիկլիկ հետերոհամակարգերի սինթեզը և դրանց ածանցյալների կենսաբանական ակտիվությունը

Շաինովա, Ռոզա Սերգեյի (2017) Ազինների հիմքի վրա նոր չկոնդենսված բի- և տրիցիկլիկ հետերոհամակարգերի սինթեզը և դրանց ածանցյալների կենսաբանական ակտիվությունը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (34Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb) | Preview

      Abstract

      Հետերոցիկլիկ միացությունների քիմիայի կարևոր խնդիրներից է համարվում կենսաբանորեն ակտիվ նոր միացությունների որոնումը և սինթեզը, որոնք լայն կիրառություն կունենան դեղագործության, բժշկության, գյուղատնտեսության և արդյունաբերության մեջ: Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի բարձր բերքն ապահովելու գործում կարևոր նշանակություն ունի հանքային պարարտանյութերի և պեստիցիդների օգտագործումը: Վերջիններս պետք է ունենան բարձր արդյունավետություն և ցածր թունականություն, արագ քայքայվեն հողում, ինչպես նաև ստացվեն մատչելի ելանյութերից, որն էլ կապահովի պատրաստուկների նվազագույն ինքնարժեքը և տնտեսական շահույթը: Պեստիցիդների տևական օգտագործման ժամանակ վնասակար օրգանիզմները դրանց նկատմամբ ձեռք են բերում կայունություն: Բացի այդ, ժամանակակից պեստիցիդներին ներկայացվում են բնապահպանական խիստ պահանջներ, քանի որ կիրառվող պեստիցիդները և դրանց մետաբոլիտները ժամանակի ընթացքում ներգործում են շրջակա միջավայրի վրա և կարող են կուտակվել սննդամթերքի մեջ: Արդիական է ոչ միայն շրջակա միջավայրի համար հնարավորինս անվտանգ քիմիական միջոցների սինթեզն, այլև դրանց արտադրությունն էկոլոգիապես մաքուր եղանակներով՝ ելնելով միջազգային հանրության կողմից ընդունված «Կանաչ քիմիայի» պահանջներից: Այս ամենն անհրաժեշտ է դարձնում պեստիցիդների զինանոցի սիստեմատիկ համալրումն ազդեցության տարբեր մեխանիզմներով օժտված և բնապահպանական պահանջներին բավարարող նոր պատրաստուկներով: Առավել կարևոր է պեստիցիդային ակտիվությամբ օժտված օրգանական միացությունների այնպիսի նոր համակարգերի ածանցյալների հայտնաբերումը, որոնց նկատմամբ վնասակար օրգանիզմները և հիվանդությունների հարուցիչները դեռևս կայունություն ձեռք չեն բերել: Բնական և սինթետիկ ծագում ունեցող բազմաթիվ պատրաստուկների հիմքում ընկած են հինգ և վեցանդամանի հետերոցիկլիկ օղակ պարունակող կենսաբանորեն ակտիվ միացությունները, որոնք կիրառվում են ինչպես բժշկության, այնպես էլ գյուղատնտեսության մեջ: Պիրիդազինի, պիրիմիդինի, 1,3,5-տրիազինի, պիրազոլի, 1,3,4-oքսադիազոլի, 1,3,4-թիադիազոլի և թիազոլի հիման վրա մշակվել և գյուղատնտեսության մեջ օգտագործվում են բույսերի պաշտպանության բազմաթիվ քիմիական միջոցներ: Բացի այդ, վերջին երկու-երեք տասնամյակներում նկատվում է հետաքրքրության զգալի աճ այդ հետերոցիկլերի ածանցյալների նկատմամբ: Միևնույն ժամանակ գրականության մեջ սակավ են տվյալները պեստիցիդային ակտիվությամբ օժտված այնպիսի միացությունների վերաբերյալ, որոնք իրենց մոլեկուլում պարունակում են միաժամանակ երկու կամ ավել նշված հետերոցիկլերից, մինչդեռ այդ նոր համակարգերում հնարավոր է հայտնաբերել պեստիցիդային ակտիվությամբ օժտված նոր արդյունավետ պատրաստուկներ: Целью диссертационной работы являлась разработка доступных и эффективных методов целенаправленного синтеза новых, ранее неописанных производных гетероциклических систем с сочетанием в молекулах азинов (пиридазин, пиримидин и 1,3,5-триазин) и различных азолов, на базе каждого из которых разработан целый ряд химических средств защиты растений, изучение их биологических свойств и выявление закономерностей связи между строением полученных соединений и их биологической активностью. Целью исследования явилось также осуществление синтезов под действием экологически безопасного микроволнового облучения и сравнение их результатов с традиционными методами синтеза. Помимо этого одной из целевых задач работы было выявление соединений с сочетанием одновременно двух различных активностей. На основе пиразолилпиридазина и оксипиридазин-3-она разработаны простые и доступные методы синтеза новых производных целевых неконденсированных гетеросистем с сочетанием в молекулах двух и более гетероциклов, связанных между собой через атомы серы или кислорода. Синтез целого ряда этих производных также был осуществлен под действием микроволнового облучения. Было установлено, что при этом реакции протекают с более высокими выходами, а их продолжительность резко сокращается по сравнению с традиционными методами синтеза. Идентификация синтезированных соединений осуществлялась с помощью современных физико-химических методов исследования (1Н и 13С ЯМР спектроскопия, рентгеноструктурный анализ), данные которых позволили не только однозначно доказать их структуру, но и сделать выбор между возможными структурными изомерами или таутомерными формами полученных производных. Так, было доказано, что в ряду синтезированных соединений тиоксопроизводные пиридазина, 1,3,4-оксадиазола, 1,3,4-тиадиазола и 1,2,4-триазола существуют в тионной таутомерной форме, а их алкилирование, в основном протекает, по экзоциклическому атому серы. Исследование реакции замещения 6-((4-амино-6-(диметиламино)-1,3,5-три-азин-2-ил)окси)пиридазин-3(2H)-она показало, что замещение происходит у ато-ма азота, а не у атома кислорода гетероцикла. Взаимодействие 6-(3,5-диметил-1H-пиразол-1-ил)пиридазин-3-тиола с 2,4-дихлор-6-метилпиримидином протека-ет по атому хлора 4-го, а не 2-го положения последнего. Доказано, что при гетероциклизации 2-((2-гидрокси-4-оксопент-2-ен-3-ил)-тио)-6-метилпиримидин-4(3H)-она, полученного взаимодействием 6-метил-2-ти-оксо-2,3-дигидропиримидин-4(1H)-она и 3-хлорпентан¬-2,4-диона, из возможных изомеров образуется лишь 2-ацетил-3,7-диметил-5H-тиазоло[3,2-a]пиримидин-5-он, а гетроциклизация промежуточного продукта реакции 2-((2-хлорэтил)тио)-6-метилпиримидин-4(3H)-она, полученого реакцией того же исходного соединения с 1,2-дихлорэтаном, приводит к образованию соответствующего 7-метил-2,3-ди-гидро-5H-тиазоло[3,2-a]пиримидин-5-она с насыщенным тиазольным циклом. The aim of the thesis was to develop accessible and effective methods for the targeted synthesis of new, previously undescribed derivatives of heterocyclic systems with a combination of azines (pyridazine, pyrimidine and 1,3,5-triazine) and various azoles in the molecules, which were used for development of a number of known chemical means of plant protection, to study their biological properties and identify the structure-biological activity relationship of the obtained compounds. The aim of the study was also the realization of syntheses under the influence of eco-friendly microwave irradiation and comparison of their results with traditional methods of synthesis. In addition, one of the goals of the work was to find out the compounds with a combination of two different activities simultaneously. On the basis of pyrazolylpyridazine and oxypyridazin-3-one, the simple and accessible methods for the synthesis of new derivatives of target non-fused hete¬ro-sys¬tems with a combination of two or more heterocycles linked to each other through sulfur or oxygen atoms have been developed. Synthesis of a number of these derivatives was also carried out under the influence of microwave irradiation. It was found that in this case the reactions proceed with higher yields, and their du¬ra¬tion is sharply reduced in comparison with the traditional synthesis methods. The identification of synthesized compounds was carried out using the modern physico-chemical research methods (1H and 13C NMR spectroscopy, X-ray diffraction analysis), whose data allowed not only to unambiguously prove their structure, but also to choose between possible structural isomers or tautomeric forms of obtained de¬rivatives. Thus, it was proved that in the series of synthesized compounds the thioxo¬-derivatives of pyridazine, 1,3,4-oxadiazole, 1,3,4-thiadiazole and 1,2,4-triazole exist in the thion tautomeric form, and their alkylation mainly proceeds by exocyclic sulfur atom. The study of substitution reaction of 6-((4-amino-6-(dimethylamino)-1,3,5-tri-azin¬-2-yl)oxy)pyridazine-3(2H)-one showed that the substitution occurs at the nitro-gen, and not at the oxygen atom of the heterocycle. The reaction of 6-(3,5-dimethyl-1H-pyrazol-1-yl)pyridazine-3-thiol with 2,4-dichloro-6-methylpyrimidine proceeds via the chlorine atom of the 4th and not the second position of pyrimidine.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Синтез неконденсированных би- и трициклических гетеросистем на базе азинов и биологическая активность их производных. Synthesis of non-fused bi-and tricyclic heterosystems on the basis of azines and the biological activity of their derivatives.
      Uncontrolled Keywords: Шаинова Роза Сегеевна, Shainova Roza Sergey
      Subjects: Chemistry
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 28 Feb 2018 13:14
      Last Modified: 21 Jun 2018 12:42
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6805

      Actions (login required)

      View Item