Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ջոյսյան բառադարձվածային միավորները և դրանց խորհրդանշանային իմաստավորումները («Դուբլինցիներ» և «Ուլիսես» երկերի նյութի հիման վրա)

Խաչատրյան, Գայանե Ռուդիկի (2017) Ջոյսյան բառադարձվածային միավորները և դրանց խորհրդանշանային իմաստավորումները («Դուբլինցիներ» և «Ուլիսես» երկերի նյութի հիման վրա). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (28Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (4Mb)

      Abstract

      Արդի շրջանում, կապված գեղարվեստական խոսքի նորանոր դրսևորումների և գեղագիտական հոսանքների ու գաղափարների երևան գալու հետ, զարգացում է ապրում նաև բանասիրական հերմենևտիկան, որը միտված է տեքստի և տեքստային միավորների, դրանց ծնունդ տվող հեղինակի, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի և արտատեքստային այլևայլ գործոնների սերտ միասնության բացահայտմանը: Այս միասնականության բացահայտմամբ միայն կարելի է հասնել երկի գաղափարական, գեղագիտական ու ճանաչողական արժեքների լիակատար ընկալման և մեկնաբանման: Դրան օժանդակում է տեքստի դիտարկումն իբրև. տեքստային միավորների, մասնավորապես՝ բառերի միջտեքստային ներթափանցումների արդյունք, պատմաբանասիրական տեղեկատվության և ուղղաձիգ լայն համատեքստի արտահայտություն, արքետիպերի գեղարվեստական անդրադարձ և նախատիպերի նորովի կիրառություն, բառերի անվանողական, բառարանային նշանակությունների վրա հիմնված այլաբերությունների, ձեռք բերված բազմանշանակությունների ու իմաստավորումների առանձնացում կամ ցայտունացում, կայուն (օբյեկտիվ-ավանդույթային) և ազատ (սուբյեկտիվ) մակդիրների, դարձվածքների և խորհրդանիշների յուրօրինակ համագործակցություն ողջ համատեքստի հետ, հերմենևտիկ մշակման ենթակա երևույթ, որի քննությունը ի հայտ է բերում վերլուծության լեզվաբանական ու գրականագիտական հայեցակերպերի միասնականության արդյունավետությունը , ուրույն միջավայր, որտեղ, համատեքստով պայմանավորված, հեղինակին բնորոշ մեկ այլ զգացական ու մտավոր երանգավորմամբ են օժտվում դարձվածքներն ու խորհրդանիշները: Ասվածը, հարկավ, վերաբերում է յուրաքանչյուր գեղարվեստական ստեղծագործության, քանի որ այն կարող է բնութագրվել և՛ որպես առանձին երևույթ՝ ինքնակա կառույց, և՛ որպես մշակութային ինչ-որ ընդհանրության գեղարվեստական արտահայտություն: Լավագույն օրինակ կարող են համարվել դարձվածքներն ու խորհրդանիշները, դրանց լեզվամշակութային տարբերակների գեղարվեստական կիրառումները: Ելնելով բանասիրական համալիր քննության և լեզվաբանական ու գրականագիտական հայեցակերպերի միասնականության անհրաժեշտությունից՝ այսօր առավել արդյունավետ և նախընտրելի է համարվում երկը քննարկել վերը նշված տեսանկյունների համադրմամբ ու դրանց փոխառնչությունների հաշվառումով: Որպես ընդհանուր մշակութային կյանքի փոխներթափանցման գեղարվեստական արտահայտություն՝ հույժ ուշագրավ են անգլիացի մեծանուն գրող, «մոդեռնիզմի ռահվիրաներից» Ջ. Ջոյսի ստեղծագործությունները, որոնցում լեզվաոճական առանձնահատկությունները միանգամայն ինքնատիպ են, օրգանապես ձուլված գրողի ասելիքին և դարաշրջանի ոգուն ու նկարագրին: Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ատենախոսության ծավալային հնարավորությունները սահմանափակում են հետազոտական նյութի ընդգրկումը՝ մեր ընտրությունը կանգ է առել «Դուբլինցիներ» (անգլ. հրտ. 1914, հայ. հրտ. 1978) և «Ուլիսես» (անգլ. հրտ. 1960, հայ հրտ. 2012) ստեղծագործությունների վրա, որոնք, նախ, հսկայական նյութ են ընձեռում համակողմանի քննարկումների համար և բացի այդ՝ հագեցած են կայուն կապակցություններով՝ դարձվածքներով, գրական անդրադարձներով (հատկապես` «Ուլիսես»-ը), ազատ կամ որոշակիորեն ձևափոխված շրջանառու կապակցություններով և բրիտանական ու համաեվրոպական լեզվամշակութային ավանդույթներից սերող խորհրդանիշներով, որոնք ջոյսյան տեքստում երանգավորվում են մեկ այլ առնշանակութամբ՝ կատարելով գաղափարագեղագիտական հատուկ գործառույթ: Մեր ընտրությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այսօր հրապարակի վրա են միայն այդ երկու գործերի հայերեն թարգմանությունները, որոնք զուգադրական քննության հնարավորություն են տալիս: Այս առումով հետաքրքրական և արդյունավետ է դիտվել ջոյսյան լեզվաոճական տարաբնույթ կիրառությունների, իմաստային ու հուզարտահայտչական երանգավորումների լեզվական ու լեզվամշակութային արժևորումների քննությունը նաև զուգադրական մեթոդի կիրառմամբ, որը ոչ միայն թույլ է տալիս առավել խորությամբ հասկանալ լեզվական տարաբնույթ գործընթացների կառավարման յուրահատկությունները , այլև բացահայտել լեզվական փաստերի և դրանց հեղինակային վերաիմաստավորումների ընթացքը մի նոր իրադրության մեջ ՝ կախված հեղինակի լեզվամտածողական ու աշխարհայացքային ինքնատիպությամբ պայմանավորված միտումներից: Ինչ վերաբերում է «Ուլիսես» վեպի թարգմանությանը, ապա այն, կարելի է ասել, խիզախում է, թեկուզ եթե նկատի ունենանք այն հանգամանքը, որ այդ ստեղծագործությունը գերհագեցած է բազմապիսի ներթափանցումներով` գերմաներեն, ֆրանսերեն, լատիներեն, եբրայերեն և բազմաթիվ այլ լեզուներով: Եվ իհարկե, առանձին դժվարություն են հարուցում ջոյսյան-հեղինակային ազատ կամ սուբյեկտիվ բնույթի (ոչ ավանդական, ոչ արքետիպային) բառակազմությունները, վերացարկումները, երբեմն նաև արտասովոր բառային զուգորդումները, որոնք բոլորն էլ գրողի լեզվի և ոճի հարազատ տարրերն են` կապված նրա ինքնօրինակ լեզվամտածողության և առասպելաբանական, կրոնաբարոյական, էթնիկական, իրավական, սոցիալ-մշակութային, փիլիսոփայական ու գեղագիտական ընկալումների և դրանց վերաարժևորումների հետ: В настоящее время изучение фразеологических единиц и символов проводится в основном с учетом той лингвистической среды, в которой они возникают. Учитываются основы их формирования, а также возможности лингвостилистических средств (метафоры, метонимии, сравнения) проявлять характерные особенности фразеологических единиц и функционировать как таковые, нередко приобретая значимость символов. Настоящее исследование посвящено изучению лексико-фразеологических единиц (как традиционно-устойчивых, так и субъективно-авторских) в произведениях Дж. Джойса, в контексте которых данные единицы претерпевают определенные изменения и приобретают символическую значимость. Актуальность исследования обусловлена неослабевающим интересом и заметным стремлением к изучению проблемы восприятия, понимания и интерпретации словесно-художественного творчества и модернистской литературы, в частности. В настоящее время идентифицировать, понять и оценить культурное (в том числе словесное) наследие других народов представляется немаловажным в контексте активизации межкультурных отношений между странами. На этом фоне изучение лингвокультурных особенностей, передающихся через фразеологизмы–показатели национальной культуры и лингвоменталитета нации, приобретает особую значимость. Следует также отметить все возрастающий интерес к переводческому аспекту данных единиц и выявлению содержащейся в них культурной информации, столь актуальной и важной для успешного общения и взаимопонимания. Цель данного исследования–изучить ФЕ и их переход в символы в произведениях Дж. Джойса, а также выявить различия этих процессов в английской и армянской художественной речи. Новизна исследования заключается в том, что фразеологические единицы рассматриваются как архетипные. Аллюзивное их применение в произведениях Дж. Джойса обнаруживает их способность отходить от первоначальных значений и под влиянием авторской интенции приобретать эстетически и идеологически значимые коннотации, тем самым выполняя роль субъективно-авторских символов. Новым также является изучение этих процессов в сопоставительном плане. Попытка проводить параллелей между оригиналами исследуемых произведений Дж. Джойса и их армянскими переводами, позоляет заметить, что в процессе перевода эти единицы дополнительно приобретают также и национальную окраску языка перевода, как бы адаптируясь к восприятию армянского читателя. Методологической основой данного исследования являются современные достижения филологической герменевтики, фразеологии, сопоставительной стилистики, лингвопоэтики и семиотики. At present in the study of phraseological units and symbols several aspects are considered to be of paramount importance: the linguistic and cultural context in which they were formed, the basis of their formation and the linguostylistic means (metaphor, metonymy, comparison) through which they acquire a symbolic value. The present research has been carried out along the lines of lexical-phraseological units, both traditional idiomatic set expressions and individual authorial phrases used in James Joyce’s works where they undergo certain changes and acquire symbolic meanings. The topicality of the research is accounted for by the increasing interest towards the study of text interpretation, particularly problems of reading, understanding and interpreting verbal creativity, let alone modernist literature. The present situation of international contacts enhances the importance of identifying, understanding and evaluating the cultural heritage of other nations, particularly that crosscultural relations between countries continue to develop and become more active. Against this background the profound investigation of the linguocultural features enclosed in phraseological units becomes even more important. The research shows that the latter play an indispensable role indicating the peculiar features of national culture and the linguistic mentality of the nation. On the other hand the choice of the subject is conditioned by the interest in the translation problems of the units in question for adequate reproduction of the cultural information enclosed in them will be a step forward towards successful communication and mutual understanding. The research aims at studying the phraseological units used in J. Joyce’d works and the process of their transition into symbols. An attempt is also made to reveal the similarities and differences of these transition processes both in English and Armenian. The novelty of the work first of all consists in the approach to the study of phraseological units which helps reveal their archetypal nature. Their allusive use in J. Joyce’s works brings out their incination to change their original meaning under the influence of authorial intention, acquiring new, aesthetically and ideologically relevant connotations, thus playing the role of authorial symbols. The novelty of the research can also be explained by the comparative-contrastive aspect of the investigation: parallels are drawn between the original texts of “Dubliners” and “Ulysses” and their Armenian translations. It has been established that in the translation process these units undergo a second transformation which endows them with additional national colourings of the target language adaptind them to the Armenian perception. The methodology of the research is based on the contemporary achievements of philological hermeneutics, phraseology, constructive stylistics, linguopoetics and semiotics. The material of the research presents linguistic facts from two works by Joyce “Dubliners” and “Ulysess”. From a theoretical point of view the work makes a contribution to the study of text interpretation in the broadest sense of the word, the theory of phraseological units and symbols in verbal creativity. The practical value of the work consists in the possibility of including the results achieved in the theoretical courses of text interpretation, phraseology, stylistics, translation studies, as well as seminars, BA and MA papers. The work consists of an introduction, two chapters, a conclusion and a bibliography. The introduction presents the subject matter, its topicality, and novelty, theoretical and practical significance of the research in the proposed field as well as the methods applied to the research.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Лексико-фразеологические единицы в произведениях Дж. Джойса и их символическое осмысление (на материале рассказов “Дублинцы” и романа “Улисс”). Lexical-Phraseological Units in James Joyce’s Works and Their Symbolic Implications (with special reference to “Dubliners” and “Ulysses”).
      Uncontrolled Keywords: Хачатрян Гаяне, Khachatryan Gayane
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 20 Mar 2018 10:46
      Last Modified: 23 Mar 2018 10:08
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6895

      Actions (login required)

      View Item