Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Անհատի արժեհամակարգի կողմնորոշիչները 20-րդ դարավերջի և 21-րդ դարասկզբի անգլաամերիկյան արձակում (կին գրողների ստեղծագործությունների հիման վրա)

Եղիազարյան, Գայանե Վիուլի (2017) Անհատի արժեհամակարգի կողմնորոշիչները 20-րդ դարավերջի և 21-րդ դարասկզբի անգլաամերիկյան արձակում (կին գրողների ստեղծագործությունների հիման վրա). Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (711Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (3386Kb)

      Abstract

      Գեղարվեստական գրականության առաքելություններից մեկը որպես գեղարվեստական հայեցակարգի և արժեքների (իմացական, գեղագիտական, փիլիսոփայական, բարոյաէթիկական և այլ) միաձուլման «տարածք» ներկայանալն է: Այս հարացույցում առավել կարևորվում է գրողի, հեղինակի դերը` որպես գեղագիտական հայացքների և արժեքային այն կողմնորոշիչների կրողը, որոնք արտացոլվում են իր ստեղծած գեղարվեստական իրականության շրջանակներում` կերպարների, պատումի, լեզվի և ոճի միջոցով: «Կանանց արձակ» հասկացությունը երկար ժամանակ է, որ գոյություն ունի, սակայն փաստացի այն ձևավորվել է համեմատաբար վերջերս` 20-րդ դարի 80-90–ականներին, երբ ի հայտ եկան «կանանց արձակի» ամբողջական հավաքածուներ, ինչը, անկասկած, գրական նշանակալից բեկում էր: Այսօր գիտական հարացույցում «կանանց գրականություն» կոնստրուկտի առկայությունն այլևս անվիճարկելի փաստ է, սակայն դեռևս գրականագիտական քննադատության թույլ տեղերից է: Ինչպես Ե.Վ. Լազարևան է գրում իր ատենախոսության մեջ` կանացի փորձի և արժեհամակարգի մոդելի կարևորության ընդունումը, համամարդկային արժեքների հետ այդ մոդելի փոխհարաբերությունը, կին գրողի արժեհամակարգի համեմատությունը տղամարդ գրողի արժեհամակարգի հետ և նմանատիպ այլ հարցեր առարկան են դառնում գրական քննադատական արտացոլման, առանց որոնց, չափազանցություն չի լինի հավաստելը` արդեն անհնար է պատկերացնել ժամանակակից ամերիկյան, արևմտաեվրոպական և ռուսական , հավելենք նաև` հայ գրական մտավորական մշակույթը: Այս փաստով էլ պայմանավորված է մեր ուսումնասիրության արդիականությունը: Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է գրականության մեջ «կանանց արձակի» և «կանացի թեմայի» գեղարվեստական մեկնաբանման, պատմական հարացույցում կանացի անհատականության գեղարվեստական և արժեքաբանական հայեցակարգերի և կանանց արձակի զարգացման բազմավեկտոր վերլուծության անհրաժեշտությամբ, ժամանակակից գրականագիտական ուսումնասիրություններում կին գրողների ստեղծագործություններում առկա արժեքային կողմնորոշիչների վերլուծության, դրանց տեղն ու դերը տվյալ ժողովրդի արժեհամակարգում վեր հանելու կարևորությամբ: Բացի այդ, կարծում ենք, որ արժեքների աստիճանակարգման հիմնախնդիրը նույնպես այսօր խիստ արդիական է: Չնայած բազմաթիվ աշխարհաքաղաքական և մշակութային նորընծա միտումների ընդվզումներին` բարին, ճշմարիտը, գեղեցիկը, ազատությունը, արժանապատվությունը մնում են առանցքային այն արժեքները, որոնց իրացման մասին արդեն քանի հազարամյակ խոսում են փիլիսոփաները և մշակութաբանները, և այս հասկացությունների արժևորումը գրականությանը թույլ է տալիս պահպանել պատումի լավագույն ավանդույթները: Կին գրողների ստեղծագործություններում առավելագույն խորությամբ են արտացոլվում բարոյաէթիկական արժեքները և կարևորվում համաշխարհային դասական գրականության ռեալիզմի և հումանիզմի ավանդույթները: Զուտ կանացի առաջնահերթություններ համարվող` տուն, ընտանիք, սեր և այլ անանց արժեքներ կին գրողների գեղագիտության հիմնարար հենքն են: Հետազոտության մեջ առանցքային է առաջադրված հարցադրումների՝ կանանց հիմնախնդրի, կանանց գրականության, արժեքների և արժեքաբանության տեսական, պատմամշակութային վերլուծությունը՝ ընդհանուր դրույթների վերհանումից մինչև կոնկրետ տեքստերի մեկնաբանում: Ներկայացված հիմնախնդիրների ոչ բավարար ուսումնասիրվածությունն էլ գրական քննադատության մեջ պայմանավորում է սույն ատենախոսական աշխատանքի նորույթը` առաջին անգամ իրականացվում է 20-րդ դարավերջին և 21-րդ դարասկզբին ստեղծագործող անգլիացի և ամերիկացի կին գրողների երկերի առանձին և համեմատական վերլուծություն` գաղափարական-գեղարվեստական մտահղացման, թեմատիկայի և կերպարային համակարգի, սիմվոլիկայի և հեղինակային արժեհամակարգերի հաշվառմամբ, ներկայացվում է կնոջ հիմնախնդրի և «կանանց արձակի» վերաբերյալ տարբեր տեսաբանների տեսակետները` դարաշրջանի հանրամշակութային համատեքստում, վերլուծվում են կանանց արձակի առանձնահատկությունները, դրանց թեմատիկան և կերպարային կարծրատիպերը` պատմական հարացույցում, ընտրված հեղինակների ստեղծագործությունները համեմատվում են նախորդ դարերի կին գրողների երկերի հետ, վեր հանվում տարբերություններն ու նմանությունները, իրականացվում է ընտրված հեղինակների ստեղծագործությունների արժեքաբանական վերլուծություն` որպես հայեցակարգային հիմք ընդունելով արժեքների մասին տարբեր տեսաբանների և փիլիսոփաների տեսական դրույթները: Ներկայացվում է նաև արժեքաբանության հիմնական միավոր` արժեքի կառուցվածքի նոր մոդել` մշակութային-ճանաչողական արժեք հասկացությունը: Հետազոտության օբյեկտը` 20-րդ դարավերջին և 21-րդ դարասկզբին ստեղծագործող անգլիացի և ամերիկացի կին գրողների ստեղծագործություններն են: Ուսումնասիրության համար որպես հիմնանյութ ընտրված անգլիացի կին հեղինակներ` Ա. Ս. Բայեթի, Ա. Քարթերի երկերը և ամերիկացի կին գրող` Դ. Բրաունի «Կնոջ ձեռքը» վեպը թվագրվում են 20-րդ դարի վերջին տասնամյակներին, իսկ մյուս հեղինակների` Է. Գիլբերթ, Ջ,. Փիքոլթ, Դ. Թարթ, ստեղծագործությունները` 21-րդ դարի սկզբին: Թեպետ արտասահմանյան, խորհրդային և հայ տեսաբանների ու գրականագետների կողմից որոշ քայլեր արվել են կանանց հիմնախնդիրն ու կանանց արձակն ուսումնասիրելու և գիտականորեն իմաստավորելու ճանապարհին՝ կանանց ստեղծագործության և կանացի կենսափորձի, արժեքային կողմնորոշիչների ինքնատիպությունը և դրանց արտացոլումը կանացի պատումում` գրականագիտության ոլորտում դեռևս նոր և քիչ ուսումնասիրված թեմա է: Ընտրված հեղինակներից Ա. Քարթերի և Ա.Ս. Բայեթի ստեղծագործությունների մասին գրված ատենախոսությունները և հոդվածները հիմնականում վերաբերում են այդ գրողների ստեղծագործության ժանրային, ոճական և լեզվական առանձնահատկություններին: Նշված հեղինակների երկերը՝ որպես մի երևույթ, որ ցուցադրում է լուրջ փոփոխություններ՝ պատմամշակութային, արժեքաբանական և մեկնաբանական-վերլուծական համակարգերի ներսում՝ տեսաբանների ուշադրության առարկա դեռևս չեն եղել: Դ. Բրաունի, Է. Գիլբերթի, Ջ. Փիքոլթի և Դ. Թարթի ստեղծագործությունների մասին մեզանում ընդհանրապես գիտական վերլուծություններ չկան, ինչպես նաև, երկու մշակույթների` անգլիական և ամերիկյան գրականությունների ներկայացուցիչ կին գրողների գրական խոսույթի նմուշները չեն ուսումնասիրվել համեմատության մեջ: Ուստի ատենախոսության մեջ համեմատվում և վերլուծվում են տարբեր մշակույթների ներկայացուցիչ կին գրողների գրական-գեղագիտական-արժեքաբանական համակարգերը, ներկայացվում ընդհանրություններն ու տարբերությունները, և վերհանվում, թե թեմատիկայի, առաջադրված խնդիրների և անհատի արժեհամակարգի կողմնորոշիչների մակարդակներում ինչ համապատասխանություններ կարող են լինել տարբեր մշակութակիր գրողների և նրանց նախորդող գրողների երկերում, որն է ժամանակակից կին գրողների քայլը դեպի առաջ, և ինչ նորամուծություններ են նրանք ներկայացրել: Նշված հեղինակներն ընտրվել են խորապես ուսումնասիրվելու համար, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրը կամ կարևոր ազդեցություն է ունեցել կանանց արձակի զարգացման ընթացքին, կամ նշանակալի ներդրում ունեցել դարի անցման գրականության մեջ: Ուսումնասիրության նյութի ընտրությունը պայմանավորված է ոչ միայն խնդրո առարկա արժեքային հաստատունների ներկայությամբ այս երկերում, այլ նաև այդ երկերի գեղագիտության մեջ հեղինակային ինտենցիայի և դիտանկյան նորարարության կարևորման փաստով: Ուսումնասիրության առարկան նշված հեղինակների ստեղծագործությունների արժեքային բովանդակությունը, անհատի արժեհամակարգի կողմնորոշիչներն են, դրանց ձևավորումը և գործառույթները: Գրական խոսույթների խաչաձևման արդյունքում ստեղծված արժեքների ընկալումը հնարավորություն է ընձեռում գրական տեքստերն ուսումնասիրել ոչ միայն որպես ավանդական արժեքների` կարծրատիպերի փոխանցման ոլորտ, այլ նաև որպես արժեքային բազմազանության մշակութային կառույց, բազմազանություն, որը չափազանց կարևորվում է վերջին տարիներին: Исследования определяется прежде всего назревшей необходимостью научного определения понятий «женская проза» и «женская тема» в литературе, многовекторного анализа развития женской прозы, выявления и определения в современном литературоведении личностных аксиологических ориентиров в произведениях женщин-писательниц, важностью определения их места и роли в ценностной системе данного народа. Научная новизна исследования заключается в том, что: впервые в литературоведении осуществляется попытка отдельного и сравнительного анализа идейно-художественного замысла, тематики и образной системы, символики и авторской системы ценностей в творчестве английских и американсих писательниц конца XX- начала XXI веков. аксиологический анализ произведений выбранных писательниц проводится на базе существующих теоретических и философских концептуальных подходов. Предлагается новая модель структуры основной категории аксиологии – понятие когнитивно-культурологической ценности. Предметом исследования является аксиологическое содержание произведений указанных писательниц, личностные ориентиры системы ценностей, их формирование и функции. В работе поставлены две основополагающие цели: определить место женской прозы в социально-историческом контексте, выявляя в ее хронологическом развитии характерные для женского дискурса предыдущих эпох концепции мировосприятия и изображаемой художественной картины мира, присущие ей сюжетные и тематические конструкции, систему образов и символов, рассмотреть в сравнительной парадигме особенности художественного формирования идеологии женщин-писательниц и своеобразие ценностных констант в их произведениях представить произведения, созданные на рубеже XX-XXI веков женщинами-писательницами Англии и США и предложить новые пути их прочтения и интерпретации, провести аксиологический анализ их творчества как своеобразного явления, характеризующего присущий этой эпохе мировоззренческий, эстетический и художественный модус, выявить в отобранных произведениях личностные ориентиры ценностной системы, провести их сопоставление с целью определения художественно-аксиологического своеобразия данного автора на фоне переосмысления роли женщины в современном обществе и важности ее влияния на художественное изображение мира. Теоретическая важность работы заключается в уточнении понятий «ценность» и «женская проза», а также в значительном вкладе в методологическое развитие изучения особенностей аксиологической концепции женской прозы.. Данные, полученные в результате анализа, могут стать основой для дальнейших исследований «женской прозы» и этапов ее развития, а также – для сравнительного анализа системы ценностей в литературных произведениях, способствуя тем самым дальнейшему развитию метода аксиологического анализа в литературоведении. Практическая ценность работы – в выработанном исследовательском аппарате для изучения системы ценностей в художественных произведениях, в привлечении богатого культурного, эстетического, литературоведческого, филологического материала который может быть использован в курсе лекций по американской, английской, армянской литературе, а также – в сравнительных литературоведческих исследованиях. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения и списка литературы. Первая глава – «ФИЛОСОФСКО-МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ АКСИОЛОГИЧЕСКОЙ ТЕОРИИ И ИСТОРИЧЕСКИЕ И СОЦИОКУЛЬТУРНЫЕ ПРЕДПОСЫЛКИ РАЗВИТИЯ ЖЕНСКОГО ЛИТЕРАТУРНОГО ДИСКУРСА» – посвящена проблеме ценностей, анализу посвященных ей теоретических положений представителей различных философских и литературоведческих школ. В этой главе обсуждаются также «женский вопрос» и исторические предпосылки возникновения и развития женской прозы, дается исторический обзор произведений авторов-женщин от античности до начала ХХ века. The dissertation aims at studying the axiological paradigm presented in the works of the late 20th and early 21st century English female writers A. Carter and A.S. Byatt and American women authors D. Brown, E. Gilbert, J. Picoult and D. Tartt. The relevance of the research is due to the need for a multivectoral analysis of the "women's prose" and "women's theme" in literature, the proliferation of artistic and axiological conceptions of women's prose in the historical paradigm, the analysis of value orientations in women writers' works in the context of modern literary studies and the role of the given writers in the individual’s value system formation. The novelty of the dissertation is conditioned by the fact that for the first time a separate and a comparative analysis of the late 20th and early 21st century English and American female writers is performed based on ideological-artistic thought, the thematic and image system, symbolism and the author's value system: different viewpoints of the theorists on the “women’s problem” and “women’s prose” are presented, the peculiarities of female prose are manifested, the works of the selected writers are compared with those of the female writers of the previous centuries, the similarities and differences are revealed, an analysis of axiological paradigm of the prose of the selected authors' works is presented on the conceptual basis and theoretical provisions by different theorists, antropologists and philosophers about values. The subject of the study is the value content of the selected authors’ works, the characteristics of the individual's value system, their formation and functions. The perception of the values generated as a result of cross-cultural entities gives an opportunity to study literary texts not only from the viewpoint of traditional values, but also as a cultural structure of diversity, which is extremely important in recent years. The work has two objectives: To identify women writers' prose in the socio-historical context, revealing the concept of the world outlook and perceptions typical to women's prose, their specific texts, thematic and symbolic structures, image systems, revealing the peculiarities of artistic design of women's ideology and the uniqueness of the value constants in their works in a comparative paradigm. To present the works of English and American female writers in the late 20th and early 21st centuries and suggest new ways of reading and interpreting these texts, analyzing them as a unique phenomenon characterizing the world-view, aesthetic and artistic modality of that era, to find out the characteristics of the individual's value system in those works, to compare them with the works of female writers of the previous centuries and to reveal the artistic originality of the modern writers, the role of these women in the re-interpretation of the world, and the importance of this role. The dissertation consists of Introduction, Three chapters, Conclusion and the List of literature.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Личностные аксиологические ориентиры в англо-американской прозе конца XX- начала XXI веков (на материале женской прозы). Orientations of an Individual in the English-American Literature of the late 20th and early 21st century (based on the women writer’s works).
      Uncontrolled Keywords: Егиазарян Гаяне Виуловна, Yeghiazaryan Gayane Value
      Subjects: Literature
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 22 Mar 2018 11:15
      Last Modified: 23 Mar 2018 10:35
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6904

      Actions (login required)

      View Item