Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Этнографические экспозиции в контексте формирования современной армянской идентичности.

Геворгян, Лианна Погетовна (2017) Этнографические экспозиции в контексте формирования современной армянской идентичности. PhD thesis, Институт археологии и этнографии НАН РА.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (615Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (2177Kb)

      Abstract

      Վերջին տարիներին թանգարանին, որպես սոցիալական հիշողության ինստիտուտի, առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում` կապված հասարակության` իր արմատների ու ինքնության նկատմամբ աճող հետաքրքրության հետ: Թանգարանային հավաքածուներն ու դրանց հիման վրա ստեղծված թանգարանային ցուցադրությունները յուրահատուկ գիտագեղարվեստական հաղորդակցական միջավայր են, որտեղ վերականգնվում է առարկայացված հիշողությունը: Թանգարանային միջավայրի յուրահատկությունը նրանում է, որ այն հնարավորություն է ընձեռում միավորել հաղորդակցման երկու` արտաքին (մշակութային երկխոսություն) և ներքին (անհատի վերաբերմունքն անցյալի նկատմամբ) ձևերը: Հենց այս համատեքստում էլ թանգարանը դիտարկվում է որպես ազգային մտահայեցողության և ինքնության ձևավորման միջավայր: Առաջին հերթին խոսքը վերաբերում է ազգագրության թանգարաններին և ազգագրական հավաքածուներ ու ցուցադրություններ ունեցող թանգարաններին, որոնք ավելի քիչ են ուսումնասիրված, քան գեղարվեստական, պատմության և այլ տիպի թանգարանները: Ազգագրության թանգարանները կարելի է համարել ազգային ինքնության ձևավորման ու ակտիվացման գործիքներից մեկը: Սակայն թանգարանների աշխատակիցներն արդյո՞ք գիտակցում են իրենց դերն արդի հայ ինքնության ձևավորման գործում: Ի՞նչ միջոցներ, գործունեության ոլորտներ, նոր մեխանիզմներ կան դրա համար: Արդյո՞ք թանգարանները պատրաստ են ստանձնել այդ դերը` հաշվի առնելով XXI դարի նոր միտումներն ու մրցակցությունը: Հայ ինքնության ձևավորման և ակտիվացման գործում ազգագրության, ինչպես նաև ազգագրական իրերի հավաքածուներ և ցուցադրություններ ունեցող թանգարանների դերի ու գործառույթների ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է մի քանի հանգամանքով. Թանգարանը` որպես սոցիոմշակութային ինստիտուտ, կոչված է պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը, ուսումնասիրմանն ու փոխանցմանը, և իր կայացման ընթացքում միշտ համարվել է սոցիալական հիշողության` ինքնության ձևավորման բաղադրիչներից մեկի, պահպանման և վերականգնման վայր, XX դարավերջի –XXI դ. սկզբի հասարակական կյանքի տնտեսական և քաղաքական բարեփոխումների հետևանքով պատմաազգագրական թանգարաները զգալի փոփոխություններ են կրում: Սրանով պայմանավորված խնդիր է առաջանում որոշակի շտկում կատարել ժամանակակից աշխարհում թանգարանի առաքելության և նրա գիտական, կրթամշակութային, գիտացուցադրական գործունեության մեջ, ինչը կնպաստի ձեռք բերելու այնպիսի գիտելիքներ և հմտություններ, որոնք անհրաժեշտ են զարգացնելու ազգային ինքնության մաս կազմող ներկայի և անցյալի էթնոմշակութային ընկալումը, ազգագրական ցուցադրությունների յուրահատկությունն ու արժեքը ներկայացվող բնօ-րինակ հավաքածուներն ու դրանց դիտողականությունն են: Նման ցուցադրություններով է իրականացվում մի սերնդից մյուսին տեղեկատվության փոխանցումը, դրա զարգացումն ու վերափոխումը ժամանակի և տարածության մեջ` նյութական և ոչ նյութական մշակույթի տարրերի միջոցով, որոնք հետագայում վերածվում են հայ ինքնության խորհրդանիշերի, ժամանակակից տարբեր հարթակներում թանգարանում պահվող ազգագրական իրերի նմանօրինակների լայն կիրառությունն անհրաժեշտություն է առաջացնում դիտարկել դրանք պատմամշակութային տեսանկյունից` անդրադառնալով ազգային ինքնության ձևավորման կամ ակտիվացման գործընթացի վրա դրանց հնարավոր ազդեցությանը: Ուսումնասիրության օբյեկտը թանգարանի` որպես սոցիալական հիշողության ինստիտուտի հիմքը կազ¬մող ազգագրական հավաքածուներն ու ցուցադրություններն են, ինչպես և դրանց միջոցով ազգային ինքնությունը պահպանելուն ու ակտիվացնելուն ուղղված գործունեության ձևերն` ամբողջությամբ վերցրած: Ուսումնասիրության առարկան հայ ինքնության ձևավորման և/կամ ակտի¬վացման գործընթացի վրա թանգարանային ազգագրական ցուցադրությունների և արտեֆակտների ունեցած ազդեցության գործառութային ասպեկտն է: Ուսումնասիրության նպատակն է սահմանել ազգագրական ցուցադրությունների և արտեֆակտների դերն արդի հայ ինքնության ձևավորման գործընթացում: Առաջադրված նպատակին հասնելու համար կարևորվել են հետևյալ խնդիրները. վերլուծել թանգարանի, թանգարանային հավաքածուների և ցուցադրությունների ազդեցությունն ազգային ինքնության ձևավորման վրա Հայաստանում` դրանց կայացման ընթացքում, բացահայտել թանգարանի` որպես սոցիալական հիշողության ինստիտուտի և հիշողության պահպանման ձևի գործառույթներն ու խնդիրները հայերի ազգային ինքնության ձևավորման ու ակտիվացման գործում, դասակարգել ազգագրական ցուցադրությունների առանձնահատկությունները Հայաստանի և սփյուռքի որոշ թանգարանների օրինակով, ներկայացնել ազգագրական հավաքածուները որպես գիտական ուսումնասիրությունների սկզբնաղբյուր և թանգարանային ցուցադրություններում ու հրատարակություններում դրանց դրսևորման ձևերը, բացահայտել ազգագրական ցուցադրությունների էությունը` թանգարանի կրթամշակութային գործունեության միջոցով ազգային ինքնության ձևավորման և ակտի¬վաց¬ման գործընթացի վրա ունեցած ազդե¬ցության համատեքստում, ուսումնասիրել և վերլուծել ազգագրության և ազգագրական ցուցադրություններ ու հավաքա¬ծուներ ունեցող թանգարանների գործունեությունն արդի շուկայական հարաբերությունների պայմաններում, բացահայտել թանգարանային և ոչ թանգարանային ազգագրական արտեֆակտների ազդեցու¬թյունն արդի հայ ինքնության ձևավորման և/կամ ակտիվացման վրա, որոշել արդի թանգարանային և ոչ թանգարանային զանգվածային մշակութային միջոցառումների տեղը հայ ինքնության ձևավորման և/կամ ակտիվացման գործընթացում: Ատենախոսության մեթոդաբանական հիմքը պատմական, համակարգային, կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ մոտեցումներով իրականացված թանգարանագիտական, ազգագրական, մշակութաբանական, էթնոսոցիոլոգիաական, էթնոհոգեբանական գրականության տեսական վերլուծությունն է: Ուսումնասիրության առարկայի համալիր վերլուծությանը նպաստել են թանգարանագիտության, ազգագրության, մշակութաբանության, պատմության, սոցիոլոգիայի և այլ գիտությունների միջդիսցիպլինար կապերը: Ազգագրության, ինչպես և ազգագրական հավաքածուներ ու ցուցադրություններ ունեցող այլ թանգարանների ուսումնասիրության ինստիտուցիոնալ մոտեցումը հնարավորություն է տվել գնահատել դրանց գործառույթները` ազգային ինքնության ձևավորման ու ակտիվացման վրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից: Առարկայական մոտեցումը հնարավորություն է տվել թանգարանային իրը դիտարկել որպես ազգային ինքնության ձևավորման ու ակտիվացման վրա hնարավոր ազդեցության աղբյուր: Առաջադրված խնդիրները լուծելու համար կիրառվել է նաև պատմավերլուծական մեթոդը, որը հնարավորություն է ընձեռել կատարել տարբեր ժամանակաշրջաններում տարատեսակ թանգարանների գործունեության համեմատական վերլուծություն` ազգային ինքնության ձևավորման և ակտիվացման համատեքստում: Ատենախոսության շրջանակում դիտարկվել են ինչպես ազգագրական թանգարանային սկզբնաղբ-յուրներն իրենց ողջ բազմազանությամբ, այնպես էլ արխիվային նյութերն ու թեմային վերաբերող տեսական ուսումնասիրությունները: Աղբյուրները և գրականությունը։ Ատենախոսության թեմայի վերաբերյալ առանձին տեսակետներ են արտահայտված պատմամշակութային, ազգագրական, սոցիալ-հոգեբանական և թանգարանագիտական տարբեր հետազոտություններում: Խնդրի պատմագրության մեջ կարելի է առանձնացնել հետևյալ թեմատիկ բաժինները. Հիշողության, ինքնագիտակցության, ինքնության հիմնախնդիրներին նվիրված հայրենական և արտասահմանյան ընդհանուր տեսական ուսումնասիրություններ: Հասարակության մեջ ազգային ինքնությունը ձևավորելու և ակտիվացնելու, հի-շողության երևույթն ուսումնասիրելու և ազգային ինքնության ձևավորման վրա վերջինիս ազդեցությանն են նվիրված Մորիս Հալբվախսի, Պիեռ Նոռայի, Յան Ասսմանի, Հարություն Մարությանի, Եվգենյա Ռոմանովսկայայի և այլոց աշխատանքները: Ատենախոսության մեջ քննարկված են նաև ազգային ինքնությունը ձևավորելու խնդիրներն էթնոհոգեբանական և էթնոսոցիոլոգիական հայեցակարգերի տեսանկյունից` Տ. Գ. Ստեֆանենկոյի, Ա. Ա. Նալչաջյանի մենագրության ու հոդվածների, Յու. Վ. Հարությունյանի, Լ. Մ. Դրոբիժևայի, Ա. Ա. Սուսոկոլովի համատեղ աշխատության և այլ հետազոտությունների հիման վրա: Ուսումնասիրողների մի մասը ազգային ինքնությունը դիտարկում է որպես անձի սոցիալական ինքնության բաղկացուցիչ մաս, որպես հոգեբանական կատեգորիա` պայմանավորված սեփական անձը որոշակի ազ¬գին պատկանելու գիտակցությամբ: Հայրենական և արտասահմանյան ընդհանուր տեսական ուսումնասիրություններ թանգարանագիտության և ազգաբանության ոլորտում: Թանգարանի, որպես սոցիոմշակութային ինստիտուտի, առաջին համակողմանի ուսումնասիրությունը XIX դ. վերջին–XX դ. սկզբին իրականացրել է փիլիսոփա Ն. Ֆ. Ֆեոդորովը: Թանգարանների գործունեության սոցիալական խնդիրներին, սահմանումներին (Կ. Գ. Լևիկին և Վ. Մ. Հերբստ, Զ. Ա. Բոնամի, Վ. Յու. Դուելսկի, Ժ. Ա. Ռիվյեր) և թանգարանների արդի հիմնախնդիրներին (Ջ. Ստանտոն, Ա. Վ. Լեբեդև, Վ. Ա. Շնիրելման, Տ. Յու. Յուրենևա, Է. Ա. Շուլեպովա, Կ. Հադսոն, Մ. Ե. Կաուլեն) են նվիրված թանգա¬րա¬նագիտության տեսաբանների մի շարք աշխատություններ: Ազգագրության թանգարանների գործունեության խնդիրները վերհանելու, առանձին առարկայի, ցուցադրության և հավաքածուի` որպես սկզբնաղբյուր դիտարկելու, ուսումնասիրելու, ինչպես նաև թանգարանի հրատարակչական աշխատանքները լուսաբանելու համար օգտագործվել են ընդհանուր ազգաբանությանը (Ս. Բ. Հարությունյան, Ս. Ա. Տոկարև, Վ. Պ. Ալեքսեև, Յու. Վ. Բրոմլեյ, Գ. Ե. Մարկով), մշակույթի պատմությանը (Ա. Ֆ. Լոսև, Տ. Վ. Կալուգինա) և հայերի ազգագրությանը (Վ. Բդոյան, Լ. Բարսեղյան, Հ. Խառատ¬յան, Կ. Բազեյան, Գ. Աղանյան, Ս. Պողոսյան, Ֆ. Հանցհորն), «Ժողովուրդներ և մշակույթներ. Հայեր» (Լ. Մ. Վարդանյան, Հ. Գ. Սարգսյան, Ա. Ե. Տեր-Սարգսյան) և այլ աշխատություններ: Հայաստանի պատմության պատմագիտական աշխատություններ, ինչպես նաև թանգարանագի¬տական ուսումնասիրություններ նվիրված Հայաստանի թանգարանների ստեղծմանը, պատմությանը և գործունեությանը (Կ. Գ. Ղաֆադարյան, Լ. Մ. Վարդանյան, Ա. Շ. Սիմոնյան, Ստ. Լիսիցյան, Եր. Լալայան և այլք): Որպես սկզբնաղբյուր ուսումնասիրվել են Հայաստանի պատմության, Երևան քաղաքի պատմության, Գյումրու ժողովրդական ճարտարապետության և քաղաքային կենցաղի, մի շարք երկրագիտական ու հուշային թանգարանների, ինչպես նաև Սարդարապատի հերոսամարտի հուշահամալիր, հայոց ազգագրության և ազատագրական պայքարի պատմության ազգային թանգարանի, Հ. Շարամբեյանի անվան ժողովրդական ստեղ¬ծագործության կենտրոնի, Պատմական միջավայրի պահպանության և պատմամշակութային արգելոց-թանգարանների ծառայության արխիվները, հավաքածուները, նյութերը և ցուցադրությունները: В последние годы, в связи с возрастающим вниманием общества к своим корням, своей национальной идентичности особое место выделяется феномену музея как институту социальной памяти. Музейные собрания и созданные на их основе музейные экспозиции представляют собой особую научно-художественную коммуникационную среду, в которой реконструируется опредмеченная память. Рассматривая процесс становления музея как института социальной памяти, можно отметить, что именно сохранённая в коллекциях и экспозициях в виде информации, носителями которой являются этнографические артефакты, память, как одна из составных частей формирования национальной идентичности, является связующим звеном между этнографическим музеем и процессом формирования национальной идентичности. Анализируя роль этнографических музеев и музеев других профилей, которые включают этнографические экспозиции и коллекции, можно заключить, что они имеют реальную возможность влияния на процесс формирования и активизации национальной идентичности армян посредством актуализации и пропаганды уже накопленной памяти, что обуславливается несколькими важными обстоятельствами. - Музеи, посредством накопленных, исследованных, интерпретированных, экспонированных источников культурной и исторической памяти-предметов материальной и элементов нематериальной культуры, становятся своеобразной базой, коммуникативным пространством для формирования и/или активизации национальной идентичности. Исследование этнографических артефактов, с точки зрения этнографической науки и музееведения, в сфере своего бытования и нераздельно от носителя культуры подтвердило факт наличия огромного информативного поля, которое заключает в себе музейный предмет. Своё окончательное выражение музейный источник получает в презентуемой части коллекции: экспозиции и музейных публикациях. Подобранные в едином пространстве группы подлинных предметов – свидетелей сохранённой памяти, формируют ту знаковую коммуникативную среду, которая, посредством показа и рассказа, оказывает активное влияние на процесс формирования и/или активизации национальной идентичности включённого в него посетителя. Анализ этнографических экспозиций музеев Армении показал различия в экспозиционной интерпретации одних и тех же артефактов различными по профилю музеями. Музейные экспозиции и публикации–основные способы популяризации коллекций музеев, посредством чего некоторые научно интерпретированные этнографические артефакты становятся, со временем, символами национальной идентичности. В процессе формирования национальной идентичности, в том числе, музейными средствами, особое значение приобретает научно обоснованная культурно-массовая этнопедагогическая деятельность музеев. Анализ культурно-образовательной деятельности музеев Армении показал, что и этнографические и непрофильные музеи активно используют свою коммуникативной базу для передачи традиционных конкретных знаний, навыков и культурных ценностей из поколения в поколение; воспитания уважения к национальным традициям; выявления и развития творческих способностей; формирования духовно богатой, национально и социально направленной, творчески мыслящей личности, способной участвовать в социальном и духовном развитии общества; целенаправленного создания материальных, духовных условий для развития личности, формирования системы ценностей; создания системы эмоционального воздействия на сознание и подсознание, которое формирует нравственный, эстетический и ценностноориентационный мир личности и национальную идентичность. Учитывая изменения, которые происходят в обществе в XXI веке, когда, на фоне убыстрения информативности и возрастания роли национальных движений, наблюдается повышение интереса к своим истокам и национальным формам традиционной культуры и в быту, и в бизнесе, необходимо сформулировать и внедрить новые функции, которые, дополняя существующие, определяют спектр деятельности современных этнографических музеев и экспозиций , а также коммерческорекламных этнографических выставок и других структур, использующих этнографические артефакты в различных сферах своей деятельности. The museum establishment process analysis as an institute of social memory assumes that memory which exists in the form of information in collections and expositions, as a part of the process of the national identity formation is a link between the ethnographic museum and national identity. By summarizing the role of the national collections and expositions exhibited in ethnographic and other museums in the formation of Armenian national identity it is possible to point out several clauses. Museum exhibitions and collections have a real possibility to impact on the process of Armenian national identity formation and activation by publicizing the accumulated memory in collections, which is conditioned upon to some important factors.The study and the categorization of establishment and formation history of Armenian and Diaspora’s ethnographic and other types of museums, collections, and exhibitions discovered the mutual relationship between ethnographic museums and collections, on one hand, exhibitions and socio-cultural memory, and national identity, on the other hand. The research confirmed that a museum subject holds a huge information field in it. A museum source receives its final representation in the presented part of the collection; on exhibitions and publications. The analysis of Armenian museums’ ethnographic exhibitions revealed the differences between the interpretation of the same artifact from the point of view of different museums.The exhibitions and publications of museums are the main ways of the popularization of collections by which some of the scientifically described cultural elements become symbols of national identity.Scientifically substantiated mass cultural, ethnic-pedagogical activity done by the museums gains an extraordinary role in the formation of national identity., The research has shown that despite sociocultural changes in 21st century museums continue to accomplish not only the traditional functions (such as reservation, investigation, popularization), but also try to find out new ways of presenting cultural heritage. The transformations of the 21st century in society connected with the increased speed of information exchange and existence of national movements have increased the interest towards national roots in culture, in business, as well as in daily life. The research has shown that in modern life ethnographic artifacts are presented not only in museum expositions. Some symbols which represent Armenian culture has moved from museums to business area and created live exhibitions by awakening sincere interest among visitors. This kind of informal education promotes the establishment of national identity outside of museums with help of items, which belong to museums. The fusion of national exhibition and business of hospitality and tourism already emerges in Armenia and positive effects o

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: The role of ethnographic expositions in the context for formation of modern armenian identity. Ազգագրական ցուցադրություններն արդի հայոց ինքնության ձևավորման գործում:
      Uncontrolled Keywords: Գևորգյան Լիաննա Պոգետի,Gevorgyan Lianna Poget,
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 23 Mar 2018 16:40
      Last Modified: 28 Mar 2018 13:11
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/6905

      Actions (login required)

      View Item