Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Գեոմորֆոմետրիական ցուցանիշների հիման վրա ռելիեֆի շրջանացում և շրջանաձև կառուցվածքների տարանջատում Հայաստանի Հանրապետությունում՝ ԱՏՀ մեթոդների կիրառմամբ

Փիլոյան, Արտակ Սարգսի (2018) Գեոմորֆոմետրիական ցուցանիշների հիման վրա ռելիեֆի շրջանացում և շրջանաձև կառուցվածքների տարանջատում Հայաստանի Հանրապետությունում՝ ԱՏՀ մեթոդների կիրառմամբ. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (28Mb) | Preview

      Abstract

      Ռելիեֆը հանդիսանում է Երկրի մակերևույթի վրա տարաբնույթ բնական պրոցեսների զարգացումն ապահովող կարևորագույն գործոններից մեկը: Այն մեծ հաշվով վերաբաշխում է Երկրի մակերևույթին հասնող արևային ռադիացիան, որոշում է մակերևույթային հոսքի ձևավորման առանձնահատկությունները և լանջային պրոցեսների ամբողջ սպեկտրը` դրանով պայմանավորելով լանդշաֆտային դիֆերենցիացիան` անգամ լոկալ տարածքներում: Գեոհամակարգերի ֆունկցիոնալության մեջ ռելիեֆի ունեցած դերի վերլուծությունը պահանջում է դրա քանակական բնութագրումը: Այս տեսանկյունից ամենից արդյունավետ մեթոդներից է հանդիսանում ռելիեֆի գեոմորֆոմետրիական (երկրաձևաչափական) վերլուծությունը: Հենց այս մեթոդն է լայնորեն օգտագործվում գեոմորֆոլոգիայում և նախատեսված է հետազոտվող օբյեկտների էության փոփոխությունը' օբյեկտի ձևի միջոցով քանակական հաստատման համար: Սակայն գեոմորֆոմետրիական վերլուծության շրջանակները չեն սահմանափակվում միայն գեոմորֆոլոգիայով, դրա կիրառումը ավելի լայն է: Մասնավորապես, այն կիրառվում է տարաբնույթ գեոէկոլոգիական խնդիրները լուծելիս: Ռելիեֆն ամենից լավ ձևով կարող է բնութագրվել գեոմորֆոմետրիական ցուցանիշներով` որոնք հաշվարկվում են համապատասխան ելակետային քարտեզագրական նյութի վրա: Սակայն, ռելիեֆի քանակական ցուցանիշների հաշվարկումը և համապատասխան թեմատիկ քարտեզների կազմումը մեծ տարածքների համար ավանդական «ձեռքային» եղանակով զուգակցվում է մեծ աշխատատարությամբ: Ներկայումս քարտեզագրական թեմատիկ շերտերի, տվյալների շտեմարանների ստեղծումը, տարբեր հիերարխիկ մակարդակների և տարածական ընդգրկման տեղեկատվական համակարգերի ներդրումն անհնար է պատկերացնել առանց ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների օգտագործման: Դրանց կիրառումը հնարավորություն է ընձեռել գեոմորֆոմետրիական խնդիրների լուծումը բերել որակական նոր մակարդակի: Գեոտեղեկատվական տեխնոլոգիաների ինտենսիվ զարգացումը թույլատրում է զգալիորեն պարզեցնել ռելիեֆի մասին քանակական մեծածավալ ինֆորմացիայի ստացումը: Ռեգիոնալ առումով աշխատանքի արդիականությունը որոշվում է նրանով, որ Հայաստանի Հանրապետության տարածքի համար բավականին երկար ժամանակ իրականացված չէր ռելիեֆի քանակական բնութագրիչների համապարփակ վերլուծություն` տարածքների շրջանացման համատեքստում, իսկ Աշխարհագրական Տեղեկատվական Համակարգերի (ԱՏՀ) կիրառմամբ իրականացված վերլուծությունը գրեթե բացակայում է: Մինչդեռ նման հետազոտությունների արդյունքները կիրառական նշանակություն ունեն տարածքների արդյունավետ կառավարման գործընթացում: В этом аспекте, одним из самых эффективных методов является геоморфометрический анализ. Именно он широко используется в геоморфологии и предназначен для количественного подтверждения изменения сущности изучаемых объектов через их форму. Для проведения геоморфомстрического анализа нужна ЦМР, с достаточной точностью содержащая информацию о морфологии рельефа. В течение последних двух десятилетий доступность данных ЦМР постоянно растет. Наш анализ основан на наборе высотых данных - SRTM (Shuttle radar topographic mission) с пространственным разрешением 90 м. Для классификации форм рельефа были использованы следующие пространственные слои предварительной информации, полученные из ЦМР: абсолютная высота, плановая и профильная кривизны, крутизна и длина линий потока в качестве дополнительного слоя. Следует отметить, что экспозиция не была использована в качестве предварительного источника информации, несмотря на то, что является важной производной высоты. Причина неиспользования заключается в том, что она создает дополнительную зональность, например, когда экспозиция склона меняется с юга на запад или с севера на восток. Эта зональность делает результаты слишком запутанными. На следующем этапе алгоритм k-средних использовался для классификации форм рельефа на основе этих морфотермических параметров. В результате полуавтоматической классификаций определены семь классов форм рельефа: 1) «плечи склонов», 2) «подножья склонов», 3) «средние склоны», 4) «предсклоны», 5) «плоские области», «долины», 6) «крутые склоны», 7) «пики», «водоразделы». Семь классов были иерархически структурированы и сгруппированы в аналогичные группы. В конечном итоге, районирование рельефа было выполнена в виде трехуровневой иерархической схемы. Результаты показывают, что можно для горных районов классифицировать формы рельефа на основе геоморфометрических параметров с использованием относительно простого алгоритма. Преимущество алгоритма заключается в том, что для него требуется относительно ограниченный набор параметров, которые напрямую связаны с элементами рельефа. Наконец, автоматизированные и полуавтоматические методы классификации форм рельефа являются важными составляющими во время многих геоэкологических исследований, в моделировании почвенных ресурсов, оползневых опасностей, морской и прибрежной геоморфологии. Принимая во внимание очень сложные и горные характеристики топографии Армении, мы утверждаем, что эта методология может быть очень важным в исследованиях, предназначенных для оценки и управления рисками бедствий. При морфометрическом анализе цифровой модели рельефа обнаружены также круговые формы рельефа. Часть из них имеет определенные признаки морфоструктур. Рассмотрены выраженность в рельефе, особенности геологического и тектонического строения, связь с оруденениям и возможный генезис некоторых кольцевых структур. Для выявления и картирования КС нами использованы морфометрические карты - теневого рельефа, углов наклона и экспозиций склонов, а также горизонтальной кривизны рельефа. Круговые формы рельефа обнаруживаются на всех перечисленных разновидностях карт, однако визуально наиболее наглядно они выявляются на цветной карте экспозиции склонов. Такая карта удобна для решения рассматриваемой задачи потому, что цветом или интенсивностью окраски показывает постепенную горизонтальную смену ориентации склона, в целом слагающую круговую форму рельефа. Границы структуры определяются линией перегиба рельефа в вертикальной плоскости, которая физически совпадает с тальвегами рек или водоразделом.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Классификация форм рельефа и идентификация круговых структур в Республике Армения на основе геоморфометрических параметров с использованием методов ГИС. Classification of Land form Elements and Identification of Circular Structures in the Republic of Armenia based on Geomorphometric Parameters using GIS Methods
      Uncontrolled Keywords: Пилоян Артак Саргисович, Piloyan A. S.
      Subjects: Earth Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 15 May 2018 10:36
      Last Modified: 16 Aug 2018 14:02
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7202

      Actions (login required)

      View Item