Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բնական ջրերի որակի երկրաբնապահպանական գնահատում, դասակարգում և կանխատեսում

Մարգարյան, Լիանա Արմենի (2018) Բնական ջրերի որակի երկրաբնապահպանական գնահատում, դասակարգում և կանխատեսում. Doctor of Sciences thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (438Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (8Mb) | Preview

      Abstract

      Ներկայում բնական ջրերին առընչվող գլոբալ բնապահպանական խնդիրներից է դրանց սակավությունը և շարունակական աղտոտումը։ Բնակչության աճի և արդյունաբերության արագ զարգացման արդյունքում առաջ է գալիս ոչ միայն բնական քաղցրահամ ջրերի աստիճանական սպառում, այլ նաև դրանց որակի նվազում և ջրային էկոհամակարգերի դեգրադացում։ Բնության վրա շարունակական աճող մարդածին ներգործության արդյունքում աստիճանաբար նվազում է ստորերկրյա և մակերևութային ջրերի որակը՝ բերելով դրանց խմելու, կենցաղային և գյուղատնտեսական նպատակներով օգտագործման անպիտանելիության։ 2015թ. միջազգային ուսումնասիրության տվյալներով մաքուր խմելու ջուրը հասանելի է Երկիր մոլորակի բնակչության միայն 42%-ին։ Հետագա տարիներին այդ տոկոսը պարբերաբար կրճատվում է 2%-ով, որը լուրջ մտահոգություն է առաջացնում ապագայում մաքուր քաղցրահամ ջրի սակավության խնդրի արդյունքում բռնի պայքարի ի հայտ գալուն։ Շատ երկրներում, այդ թվում նաև Հայաստանում, արդեն իսկ առկա է խմելու համար բավարար որակի ջրի սուր պակաս (օրինակ՝ Մասիսի, Արմավիրի, Կապանի, Մեղրիի շրջանների մի շարք բնակավայրեր)։ Մաքուր ջրի սակավության խնդրից զերծ չեն նաև ջրօգտագործման մյուս ոլորտները՝ ոռոգում, ձկնաբուծություն, և այլն։ Բացի այդ, ջրօգտագործման ծավալների դինամիկ աճը և ջրային պաշարների վրա ճնշումների ավելացումը բերում են մրցակցային ջրօգտագործման և բնական ջրային էկոհամակարգերի վրա բացասական ազդեցության: Նշվածը խիստ կարևորում է անհապաղ բնապահպանական միջոցառումների ձեռնարկումը՝ կասեցնելու բնական ջրերի աղտոտումն ու դրանց հետագա որակական սպառումը։ Բնական ջրերի էկոլոգիական կարգավիճակի ճշգրիտ գնահատման, դասակարգման, ջրի որակի փոփոխությունների կանխատեսման մեթոդների մշակումը, հանրապետության բնական ջրային օբյեկտների՝ այս կամ այն տնտեսական ոլորտում ջրի, ըստ որակի, օգտագործման պիտանելիության որոշումը, որոնք կատարվում են առաջին անգամ, մեծ նշանակություն ունեն: Բացահայտել և գնահատել բնական ջրերի որակի վրա ժամանակի ընթացքում մարդածին և բնական ազդեցությունները, դրանց ուղղվածությունն ու հետևանքները, ինչպես նաև մշակել բնական ջրերի որակի ինտեգրալ գնահատման և կանխատեսման նոր եղանակներ, որոնք հնարավորություն կտան ժամանակին կանխել բնական ջրերի աղտոտումն ու գիտական հենք կապահովեն ջրի որակի բարելավման ուղղված բնապահպանական միջոցառումների մշակման ժամանակ: Одной из глобальных экологических проблем современного мира является постепенное сокращение запасов пресных вод и их продолжительное загрязнение, что приводит к непригодности использования природных водных объектов в питьевых, коммунально-бытовых или сельскохозяйственных целях, а также к постепенному исчезновению пресных водных экосистем. Несмотря на то, что для решения этих экологических проблем многие страны, в том числе и Армения, перешли к интегральному управлению водными ресурсами, тем не менее, ее методы и механизмы для организации эффективного использования и охраны природных вод имеют ряд ограничений и недостатков. Необходимо разработать новые методы, позволяющие усовершенствовать механизмы управления водными ресурсами, а также заполнить имеющиеся пробелы: метод интегральной оценки экологического состояния природных вод, на основе взаимосвязи соотношения между антропогенными и природными воздействиями, а также способности самоочищения водного объекта; определение тенденции многолетнего изменения гидрохимического качества ряда поверхностных водных источников в связи с природными факторами; выявление основных факторов антропогенной нагрузки и загрязнителей природных вод в Армении; методология определения пригодности природных вод для использования в питьевых, оросительных и рыбохозяйственных целях; метод для краткосрочных и среднесрочных прогнозировании качества природных вод по международно принятым сценариям изменения климата; данные прогнозирования изменений качества воды рек до 2025г. по разным сценариям, на примере реки Вохчи; методы определения и моделирования отсутствующих гидрохимических данных водотоков с помощью ГИС геостатистического анализа. One of the global environmental problems of the modern world is the gradual reduction of freshwater resources and their long-term pollution, which leads to the inapplicability of the use of natural water bodies for drinking, domestic or agricultural purposes, as well as to the gradual disappearance of fresh water ecosystems. Despite the fact that many countries, including Armenia, have moved to integrated water resources management to solve these environmental problems, nevertheless, its methods and mechanisms for organizing effective use and protection of natural waters have a number of limitations and shortcomings. It is necessary to develop new methods to improve the mechanisms of water resources management, as well as fill the gaps. Method of integral assessment of the ecological state of natural waters, based on the relation between the ratio of anthropogenic and natural impacts, as well as the self-purification capacity of water body. Determination of the trend in long - term hydrochemical changes in the several surface water springs due to changes in natural factors. Identification of the general factors and pollutants of the anthropogenic impact on natural waters in Armenia. Methodology for determining the suitability of natural waters for drinking, irrigation and fishery purposes. Method for predicting the natural waters quality using climate change international adopted scenarios. Forecasting data of changes in water quality of rivers up to 2025 by different scenarios, using the example of the Vogji River; GIS geostatistical analysis based methods for determining and modelling the missing hydrochemical data for water bodies.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Геоэкологическая оценка, классификация и прогнозирование качества природных вод. Geo Ecological assessment, classification and prediction of natural water’s quality.
      Uncontrolled Keywords: Маргарян Лиана Арменовна, Margaryan Liana Armen
      Subjects: Earth Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 15 May 2018 11:01
      Last Modified: 24 Oct 2018 09:42
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7204

      Actions (login required)

      View Item