Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Սուրբ Ծննդյան և Աստվածհայտնության տոնը հայոց մեջ (պատմա-կրոնագիտական ուսումնասիրություն)

Ղուշչյան, Գևորգ Հրաչիկի (2018) Սուրբ Ծննդյան և Աստվածհայտնության տոնը հայոց մեջ (պատմա-կրոնագիտական ուսումնասիրություն). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (465Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (1654Kb) | Preview

      Abstract

      Քաղաքակրթությունների պատմության մեջ քրիստոնեության մուտքով սկսվեց մի նոր ժամանակաշրջան, որն իր գաղափարական և բարոյագիտական արժեհամակարգով փոխեց աշխարհը և աշխարհընկալումը իր մարդասիրական սկզբունքներով բոլոր ժամանակներում մնալով չգերազանցված: Քրիստոնեության ժամանակաշրջանը մեկնարկեց Հիսուս Քրիստոսի Ծնունդով, ինչը դարձավ Աստծու մարդկանց ու աշխարհին հայտնվելու, այսինքն Աստվածհայտնության վեհագույն ձևը: Հիսուս Քրիստոսի Ծնունդը և Աստվածհայտնությունը Հայ Առաքելական Սուրբ և Ուղղափառ Եկեղեցու Տերունի տոներից է: Որպես Տաղավար տոն Ս. Ծննդյանը նախորդում են պահոց շրջանը, նավակատիքը և նախատոնակը' տոնի նախօրյակին, հսկումը' նախօրյակի գիշերը, մեռելոցը' տոնի հաջորդ օրը: Ս. Ծնունդն ու Աստվածհայտնությունը նշվում են ութ օր: Տաղավար (և ոչ միայն տաղավար) տոները, թեև ունեն աստվածաշնչային ծագում և հենք, բայց դրա հետ մեկտեղ դարերի ընթացքում ներմշակվել են Եկեղեցում' ներդաշնակվելով տեղայինազգային պայմաններին ու ոգուն: Դրանք առաջնային դեր ունեն կրոնական և ազգային ավանդույթների պահպանման և սերունդներին փոխանցելու տեսանկյունից պայմանավորված էթնիկ ինքնագիտակցության բարձրացմամբ և վերահաստատմամբ: Հայաստանում, ինչպես անկախության ուղին որդեգրած ցանկացած երկրում, տնտեսական և քաղաքական կայունությունից զատ, մեծապես կարևորվում են տվյալ պետության բուն էթնոսի պատմամշակութային և հոգևոր ժառանգության, ազգային ինքնության պահպանման հիմնախնդիրները: Տոնական համակարգը էթնոսի ինքնաարտահայտման լավագույն ձևերից է: Ուստի վերջին տարիներին տեսական և կիրառական դաշտում մեծացել է հետաքրքրությունը տոների նկատմամբ: Ըստ այդմ' սույն աշխատանքի արդիականությունը պայմանավորված է Ս. Ծննդյան տոնի համակողմանի ուսումնասիրության անհրաժեշտությամբ: Ատենախոսության մեջ ներկայացված են Մեսիայի գալստյան մասին մարգարեությունները Հին Կտակարանում և Սուրբ Ծնունդը Նոր Կտակարանում, Ս. Ծննդյանն առնչվող տարբեր ապոկրիֆներ և պարականոն գրվածքներ: Վերլուծված է Ս. Ծննդյան և Ջրօրհնեքի կանոնի հաստատումը հայոց տոնացույցում և հետագա զարգացումները: Ներկայացված են Ս. Ծննդյան տոնը և Ջրօրհնեքի կարգը հայ եկեղեցական ծիսամատյաններում Տոնապատճառներում, Ճաշոցներում, Հայմսավուրքներում: Մատենագրական աղբյուրներից քաղված են Ս. Ծննդյան տոնակատարությանը կամ Ջրօրհնեքին վերաբերող հիշատակումներ: Հանգամանալից անդրադարձ է արված Սուրբ Ծննդյան ժողովրդական սովորույթներին: Рождество и Богоявление Иисуса Христа является одним из Господских праздников Армянской Апостольской Святой Православной Церкви. В диссертации рассматриваются ветхозаветные пророчества о пришествии Мессии и новозаветное Св. Рождество, апокрифы, повествующие о Рождестве Христа, и апокрифические писания. Анализируется утверждение канона Св. Рождества и Водоосвящения в армянском календаре и его последующее развитие. Освещаются праздник Св. Рождества и Чин Водоосвящения в требниках Армянской Церкви. Из летописных источников взяты упоминания о праздновании Св. Рождества или Водоосвящения. Подробно рассматриваются народные традиции Св. Рождества. Работа состоит из введения, трех глав, заключения, списков использованной литературы и сокращений. Первая глава “Рождество Христа и Богоявление как начало мессианского служения” посвящена таинству и истории Рождества и Богоявления Мессии в Ветхом и Новом Заветах, а также в Священном Предании и в апокрифических писаниях. В качестве продолжения и развития темы проанализировано отражение таинства Св. Рождества в одном из великих творений средневековой армянской литературы в поэме “Книга скорбных песнопений” и таковой (песнопенной) лирике Нарекаци. Ветхий Завет дает намеки на служения Христа: Рождество и Явление, главная цель, время пришествия, чудотворное Рождение, а также частные случаи - место Рождества, поклонение волхвов, бегство святого семейства в Египет, избиение младенцев, получение прозвища Назаретянин и т. д. Ветхозаветные пророчества, вдохновленные Святым Духом, исполняются в Новом Завете. В этом смысле Ветхий и Новый Заветы взаимно дополняют друг друга, образуя одно совершенное целое. Для изучения историко-богословского аспекта Рождества Христа чрезвычайно важны апокрифы, не вошедшие в Библию. В них не только повторяются события, записанные в канонических Евангелиях, но также упоминаются значительные и дополнительные сведения об уже известных эпизодах, не включенных в канонический текст. Исключительные подробности относительно Рождества и Богоявления имеются и в Священном Предании, которые отсутствуют в канонических источниках. Таковы, например, предание о явлении Вифлеемской звезды, упоминание о Саломее-повитухе и т. д. Важное значение имеют этнографические и фольклорные сведения об Иоанне Крестителе и праведном Симеоне Богоприимеце, о повивальной бабке, помогающей Марии, об одном из вариантов ее имени (Урумсима), о храме, как месте рождения Христа. Примечательны упоминания исконно армянских мотивов, как, например, образ беременной Марии, прислоненной к хачкару и т. д. The feast of Nativity of the Lord and Theophany is one of the dominical feasts of the Armenian Holy Apostolic and Orthodox Churches. The thesis presents prophesies of the Maaseiah’s Advent in the Old Testament and the Nativity of the Lord in the New Testament, apocryphal stories referring to the Nativity of the Lord. It analyses the Nativity of the Lord and gives the confirmation of the canon of The Blessing of the Water in the Armenian Directorium and the further developments. The work presents the sacrament of the Nativity and the Blessing of the Water described in the Armenian Book of Feasts. There have been found the commemorations on the Nativity of the Lord or the Blessing of the Water celebrations in the bibliographical sources. A detailed consideration has been given to the public customs of the celebration of the Nativity. The research consists of the Introduction, three Chapters, Conclusion, The List of Bibliography and Acronyms. Chapter one, titled as “The Nativity of Lord and Theophany as the Start of Maaseiaic Government”, is devoted to the sacrament and history of Masaseiah’s Birth and Epiphany both in the Old and New Testaments, as well as in the Holy Legend and apocryphal writings. As the continuation and development of the theme a due analysis has been given to the elicitation of the sacrament of the Nativity of the Lord in the poem of “The Book of Lamentations” by Grigor Narekatzi, which is considered to be the masterpiece of the Armenian bibliography, and other poems by the same author. The Old Testament hints on the Christ’s Governments, such as the Nativity of the Lord and the Theophany, the main Aim and the time of the Coming to the Temple after Forty Days, the Preparations of the Coming, the holy Birth, as well as other particular cases such as The Place of The Birth, the Worship by the Priests, the Escape of the Holy Family to Egypt, the Slaughter of the children, how He was called Nazarene and so on. The things that were prophesied in the Old Testament by the Holy Spirit, found their fulfillment in the New Testament. From this point of view the Old and New Testaments are in harmony with each other and both comprise a complete entity. Some unique apocryphal stories that are missing from the Bible are of great importance for the investigation of the Birth of Christ from the historic-theological viewpoints. They do not only represent the events that already exist in the canonic Gospels, but also show very interesting additional details referring to the mentioned events that the canonic sources do not contain. Unique details on the Nativity and Theophany that are absent form the canonic sources can be found in the Holy Legend. They are the legend of the Star shining in the Heaven of Bethlehem, the commemoration of the midwife Salomeh and so on. The commemorations found in the ethnographical and mythological sources are of great importance, such as commemorations about John the Baptist and Simeon the God-receiver (Tseruni), who is the Jesus’ God-Father, about the midwife who helped Mary to give birth and around the name of this woman which is Hooroomsima (one of the versions of her name), about the Temple as the birthplace of Jesus. The particular Armenian motives, such as how Mary is leaning against the Khachkar/Cross stone waiting for the birth and others mentioned in Avetises/good news are of great significance.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Праздник Св. Рождества и Богоявления среди армян (историко-религиоведческое исследование). The feast of Nativity of the Lord and Theophany in Armenia (from the historical-religious viewpoint).
      Uncontrolled Keywords: Гущян Геворг Грачикович, Ghushchyan Gevorg Hrachik
      Subjects: Theology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 16 May 2018 15:05
      Last Modified: 13 Jun 2018 16:53
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7214

      Actions (login required)

      View Item