Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Պետական իշխանության բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի ապահովման արդի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում

Կեսոյան, Հայկ Սեյրանի (2018) Պետական իշխանության բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի ապահովման արդի հիմնախնդիրները Հայաստանի Հանրապետությունում. PhD thesis, ՀՀ Պետական կառավարման ակադեմիա.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (692Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (2331Kb)

      Abstract

      Յուրաքանչյուր պետության, այդ թվում՝ Հայաստանի Հանրապետության համար իրավական և ժողովրդավարական պետության կայացման ճանապարհին առանցքային կարևորություն է ձեռք բերել պետական իշխանության կազմակերպման այնպիսի կառուցակարգերի առկայությունը, որոնք լուրջ սահմանադրական երաշխիք կհանդիսանան պետական իշխանության գործառույթների կենտրոնացումից խուսափելու և դրանք պետական իշխանության տարբեր մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի հիման վրա իրականացնելու համար։ 2015 թվականի փոփոխություններով ՀՀ Սահմանադրությամբ՝ Հայաստանի Հանրապետությունում անցում կատարվեց կառավարման խորհրդարանական ձևի, ինչը հանգեցրեց նաև իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման խորհրդարանական մոդելի (այսուհետ նաև` խորհրդարանական մոդել) անցման: Խորհրդարանական մոդելին անցումը ենթադրում է պետական իշխանության մարմինների ինստիտուցիոնալ (կառուցակարգային) համակարգի վերափոխում, պետական իշխանության մարմիններին և պաշտոնատար անձանց վերապահված որոշ գործառույթների վերաբաշխում, պետական իշխանության մարմիներին ու պաշտոնատար անձանց վերապահված գործառութային, զսպող, հավասարակշռող և փոխլրացնող համապատասխան լիազորությունների վերաբաշխում, բացի այդ, պետական իշխանության մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջև զսպումների, հավասարակշռման և փոխլրացումների նոր կառուցակարգերի ամրագրում: Խորհրդարանական կառավարման ձևը իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի ապահովման տեսանկյունից պարունակում է իրեն բնորոշ առանձնահատկություններ, որոնց ոչ խորքային վերհանումը և վերլուծումը կարող է որոշակի խնդիրներ առաջացնել: Խորհրդարանական կառավարման ձևի դեպքում, հատկապես պետական իշխանության օրենսդիր և գործադիր ճյուղերի փոխհարաբերություններում, ի հայտ են գալիս մարտահրավերներ, որոնք պահանջում են իշխանության նշված ճյուղերի փոխհարաբերությունների բնույթի վերագնահատում: Դա պայմանավորված է նրանով, որ օրենսդիր և գործադիր իշխանության ճյուղերի միջև զսպումների և հավասարակշռման ապահովման տեսանկյունից բարդություններ են ստեղծվում, քանզի պետական իշխանության օրենսդիր և գործադիր ճյուղերին իրականում «միավորում» է միևնույն քաղաքական ուժը՝ միասնական քաղաքական նպատակներով և առաջնահերթություններով: Այդ պարագայում հիմնավոր է դառնում այն մտահոգությունը, որ օրենսդիր իշխանությունը չի դրսևորի բավարար քաղաքական կամք՝ իր կողմից ձևավորված գործադիր իշխանության նկատմամբ իրական խորհրդարանական վերահսկողություն իրականացնելու համար, այլ խորհրդարանական վերահսկողությունը կիրականացվի այնքանով, որքանով դա չի հակասի իշխող կուսակցության ընդհանուր շահերին և առաջնահերթություններին: Նշվածի հաշվառմամբ գտնում ենք, որ կառավարման խորհրդարանական ձևի պարագայում, պետական իշխանության օրենսդիր և գործադիր ճյուղերի փոխհարաբերությունները անհրաժեշտ է դիտարկել ոչ միայն Ազգային ժողով-կառավարություն փոխհարաբերությունների տեսանկյունից, այլ նաև խորհրդարանական մեծամասնության և փոքրամասնության: Ընդ որում՝ այդ պարագայում կարևորելով գործադիր իշխանության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության իրականացման համար համարժեք լիազորություններով օժտված խորհրդարանական փոքրամասնության զսպող և հավասարակշռող վճռորոշ դերակատարությունը: Բացի այդ, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգավորումների պարագայում, որպես խորհրդարանական կառավարման ձևին բնորոշ մարտահրավերներ պարունակող առանձնահատկություն դիտարկվում է նաև պետական իշխանության մարմինների համակարգում խիստ սահմանափակ գործառույթներով և լիազորություններով օժտված Հանրապետության նախագահի ինստիտուտի ոչ համարժեք ընկալման վտանգը և կառավարության ու վարչապետի ձեռքում գործադիր իշխանության գործառույթների ամբողջ ծավալի գերկենտրոնացմամբ ուղեկցվող վտանգները, որի արդյունքում, ինչպես արձանագրվել է 2015 թվականի ՀՀ սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգում (այսուհետ` Սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգ) խորհրդարանական կառավարման մոդելի անցմամբ չի հաղթահարվում պետական իշխանության գերանձնավորման հնարավորությունը՝ սուբյեկտիվիզմի տարաբնույթ դրսևորումներով հանդերձ։ Դա իր հերթին արգելակ է դառնում իշխանությունների իրական բաժանման ու հավասարակշռման համար : Վերը նշվածով և խորհրդարանական կառավարաման ձևին բնորոշ այլ առանձնահատկություններով պայմանավորված՝ կառավարման խորհրդարանական ձևին անցումը իրականում բարդ գործընթաց է, որը «պահանջում» է նաև գիտական հարթության վրա համակարգված և համապարփակ վերլուծության միջոցով վեր հանել խորհրդարանական մոդելին բնորոշ առանձնահատկությունները, որոնց հիման վրա համալիր քննարկման առարկա դարձնելով իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռության սկզբունքի ապահովման արդի հիմնախնդիրները` առաջարկել դրանց գիտականորեն հիմնավորված լուծումներ, որոնք կնպաստեն պետական իշխանության ճյուղերի ինստիտուցիոնալ համակարգի, գործառույթների և լիազորությունների սահուն, առանց ձևախեղումների և սահմանադրական ճգնաժամերի այնպիսի վերաբաշխմանն և վերակազմակերպմանը, որոնք գործառույթ-ինստիտուտ-լիազորություն շղթայում պետական իշխանության մարմինների միջև կապահովեն անհրաժեշտ սահմանադրական հավասարակշռվածություն և ներդաշնակություն : Հայրենական և արտասահմանյան իրավագիտությունում տարբեր տեսանկյուններից ուսումնասիրության առարկա են եղել իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման տեսությանը և սկզբունքին առնչվող հիմնահարցերը: Մասնավորապես՝ 2004 թվականին Լոմոնոսովի անվան պետական համալսարանում «Իշխանությունների բաժանումը Հայաստանի Հանրապետությունում, սահմանադրական ձևը և պրակտիկան» վերտառությամբ դոկտորական ատենախոսություն է պաշտպանել Ժ. Դ. Ջհանգիրյանը, 2001 թվականին «Իշխանությունների տարանջատման սկզբունքը և դրա կիրառումը ժամանակակից պետություններում» թեկնածուական ատենախոսություն է պաշտպանել Վ. Վ. Ռաֆայելյանը, 2015 թվականին «Իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման հայեցակարգի պատմատեսական և իրավական վերլուծություն» վերտառությամբ թեկնածուական ատենախոսություն է պաշտպանել Ռ. Հ. Վարդանյանը, 2017 թվականին «Իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական երաշխիքները Հայաստանի Հանրապետությունում» վերտառությամբ թեկնածուական ատենախոսություն է պաշտպանել Մ. Մ. Սարգսյանը։ Նշված ատենախոսություններում հեղինակների կողմից յուրովի քննարկման առարկա են հանդիսացել իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքին առնչվող ինչպես տեսական, հայեցակարգային կարևորություն ունեցող հարցերը, այնպես էլ գործնական՝ իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի կիրառման երաշխավորման հետ կապված հարցերը, որոնք տվյալ ժամանակահատվածում ծառացած են եղել պետական իշխանության կազմակերպման առջև: Тема диссертации посвящена современным проблемам обеспечения принципа разделения и баланса государственной власти в Республике Армения. На пути становления правового и демократического государства для любого государства, в том числе и для Республики Армения, наиважное значение имеет наличие действенной системы разделения и баланса государственной власти. Однозначно, что вопрос эффективной организации общественной власти на самом деле является сложной проблемой. Этим и обусловлено то обстоятельство, что параллельно мировому прогрессу в конституционном деле ряд государств, в том числе и Республика Армения, после распада Советского Союза продолжают поиски выбора лучшей формы организации общественной власти. В результате конституционных изменений 2015 года в РА произошел переход к парламентской модели разделения и баланса власти. В диссертации, в контексте измененной Конституции РА 2015 года, предметом анализа развития закономерностей и формирования принципа разделения и баланса власти, с учетом современных пониманий и характеристик, стали проблемы поддержания применения принципа разделения и баланса власти в РА, сделав предметом обсуждения такие вопросы, которые в теоретической литературе не считались предметом всестороннего анализа, или в отношении которых не были сформированы единые подходы, или вызвали новый научный интерес в результате конституционных изменений. В диссертации указано, что при парламентской форме управления, с точки зрения обеспечения применения принципа разделения и баланса власти, перед РА встали новые призывы. В частности, при парламентской модели разделения и баланса власти звенья законодательной и исполнительной власти в действительности “связывает” одна и та же политическая сила, имеющая единые политические цели и приоритеты. Данная ситуация может привести к “формальности” парламентского контроля над исполнительной властью со стороны законодательной власти, что является серьезной угрозой искажения принципа разделения и баланса власти. Кроме того, в РА при парламентской форме правления в качестве признаков призывов, присущих последней, в диссертации были рассмотрены также опасность неравномерного восприятия института президента Армении, наделенного весьма ограниченными функциями и полномочиями в системе органов государственной власти, и опасностей, сопровождающихся гиперцентрализованностью всего объема функций законодательной власти в руках премьер-министра. В рамках диссертационной работы предметом всестороннего анализа стали вышеуказанные проблемы и были предложены пути их преодоления. Следовательно, диссертационная работа имеет не только теоретическое, но и большое практическое значение. В частности, анализы, обоснования, предложения и заключения, сделанные в связи с основополагающими вопросами, обсуждаемыми в диссертации, особенно могут способствовать решению вопросов, выявленных в процессе применения принципа разделения и баланса власти, выдвижением научно обоснованных решений, имеющих тенденцию решения указанных вопросов в рамках осуществления последующих конституционных и законодательных изменений. The topic of the dissertation is dedicated to current issues on ensuring the principle of separation and balance of powers in the Republic of Armenia. On the way to the establishment of a legal and democratic state, for each and every state, as well as for the Republic of Armenia, it is of crucial importance the system of separation and balance of powers. It goes without saying, that the issue of effective public organization in fact, is a very complicated issue, perhaps it is conditioned by the fact that next to world constitutional developments, a number of states, including the Republic of Armenia, after the collapse of the Soviet Union, continue their search for the best way to organize the public power. As a result of the constitutional amendments in the Republic of Armenia, in 2015, transition was made to parliamentary model of separation of powers and balance. In the dissertation, with changes in the context of the RA Constitution, in 2015, taking into account the formation of ensuring the principle of separation and balance of powers in the Republic of Armenia, as well as development of patterns modern perceptions and features, current issues on ensuring the principle of separation and balance of powers in the Republic of Armenia, became a subject of analysis, making matters of discussion such issues, which were not subject to multilateral inquiry in the theoretical literature, or related to which unified approaches have not been formulated, or as a result of constitutional amendments, have gained a new scientific interest. It is mentioned that, in the case of parliamentary form of government, from the point of view of ensuring the principle of separation and balance of powers in the Republic of Armenia there have emerged new challenges. In particular, in the case of the parliamentary model of power separation and balance, the legislative and executive branches are "united" by the same political power, by common political aims and priorities, this situation might lead to "formalization" of parliamentary control from the side of legislative power over the executive power, which is a serious threat to the separation and balancing of powers. Besides, in the Republic of Armenia, in case of parliamentary form of government in the RA, as with challenges, that is characteristic of the latter, in the dissertation it is also discussed danger of inadequate perception of the institute of the president with limited functions and powers as well as in the system of state power bodies, and as well as the dangers with full extent of over-concentration of the functions of the executive power in the hands of the government and the prime minister. Within the frames of the present dissertation subject of comprehensive analysis has become the above mentioned issues and the ways of their overcoming have been suggested. Therefore, the dissertation has not only theoretical but also practical importance.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Современные проблемы обеспечения принципа разделения и баланса государственной власти в Республике Армения. Current issues of ensuring the principle of separation and balance of state powers in the Republic of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Кесоян Айк Сейранович, Kesoyan Hayk Seyran
      Subjects: Law
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 15 Jun 2018 16:23
      Last Modified: 18 Jun 2018 10:37
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7449

      Actions (login required)

      View Item