Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Проблемы развития экономической конкуренции на рынках продовольственных товаров (по материалам РА)

Яхшибекян, Ашот Артаваздович (2017) Проблемы развития экономической конкуренции на рынках продовольственных товаров (по материалам РА). PhD thesis, Российско-Армянский университет .

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (485Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (1846Kb)

      Abstract

      Одним из основополагающих признаков современной рыночной экономики считается эффективная работа ее институтов и механизмов. В этом контексте, особо выделяется роль и значение свободной рыночной конкуренции. В условиях современной рыночной экономики конкуренция является краеугольным камнем функционирования рынка, движущей силой для современного экономического развития. Принимая во внимание этот неоспоримый факт, страны с развитой рыночной экономикой всеми возможными способами и средствами поддерживают экономическую конкуренцию. Текущее состояние экономической конкуренции развитых стран с учетом многолетнего опыта ведения конкурентной политики доказывает эффективность подобного подхода. Мировые тенденции развития рыночной экономики указывают на то, что развитые страны смогли создать рыночную экономику путем обеспечения естественного функционирования экономической конкуренции на внутренних рынках. Углубляя этот подход дальше, необходимо отметить, что наличие свободной рыночной конкуренции особо важно для стран с развивающейся экономикой. В связи с этим, исследование причин возникновения признаков несовершенной конкуренции на рынках продовольственных товаров РА приобретает особую актуальность. Существование таких явлений по естественным причинам не способствует развитию экономической конкуренции на этих рынках и не ведет к равному распределению рыночных долей между всеми участниками. В результате этого, рыночная конкуренция становится незащищенной и не действует в интересах среднего и малого предпринимательства. Ограничение конкуренции, наличие монополий и олигополий приводит и к другим, не менее важным последствиям, а именно – к неконкурентоспособности экономики в целом. Естественно, говоря о монополии, нельзя не учитывать эффект масштаба. Однако для экономики РА более приемлема конкурентная среда, состоящая из многочисленных средних и малых хозяйствующих субъектов, нежели функционирование нескольких крупных участников рынка. Подобная ситуация почти во всех случаях, приводит к высокой рыночной концентрации и к рыночной власти отдельных субъектов. Решение этих проблем принципиально важно для Республики Армения, поскольку ответы на вопросы необходимо дать именно сейчас, когда экономика страны находится на стадии становления. Учитывая эту объективную необходимость, исследование таких рыночных проблем, которые приводят к несовершенной конкурентной обстановке, является вопросом стратегического значения на данном этапе развития экономики Республики Армения. Цели и задачи исследования. Целью диссертационного исследования является разработка принципиальных и подходящих направлений антимонопольной политики для обеспечения развития экономической конкуренции на рынках продовольственных товаров РА. Для реализации данной цели в работе поставлены следующие задачи: Изучение теоретических основ проблемы несовершенной конкуренции; Изучение мирового опыта и тенденций борьбы с проявлениями несовершенной конкуренции; Оценка и анализ текущего состояния экономической конкуренции на рынках продовольственных товаров РА; Анализ и оценка эффективности и целесообразности той конкурентной модели, которой придерживается Республика Армения; Исследование фундаментальных причин неблагоприятной конкурентной обстановки на рынках продовольственных товаров РА Определение роли свободной экономической конкуренции для современной рыночной экономики РА; Разработка принципиальных подходов совершенствования конкурентной политики на рынках продовольственных товаров РА; Разработка практических предложений развития экономической конкуренции на рынках продовольственных товаров РА. Предметом исследования являются пути развития экономической конкуренции. Объектом исследования является ряд рынков продовольственных товаров РА. Теоретические, методологические и информационные основы исследования. Теоретической и методологической основой исследования послужили законы РА в области защиты экономической конкуренции, в частности, Закон Республики Армения «О защите экономической конкуренции», годовые отчеты и программы деятельности Государственной комиссии по защите экономической конкуренции РА, Федеральный Закон РФ «О защите конкуренции» и соответствующие законы о конкуренции всех республик СНГ, ЕС и США, а также, соответствующие решения в области конкурентной политики указанных стран, которые являются необходимыми для проведения сравнительного анализа. В настоящем исследовании были рассмотрены основные модели конкурентной и антимонопольной политики и теоретические основы мирового опыта в сфере обеспечения функционирования экономической конкуренции, выявлены методологические основы ведения конкурентной и антимонопольной политики и методы оценки состояния экономической конкуренции, путем применения всемирно известных экономических инструментов измерения уровня рыночной конкуренции и концентрации. В качестве теоретической и методологической основы проведения данного исследования, послужили классические и современные подходы и теории определения понятия, сущности и роли экономической конкуренции, монополии, олигополии, рыночной концентрации и доминирования. В этом контексте, был проведен сравнительный анализ подходов зарубежных и отечественных авторов. В качестве информационной базы были использованы данные Национальной статистической службы РА, данные Государственной комиссии по защите экономической конкуренции РА и Министерства финансов РА, данные Национального центра развития малого и среднего предпринимательства, информационные и статистические базы данных таких международных организаций как: Всемирный банк, Организация объединенных наций, Международный валютный фонд, Продовольственная и сельскохозяйственная организация Объединенных наций, а также, данные Федеральной службы государственной статистики Российской Федерации, Государственной службы статистики Украины, Национального статистического комитета Республики Беларусь и ряда других республик СНГ. Для сравнительного анализа были рассмотрены статистические источники некоторых стран ЕС и США. В качестве информационных источников послужил ряд информационно-аналитических электронных изданий и веб-страницы. В процессе данного исследования, применялись такие методы исследования как индукция и дедукция, анализ и синтез, сравнительный анализ и ряд экономико-математических методов, а также, во время всего исследования использовались различные компьютерные программы.Ատենախոսությունը նվիրված է ՀՀ-ում տնտեսական մրցակցության զարգացման հիմնախնդիրների վերլուծությանը և ապրանքային շուկաներում ներկա իրավիճակի բարելավմանն ուղղված քաղաքականության մշակմանը: Այս համատեքստում, որպես ուսումնասիրության օբյեկտ են ընտրվել ՀՀ պարենային ապրանքների շուկաները, քանի որ վերլուծությունները ցույց են տալիս, որ այդ շուկաներն են առավել կենտրոնացված և անկատար մրցակցության նշաններն այստեղ ավելի շատ են, քան այլ ապրանքային շուկաներում: Հաշվի առնելով անկատար մրցակցության ցուցանիշները, մշակվել են մի շարք ուղղություններ՝ բարեփոխումներ անցկացնելու և ՀՀ մրցակցային քաղաքականությունը բարելավելու համար, ինչն էլ հանդիսանում է սույն ատենախոսության նպատակը: Նշված նպատակին հասնելու համար ատենախոսության մեջ դիտարկվել են հետևյալ խնդիրները. Կատարվել է անկատար մրցակցության խնդրի տեսական հիմքերի ուսումնասիրություն; Կատարվել է մրցակցության դեմ պայքարի համաշխարհային փորձի ուսումնասիրություն; Գնահատվել է Հայաստանի Հանրապետության պարենային ապրաքների շուկաներում տնտեսական մրցակցության ներկայիս վիճակը; Վերլուծվել են և գնահատվել Հայաստանի Հանարապետության մրցակցային մոդելի արդյունավետությունը և իրագործվելիությունը: Կատարվել է Հայաստանի Հանրապետության պարենային ապրանքերի շուկաներում անբարենպաստ մրցակցային միջավայրի հիմնարար պատճառների ուսումնասիրություն; Մշակվել են Հայաստանի Հանրապետության պարենային ապրանքերի շուկաներում մրցակցային քաղաքականության բարելավման հիմնական մոտեցումները; Մշակվել են Հայաստանի Հանրապետության պարենային ապրանքերի շուկաներում տնտեսական մրցակցության զարգացմանն ուղղված գործնական առաջարկներ: Հետազոտության օբյեկտ են հանդիսանում ՀՀ պարենային ապրանքների մի շարք շուկաներ, իսկ առարկան՝ տնտեսական մրցակցության զարգացման ուղիները: Ատենախոսության մոտեցումների և առաջարկների շրջանակում համակարգված և համակողմանիորեն մշակված մեխանիզմերով որպես գիտական նորույթ են ներկայացվել հետևյալ դրույթները՝ Մշակվել են հակամենաշնորհային քաղաքականության հիմնական մոտեցումները, որոնք նախատեսում են Հայաստանի Հանրապետության պարենային ապրանքների շուկաներում մենաշնորհային գործունեության բոլոր տեսակների և ձևերի արգելումը: Առաջարկվել են ՀՀ պարենային ապրանքերի շուկաներում տնտեսվարող սուբյեկտների մենաշնորհ և գերիշխող դիրքի որոշման հայցեկարգ և չափանիշներ: Կանխատեսվել է գերիշխող տնտեսվարող սուբյեկտների քանակի ավելացման ազդեցությունը ՀՆԱ և աղքատության ցուցանիշների վրա: Հետազոտության արդյունքները և առաջարկները կարող են տեղ գտնել ՀՀ մրցակցային քաղաքականության մեջ և կարևոր սկզբունքներ հանդիսանալ բարեփոխումներ իրականացնելու համար: Մշակված մոտեցումները նույնպես կարող են կիրառվել Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովի գործունեության շրջանակներում: The thesis is devoted to the analysis of the problems of the development of economic competition in Armenia and the elaboration of the policy aimed at improving the situation. In this context, as a study object, we have chosen the foodstuffs markets in Armenia as the analysis shows that these markets are more concentrated and the signs of imperfect competition take place here more than in other commodity markets. Taking into account the indicators of imperfect competition we have developed a number of directions for reform and improvement of Armenia's competitive policy, which is the purpose of the thesis. The recommendations are based on theoretical and methodological approaches of economic competition and best international practice. The following problems have been considered in the thesis in order to achieve the goal: Research of the theoretical bases of imperfect competition issue. Research of the international experience and tendencies of imperfect competition overcoming; Assessment and analysis of the economic competition on the RA food markets; Analysis and assessment of the effectiveness and advisability of competition protection model that is implemented in the Republic of Armenia; Study of the fundamental causes of adverse competition situation on the RA food markets; Definition of the free economic competition role for the modern economy of the Republic of Armenia; Development of the principled approaches for competition policy improving on the food markets of the RA; Development of the practical recommendations of economic competition development on the food markets of the RA. Thus, a considerable portion of the observed markets have high concentration. To address this problem, author has developed antimonopoly approaches that can reduce the concentration level and ensure equal competition for all market participants. The object of the study is a range of a number of food markets in the Republic of Armenia. The subjects of the study are the main paths of competition development. Scientific novelty of the research is as follows: The main approaches for the antitrust policy were developed, which suppose prohibition of all the types and forms of monopoly activities in the food markets of the Republic of Armenia. The concept and the criteria of firms’ dominant or monopoly position definition in the food markets of the RA were offered. Dominant firms’ quantity increase effect on the GDP and poverty level indicators was forecasted.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Տնտեսական մրցակցության զարգացման հիմնախնդիրները պարենային ապրանքների շուկաներում (հհ նյութերով). Issues of economic competition development in the food markets (on the materials of the RA).
      Uncontrolled Keywords: Յախշիբեկյան Աշոտ Արտավազդի, Yakhshibekyan Ashot
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 21 Jun 2018 15:09
      Last Modified: 22 Jun 2018 11:08
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7466

      Actions (login required)

      View Item