Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Իրանի արտաքին քաղաքականությունը Ղաջարական դինաստիայի առաջին երեք տիրակալների օրոք (1796-1848թթ.)

Գևորգյան, Րաֆֆի Աշոտի (2012) Իրանի արտաքին քաղաքականությունը Ղաջարական դինաստիայի առաջին երեք տիրակալների օրոք (1796-1848թթ.). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արևելագիտության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (271Kb) | Preview

    Abstract

    Վերջին երկու հարյուրամյակում Իրանը մշտապես գտնվել է տարածաշրջանային զարգացումների կենտրոնում և ունեցել է իր դերակատարությունը ծավալվող աշխարհաքաղաքական գործընթացներում: Եթե 20-րդ դարում հետաքրքրությունը Իրանի շուրջ աճեց կապված նրա էներգետիկ պաշարների հետ, ապա 19-րդ դարում Իրանն առաջին հերթին ուներ ռազմավարական նշանակություն եվրոպական տերությունների համար, որոնք, պայքարելով միմյանց դեմ, ցանկանում էին ամրապնդել իրենց դիրքերն Իրանում: Թեև Իրանի արտաքին քաղաքականության և ընդհանրապես տվյալ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ բավականին ուսումնասիրություններ են կատարվել, սակայն այժմ կրկին անհրաժեշտություն է ծագել համակողմանի կերպով անդրադառնալու տվյալ նյութին, քանի որ եղած աշխատությունների մեծ մասը ներկայացնում է պատմական իրողություններն այն լույսի ներքո, որը հարմար է եղել հեղինակին, հասարակարգին կամ էլ գրվելու ժամանակաշրջանին: Վերջին շրջանում, աշխարհաքաղաքական զարգացումներին և Իրանի ու ԱՄՆ-ի տարաձայնություններին զուգահեռ, տեսակետներ են հնչում, որ Իրանի որոշ շրջաններ պետք է անջատվեն Իրանից կամ ինքնավարություն ստանան: Այս տեսակետները հիմնավորվում են այն պնդումներով, որ տվյալ շրջաններն իբրև թե պատմականորեն բռնի կերպով են միավորվել Իրանին և այժմ անհրաժեշտ է վերանայել պատմական փաստերն ու նույնիսկ նոր գնահատականներ տալ մի շարք պատմական պայմանագրերի: Այս առումով հատկանշական է Ադրբեջանի գործելակերպը, որն առաջ է քաշում Հյուսիսային և Հարավային Ատրպատականների գաղափարը և հավակնություններ է ներկայացնում Իրանի պատմական տարածքների նկատմամբ: Այս նկրտումները ոչ միայն զուրկ են իրավական հիմքերից, այլև խեղաթյուրում են պատմական փաստերը, քանի որ Ատրպատականը երբեք էլ չի բաժանվել հյուսիսային կամ հարավային մասերի: Այս բաժանումն ի հայտ է եկել ռուս-պարսկական պատերազմների արդյունքում: 21-րդ դարում, ինչպես գիտենք, պետությունները պայքարում են միմյանց դեմ ոչ միայն զենքով և ռազմական դաշտերում, այլև տեղեկատվությամբ և հասարակական կարծիքի ձևավորմամբ: Կարծում ենք, որ անհրաժեշտ է պաշտպանել իրական պատմական փաստերը և տեղ չտալ ապատեղեկատվությանն ու պատմական խեղաթյուրումներին: Այս առումով, կարելի է ասել, որ ներկայումս պատմական հիմքերի ուսումնասիրումը և անաչառ լուսաբանումը ապահովում է պատմության հետագա զարգացումը: Վերհանելով պատմական փաստերը և մանրամասն քննության ենթարկելով դրանք` պարզ են դառնում մի շարք ընդհանրություններ 19-րդ դարում Իրանի շուրջ ծավալվող իրադարձություների և ներկա զարգացումների միջև: Անգլիան, դրսևորելով երկակի քաղաքականություն, մի կողմից դաշնակցում էր Ռուսաստանի հետ և պայքար էր մղում Նապոլեոնի դեմ, մյուս կողմից հրահրում էր Իրանին պատերազմել Ռուսաստանի դեմ` հետապնդելով երկու նպատակ. թուլացնել Ռուսաստանը և կախվածության մեջ պահել Իրանը: Իրանի արտաքին քաղաքականության հիմնական ուղղությունը եվրոպական տերությունների միջև խուսավարելու և նրանց միջև գոյություն ունեցող խնդիրները միմյանց հակադրելու քաղաքականությունն էր: Основной задачей диссертационного исследования является выявление формирования внешнеполитического курса иранского правительства в период правления первых трех Каджарских шахов (1796-1848гг.). В начале 19-го века шла дипломатическая борьба великих европейских держав (Англия, Франция, Россия) за преобладание в Иране и приобретение дополнительных экономических и политических преимуществ. По этой причине в правящих кругах Ирана сформировался принцип придерживания концепции лавирования и противопоставления интересов европейских держав для достижения своих национальных целей. Структура работы соответствует целям и основным задачам исследования и состоит из введения, четырех глав, выводов и списка использованной литературы. Во введении обосновывается актуальность исследования, а также методология диссертации. Работа разделена на четыре главы, которые отражают важнейшие этапы внешней политики Ирана в период властвования первых трех Каджарских правителей. Первая глава диссертации - “Основание Каджарского государства и международная ситуация в конце 18-го-начале 19-го века”. В этой главе описан период со второй половины 18-го века до начала 19-го столетия. После убийства Надир-шаха в Иране начинается борьба за престол различных племенных группировок. С этого периода активное участие за власть принимает и Каджарское племя, которое укрепляет свое влияние в северной части Ирана. В 1779 году после смерти Карим-хана Зенда в Иране снова начинается борьба между Зендами и Каджарами, которая заканчивается окончательной победой Ага Мохаммед-хана Каджара. Во время правления Ага Мохаммед-шаха иранские войска совершают захватнические походы в Закавказье. В заключительной части первой главы анализируется международная ситуация в регионе и борьба европейских держав за укрепление влияния в Иране и приход к власти племянника Ага Мохаммеда- шаха Фатх Али-хана. В этот период обостряется ситуация в Закавказье в связи с присоединением Грузии и закавказских мусульманских ханств к России. Война с Россией становится неизбежной. Вторая глава диссертации - “Внешняя политика Ирана во время русско-персидской войны 1804-1813гг.” посвящена анализу дипломатических отношений в этот период. В главе рассмотрена дипломатическая борьба между Францией и Англией. Обе державы имели свои интересы и хотели спровоцировать войну между Россией и Ираном. Еще до начала войны в 1801 году заключается англо-иранский договор, который дает явные экономические и политические преимущества Англии. В свою очередь, Франция в лице Наполеона стремилась привлечь Иран на свою сторону и добиться открытия второго фронта против России. После подписания Финкенштейнского соглашения военная миссия генерала французской армии Гардана начинает свою деятельность в Иране. Примечателен тот факт, что Франция действовала против России даже после подписания мирного договора в Тильзите. После того как Фатх Али-шах убедился в том, что союз с Францией не дает ожидаемых результатов в войне с Россией, он меняет внешнеполитический курс на сотрудничество с Англией. В этой главе проанализированы также англо¬иранские договоры 1809, 1812-го годов. Эти договоры способствовали продолжению войны. Англия стремилась ослабить Россию, влияние которой в Закавказье с конца 18-го века значительно усилилось. Однако старания Англии не увенчались успехом, так как уже в 1812 году Россия переломила ход войны с Францией и одержала победу в войне с Турцией. Благодаря этим событиям, России удалось сконцентрировать свои войска на русско-персидском фронте. Успешные атакующие действия русских войск вынуждают отступить персидские войска на исторические земли Ирана. После взятия Тавриза иранская сторона решает сесть за стол переговоров, которые заканчиваются подписанием Гюлистанского мирного договора. The main task of PhD research is revealing the formation of the foreign policy course of the Iranian government at the period of ruling the first three Qajar shahs (1796-1848). At the beginning of the 19-th century the great European states (England, France, Russia) held diplomatic fight for predominance in Iran and acquisition of additional economic and political advantages. For this reason, the ruling circles of Iran formed the principle of sticking to the concept of maneuver and the opposing interests of the European powers to achieve their national goals. The structure of the work is within the goals and the main objectives of the study and consists of an introduction, four chapters, conclusions and bibliography. The introduction shows relevance of the study and methodology of the thesis. The thesis is divided into four chapters, which reflect the major stages of Iran's foreign policy at the period of ruling of the first three Qajar shahs. The first chapter of the thesis - "The foundation of the Qajar state and the international situation in the late 18th and early 19th century". This chapter describes the period from the second half of the 18th century to the early 19th century. The struggle for the throne of the various tribal groups begins after the assassination of Nadir Shah in Iran. Starting from this period the Qajar tribe, which strengthens its influence in northern Iran, also takes the active participation of government. In 1779, after the death of Karim Khan Zend in Iran once again the struggle between the Zend and the Qajars breaks out which ends with the final victory of Agha Mohammad Khan Qajar. During the ruling of Agha Mohammad Shah Iranian troops commit aggressive campaigns in the Undercaucasus. The final part of the first chapter analyzes the international situation in the region and the struggle of European powers for strengthening of influence in Iran and Fath Ali Khan’s the nephew of Aga Mohammed Shah, coming to power. At this period the situation in Coucasus is sharpening in connection with the accession of Georgia and the Caucasus Muslim khanates to Russia. The war with Russia becomes unavoidable. The second chapter - "Iran's foreign policy during the Russian-Persian war of 1804-1813" is devoted to the analysis of diplomatic relations in this period. The chapter discusses the diplomatic struggle between France and England. Both countries had their own interests and wanted to provoke a war between Russia and Iran. Still before the war in 1801, the Anglo-Iranian agreement was signed up, which gives the clear economic and political advantages of England. In turn, France, in the person of Napoleon tried to draw Iran on its side and to open a second front against Russia. After the signing up the Finkenshtein agreement general Gardan’s military mission starts its activity in Iran. Noteworthy is the fact that France has acted against Russia, even after signing a peace treaty at Tilsit. After Fath Ali Shah was convinced that the alliance with France wouldn’t give the expected results in the war with Russia, it changed the foreign policy of cooperation with Britain. This chapter also analyzes the Anglo-Iranian treaties of 1809, 1812. These agreements have contributed to the continuation of the war. England tried to weaken Russia, whose influence in the Undercaucasus since the end of the 18th century greatly increased. However, efforts of England have been unsuccessful, since in 1812 Russia has broken the course of war with France and won the war with Turkey. Due to these events Russia has managed to concentrate its forces on the Russian-Persian front. Successful attack of the Russian army forced Persian troops to retreat to the historical lands of Iran. After the capture of Tavriz the Iranians decides to start negotiation process which end up by signing of the peace treaty of Gyulistan.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Внешняя политика Ирана во время первых трех правителей Каджарской династии (1796-1848гг.). The Iranian Foreign policy during the rule of the first three sovereigns of Qajar dinasty (1796-1848).
    Uncontrolled Keywords: Геворгян Раффи Ашотович, Gevorgyan Raffi A.
    Subjects: History
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 28 Jun 2018 10:00
    Last Modified: 28 Jun 2018 10:12
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7472

    Actions (login required)

    View Item