Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Երևանյան խզվածքի ժամանակակից սեյսմատեկտոնական ակտիվությունը

Բալասանյան, Սերգեյ Վլադիմիրի (2018) Երևանյան խզվածքի ժամանակակից սեյսմատեկտոնական ակտիվությունը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Երկրաբանական գիտությունների ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (7Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (833Kb)

      Abstract

      Հետազոտությունները վերաբերվում են Մերձերևանյան գոտում գտնվող Երևանյան խզվածքի սեյսմատեկտոնական ակտիվությանը: Այդ գոտում տեղի ունեցած երկրաշարժերի ուսումնասիրություններից ստացված մակրոսեյսմիկ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն տվեց փաստել, որ Երևանյան խզվածքի հյուսիս- արևմտյան թևում պատմական ժամանակահատվածում ուժեղ երկրաշարժեր տեղի չեն ունեցել, իսկ հարավ-արևելյան թևում IX դարի Դվինի երկրաշարժերի աղետաբեր հետևանքները պայմանավորված են հիմնականում անբարենպաստ գրունտային պայմաններով: Հետազոտությունների արդյունքում հնարավորություն է ընդձեռնվում ճշտել Երևանյան խզվածքի գոտու սեյսմատեկտոնական պոտենցիալի և սեյսմիկ վտանգի կանխատեսման գնահատականները: Արվել է Երևանյան խզվածքի սեյսմատեկտոնական գոտու տարածքի սեյսմիկ ռեժիմի վերլուծությունը 1937-2017 թթ. ժամանակահատվածի համար: Երկրաշարժերի հիմնական բնութագրերի միջև ստացված ժամանակա-տարածքային բաշխման ֆունկցիոնալ կապերը թույլ տվեցին գնահատել երկրաշարժերի ուժգնության ներկայացուցչական մակարդակը (М=2,2), երկրաշարժերի կրկնողության Գուտենբերգի բանաձևի և գրաֆիկի գործակիցը (b=0,952), հնարավոր սպասվող առավելագույն երկրաշարժի մագնիտուդը (Mmax=4,5): Երևանյան խզվածքի հյուսիս-արևմտյան թևում պատմական շրջանում ուժեղ երկրաշարժեր չեն դիտվել: Երևանյան խզվածքի հարավ-արևելյան թևի բարձր սեյսմիկ ներուժի էներգետիկ արժեքը հարկավոր է վերանայել նվազեցման ուղղությամբ: Երևանյան խզվածքի սեյսմատեկտոնական գոտու սահմաններում ամենաուժեղ սեյսմիկ գործիքային երկրաշարժերի վերլուծությունը (М≥3.7) թույլ է տվել անջատել 2 ենթագոտի. կենտրոնական՝ Փարաքար-Երևանյանը և հարավ- արևելյան՝ Արտաշատ-Վեդիինը: Ավելին, Փարաքար-Երևանյան ենթագոտում տեղի ունեցած ամենաուժեղ երկրաշարժերը (М≥3.7) կապված են Երևանյան խզվածքի հյուսիսային թևի հետ, իսկ Արտաշատ-Վեդի ենթագոտում՝ հարավային թևի հետ: Ամենաուժեղ երկրաշարժերի էպիկենտրոնների տարածական տեղաբաշխումը հետազոտությունների ամբողջ ժամանակահատվածի համար (մինչև 2017թ.) վկայում է Երևանյան խզվածքի առանցքային գոտու սեյսմիկ ակտիվության մասին: Սեյսմիկ ռեժիմի տարածաժամանային բնութագրերի վերլուծությունը թույլ է տալիս պնդել, որ ձևավորվել է էներգիայի դեֆիցիտ, որը կարող է լրացվել թե´ մեկ սեյսմիկ իրադարձությամբ Mmax=4,5, թե´ նույն ընդհանուր էնէրգիայով մի շարք միջին կամ թույլ երկրաշարժերով, ինչը ավելի հավանական ու բնութագրական է Երևանյան խզվածքի գոտու սեյսմադինամիկայի համար: Կատարված աշխատանքի արդյունքներով կարելի է անել հետևյալ ամփոփումները և եզրակացությունները. 863թ. և 893թ. Դվինի երկրաշարժերի բարձր ինտենսիվությունը (8-10 բալ) պայմանավորված է անբարենպաստ գրունտներով: Այդպիսի անկայուն գրունտները քողարկում են առաջնային սեյսմիկ ազդեցությունը, խնդիրներ առաջացնելով Դվինի երկրաշարժերի էպիկենտրոնների կոորդինատների քարտեզագրման և նրանց սեյսմիկ օջախի՝ որևէ հստակ տեկտոնական կառույցի հետ ճիշտ կապակցմանը (Երևանյան կամ Գառնիի խզվածք): Մեր կարծիքով, երկու դեպքում էլ Երևանյան խզվածքի հարավ-արևելյան թևի սեյսմատեկտոնական ներուժի արժեքը պետք է վերանայել նվազեցման ուղղությամբ: Оценка сейсмической опасности территории Армении является одной из приоритетных задач устойчивого развития РА. При этом особое значение уделяется изучению сейсмотектонического потенциала Приереванской зоны – наиболее густонаселенного и промышленно развитого региона республики. В сейсмотектонических моделях, используемых для оценки сейсмической опасности центральной части территории РА (включая столицу – г. Ереван), немаловажное значение имеет Ереванский глубинный разлом, изучение которого выявило ряд проблем, требующих доизучения и детального реанализа всех имеющихся геолого-геофизических материалов. Столица РА г.Ереван и ряд других густонаселенных городов находятся в непосредственной близости от исследуемого разлома. Серьезную геоэкологическую опасность от последствий сильного землетрясения в исследуемой зоне представляют собой действующие в Ереване и его окрестностях водохранилища и гидростанции, различные химические производства, а также Армянская АЭС. Ереванский разлом плохо или вовсе не выражен на поверхности. Предполагаемая территория его трассирования перекрыта мощным чехлом молодых отложений. Местоположение и геометрические параметры данной структуры исследователями трактуются по-разному. Исследования исторических и инструментальных землетрясений позволят уточнить количественную оценку сейсмотектонического потенциала в Приереванской сейсмоактивной зоне. Основной целью диссертационной работы является изучение и оценка современной сейсмотектонической активности Ереванского разлома по комплексу геолого-геофизических и сейсмологических данных. Основные решаемые задачи данного исследования: Обзор и реанализ имеющихся геолого-геофизических материалов с целью уточнения местоположения и геометрических параметров зоны активного Ереванского разлома. Получение новых данных и реанализ сильных исторических землетрясений на северо- западном фланге Ереванского разлома. Получение новых данных и реанализ сильных исторических Двинских землетрясений на юго-восточном фланге Ереванского разлома. Изучение сейсмического режима и сейсмодинамических особенностей в зоне Ереванского разлома по данным инструментального периода наблюдений (1937- 2017гг.). Реанализ всех имеющихся данных позволяет утверждать, что северо-западный сегмент Ереванского разлома сейсмически малоактивен. Высокий сейсмический потенциал юго-восточного фланга Ереванского разлома должен быть пересмотрен в сторону понижения. Анализ данных наиболее сильных инструментальных землетрясений (М≥3,7) в пределах сейсмотектонической зоны Ереванского разлома позволил выделить 2 подзоны: центральную Паракар-Ереванскую и юго-восточную Арташат-Вединскую. При этом реализация относительно сильных землетрясений в Паракар-Ереванской подзоне приурочена к площади северной ветви Ереванского разлома, а в Арташат-Вединской подзоне – к площади южной ветви. Пространственное расположение эпицентров наиболее сильных событий за весь период исследований (до 2017г.) позволяет утверждать, что их реализация приурочена к осевой зоне Ереванского разлома. Анализ пространственно-временных характеристик сейсмического режима позволяет утверждать, что образовался дефицит энергии, который может быть восполнен как одним сейсмическим событием с Mmax=4,5, так и рядом средних и слабых землетрясений с той же суммарной энергией, что более вероятно и характерно для сейсмодинамики зоны Ереванского разлома. The studies are related to the investigation of seismotectonic activity of the Yerevan Fault located in the near-Yerevan zone of the Republic of Armenia. The analysis of macro-seismic data produced by the study of earthquakes that took place in this zone enabled documenting absence of any strong earthquakes in the northwestern part of the Yerevan Fault during the historical period, and relating the disastrous effects of the 9th century Dvin earthquakes mainly to the unfavorable ground conditions. The outcome of the studies allows an improved assessment of both the seismotectonic potential of the Yerevan Fault zone, and the expected seismic hazard. The seismic regime of the seismotectonic zone of the Yerevan Fault in the RA was analyzed for the period of 1937-2017. The functional relationship in time-space distribution of main earthquake characteristics enabled evaluation of the representativeness of earthquakes (M=2.2), earthquake recurrence by Gutenberg’s formula and the coefficient of the plot (b=0,952), and the expected likely maximum earthquake magnitude (Mmax=4.5). During the historical period, strong earthquakes were not observed on the northwestern flank of the Yerevan Fault. High seismic potential of the southeastern flank of the Yerevan Fault should be revised toward a lower estimate. The analysis of data for the strongest instrumental earthquakes (М≥3.7) within the seismotectonic zone of the Yerevan Fault enabled identification of 2 sub-zones: the central Parakar-Yerevan and the south-eastern Artashat-Vedi. Furthermore, realization of the strongest earthquakes (М≥3.7) in the Parakar-Yerevan and Artashat-Vedi sub-zones is confined, respectively, to the areas of the northern and southern branches of the Yerevan Fault. Spatial position of epicenters of the strongest events (М≥3.7) during the entire period of studies (until 2017) suggests that relatively high energy level of their realization is consistent with the seismic manifestation of the axial area of the Yerevan fault zone. The analysis of space-time characteristics of the seismic regime enables the statement that the energy deficit has established and that it could be compensated either by a single Mmax=4.5 seismic event, or by a series of medium-size and weak earthquakes with the same total energy, which is more likely and characteristic of the seismodynamics in the Yerevan Fault zone. The high intensity of the Dvin earthquakes of 863 and 893 (8-10 points) was determined by Site Effect. It is possible to state that such unstable soil would conceal the original seismic impact, hence, complicate mapping of the coordinates of epicenters of the Dvin earthquakes and correct localization of the seismic source on any tectonic structure (the Yerevan fault and the Garni Fault). In our view, assessment of the seismotectonic potential of the southeastern flank of the Yerevan Fault zone in both cases should be revised in terms of a lower estimate. The re-analysis of all available data, considering the results of new investigation, enables stating with certain confidence that the so-called Arouch earthquake of 972 is a “false” seismic event and that the destruction of the Zvartnots Temple was not related to any seismic impact. Besides, considering the revision of the geographic coordinates of the epicenter for the earthquake of 28.10.1916, it is stated that the northwestern segment of the Yerevan Fault has low seismic activity. The analysis of the strongest instrumental earthquakes (М≥3.7) in the limits of the seismotectonic zone of the Yerevan Fault enabled identification of 2 sub-zones: the central-northwestern Parakar- Yerevan and the southeastern Artashat-Vedi sub-zone.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Современная сейсмотектоническая активность Ереванского разлома. Recent seismotectonic activity of the Yerevan fault.
      Uncontrolled Keywords: Баласанян Сергей Владимирович, Balasanyan Sergey Vladimirovich
      Subjects: Earth Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 24 Aug 2018 10:50
      Last Modified: 24 Aug 2018 10:50
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7552

      Actions (login required)

      View Item