Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ տեղեկատվական անվտանգության հիմնախնդիրները համաշխարհայնացման պայմաններում

Մկրտչյան, Հայկուհի Վարդգեսի (2018) ՀՀ տեղեկատվական անվտանգության հիմնախնդիրները համաշխարհայնացման պայմաններում. PhD thesis, ՀՀ ՊՆ պաշտպանական ազգային հետազոտական համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (25Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (3211Kb)

      Abstract

      Ուսումնասիրության թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է տարածաշրջանային բարդ իրադրության պայմաններում ՀՀ տեղեկատվական անվտանգության հիմնախնդիրների հետազոտության կարևորությամբ: Երկար տարիներ շարունակվում է տեղեկատվական հակամարտությունը հարևան Ադրբեջանի հետ: 2016թ. ապրիլյան քառօրյա պատերազմը ցույց տվեց, որ Հայաստանը պարբերաբար ենթարկվում է տեղեկատվական ագրեսիայի: Ընդ որում, եթե նախկինում ադրբեջանցի հաքերները հարձակում էին գործում պետական կառույցների կայքերի վրա, ապա այսօր նրանց հետաքրքրում են նաև սոցցանցերից օգտվողների էջերը: Բացի այդ, մեր երկիրը բավականին խոցելի է կիբեռսպառնալիքների առումով, քանի որ չունի կիբեռանվտանգության հստակորեն ձևակերպված ռազմավարություն, նման սպառնալիքներին հակազդեցության համապատասխան տեղեկատվական ենթակառուցվածք, ինչպես նաև համակարգչային պատահարներին արձագանքման թիմեր (CERT): Կիբեռանվտանգության ապահովման գործում և կիբեռանվտանգության կայացածության մակարդակով տարածաշրջանի երկրների ցանկում Հայաստանն զբաղեցնում է վերջին տեղը՝ զգալիորեն զիջելով հարևան Ադրբեջանին և Վրաստանին: Թեմայի ուսումնասիրությանը նվիրված են բազմաթիվ գիտական աշխատանքներ, որոնցում լուսաբանվում են ՀՀ տեղեկատվական անվտանգության սպառնալիքները, փոխգործակցության զարգացման տեսական և գործնական դինամիկայի ուսումնասիրման հարցերը, սակայն դրանցում հիմնականում չկան հակազդեցության նոր մեխանիզմները 21-րդ դարի սպառնալիքների դեմ, ինչը հնարավորություն կտա հետագայում ավելի լավ պաշտպանելու մեր երկրի տեղեկատվական անվտանգությունը, դիմակայելու համաշխարհայնացման գործընթացներից բխող վտանգներին ու սպառնալիքներին: Այս տեսանկյունից հարկ է հստակ տարանջատել համաշխարհայնացման պայմաններում ՀՀ տեղեկատվական անվտանգության ներքին ու արտաքին սպառնալիքները, ակտիվորեն ընդլայնել ոլորտում միջազգային համագործակցությունը ինչպես երկկողմ, այնպես էլ բազմակողմ մասշտաբով: Սույն աշխատանքն անդրադառնում է 21-րդ դարի սպառնալիքներին հակազդելու նոր մեխանիզմների մշակմանը: Ավելին, ուսումնասիրելով տեղեկատվական անվտանգության ապահովման արտասահմանյան երկրների փորձը (ԱՄՆ-ն՝ որպես տեղեկատվական անվտանգության քաղաքականության մշակման առաջին երկիր, ՌԴ-ն՝ որպես հետխորհրդային երկիր, ՉԺՀ-ն՝ որպես արևելյան արժեքներ կրող ավանդական պետություն)՝ աշխատանքում վերհանվում են ՀՀ-ում դրա կիրառման հնարավորությունները: Ատենախոսության թեմայի շրջանակում ներառվող հիմնախնդիրների ուսումնասիրությունը ոլորտի մասնագետների ուշադրության կենտրոնում է: Հետազոտության առարկային վերաբերող տեղեկատվական անվտանգության թեմայով մի շարք հայ հեղինակներ ունեն գիտական վերլուծություններ, որոնց աշխատությունների հետ միասին ատենախոսությունում քննարկվել է նաև արտասահմանյան քաղաքագետների հեղինակած մասնագիտական գրականությունը: Ուսումնասիրվել են տեղեկատվական անվտանգության և դրա ապահովման քաղաքականության տեսական ու մեթոդաբանական հիմնահարցերին, համաշխարհայնացման պայմաններում տեղեկատվական սպառնալիքներին նվիրված մի քանի տասնյակ աշխատություններ, մենագրություններ, հայ և արտասահմանյան մասնագետների գրքեր, հոդվածներ: Հետազոտության նորմատիվաիրավական հիմքը կազմել են ՀՀ Ազգային անվտանգության ռազմավարությունը, ՀՀ Տեղեկատվական անվտանգության հայեցակարգը, ՀՀ օրենսդրական ակտերը արտաքին քաղաքականության, տարածաշրջանային անվտանգության ոլորտում, տեղեկատվական անվտանգության ոլորտին առնչվող իրավական փաստաթղթեր, միջազգային կոնվենցիաներ, որոնք կանոնակարգում են տեղեկատվական անվտանգության ապահովման քաղաքականությունը, միջազգային կազմակերպությունների, մասնավորապես՝ Հյուսիսատլանտյան պայմանագրի կազմակերպության (այսուհետ՝ ՆԱՏՕ), Միավորված ազգերի կազմակերպության (այսուհետ՝ ՄԱԿ), Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (այսուհետ՝ ՀԱՊԿ), Շանհայի համագործակցության կազմակերպության (այսուհետ՝ ՇՀԿ) պաշտոնական փաստաթղթեր (կանոնադրություններ, աշխատանքային ու փորձագիտական խմբերի եզրակացություններ, ռազմավարություններ, հայեցակարգեր): Цель исследования – провести комплексный и последовательный анализ системы информационной безопасности Республики Армения, указать на проблемы информационной безопасности РА в условиях глобализации. Это предопределяет необходимость разработки научно обоснованной системы, оценку состояния и перспектив информационной безопасности в контексте информационных угроз в условиях глобализации, разработку соответствующих мероприятий для противодействия настоящим и возможным угрозам национальным ценностям, интересам и целям. В Главе первой – “Проблемы информационной безопасности в условиях глобализации” – анализируются эволюция информационной безопасности, особенности возникновения информационных угроз в условиях глобализации, роль цифровой дипломатии в контексте политики информационной безопасности. Акцентируется рассмотрение информационной безопасности в контексте обеспечения общественной безопасности. В этом аспекте необходимо обеспечение нравственно-психологической безопасности общества от внутренних и внешних информационных угроз. Обосновывается тот факт, что для эффективного развития Армении в условиях новых вызовов необходимы новые внешнеполитические проекты в цифровой сфере, направленные на укрепление мягкой силы и развитие науки, технологий и образования. Во второй главе – “Аспекты применения в РА международного опыта по обеспечению информационной безопасности” – представлена работа, проделанная в направлении обеспечения информационной безопасности со стороны США, РФ и КНР. Анализируются концептуальные документы, имеющие отношение к данной сфере, механизмы обеспечения информационной безопасности. Опираясь на опыт вышеуказанных стран, автор работы делает вывод о том, что для Армении могут быть эффективными как оборонительные мероприятия, так и наступательные. Опыт России может быть применен для усовершенствования нормативной базы, у опыта Китая можно позаимствовать практические шаги: открыть соответствующие агентства, провести операции по информационной атаке. Опыт США особенно важен в плане проведения цифровой дипломатии, что позволит нашей стране без значительных финансовых средств проводить эффективную информационную политику. В третьей главе диссертации – “Нынешнее состояние информационной безопасности Республики Армения и пути ее обеспечения” – представлены внутренние и внешние угрозы информационной безопасности РА, предлагаются мероприятия по их предотвращению, представлены также основные направления государственной информационной политики РА, предлагаются пути их совершенствования. Обосновывается необходимость разработки таких документов, которые создадут концептуальную базу для укрепления жестких и мягких, наступательных и оборонительных измерений; рассмотрение информационной безопасности РА в единстве с информационной безопасностью Арцаха. Информационная безопасность стала одним из важнейших геополитических факторов, определяющих судьбу стран. В подобных условиях чрезвычайно важно формирование единой государственной политики по обеспечению национальных интересов в информационной сфере, усовершенствование действующего законодательства, расширение сотрудничества между органами государственной власти и научными заведениями, занимающимися основными проблемами данной сферы. Для эффективного развития Армении в условиях новых вызовов необходимы новые внешнеполитические проекты в цифровой сфере, направленные на укрепление мягкой силы и развитие науки, технологий и образования. В подобных условиях цифровая дипломатия может стать способом продвижения национальных интересов на мировой арене. Пример США красноречив и поучителен в вопросе уточнения необходимого инструментария и разработки механизмов информационной безопасности. Механизмы цифровой дипломатии, применяемые Соединенными Штатами Америки, можно широко использовать и в Армении. Опыт России может быть применен в Армении, в аспекте поправок нормативной базы, связанной со сферой информационной безопасности. В этом плане особенно актуальна поправка концепции информационной безопасности. Исходя из китайского опыта по обеспечению информационной безопасности, помимо оборонительных мероприятий, необходимо предпринять и практические шаги, подготовить особых специалистов, которые смогут вести информационные войны или использовать возможности, предоставляемые цифровой дипломатией, для создания положительного образа страны и противодействия антиармянской пропаганде. The primary purpose of the study is to comprehensively and systematically analyze the information security system in the Republic of Armenia. The thesis is concerned with issues relating to the management of information security system in the Republic of Armenia in general, as well as it highlights the impact of globalization on the system of information security in the RA. The thesis argues the necessity to scientifically elaborate information security system, to assess the state and perspectives of information security threats in a global perspective, and to work out appropriate measures to counter any real or possible threats and challenges posed to national values, interests and goals. The first chapter “Information Security Issues in the Context of Globalization” touches upon the aspects of the evolution of information security, the peculiarities of the emergence of information threats in the context of globalization and the role of the digital diplomacy of information security in political context. The thesis specifies the need for the observation of information security in the context of public security provision. There is a necessity to provide moral and psychological security to the public both internally and externally. The necessity of new external projects directed at the reinforcement of soft power and science, technological and educational development in the context of new challenges for the efficient development of Armenia is emphasized. The research underscores the importance of the application of the successful experience of foreign countries in the area of digital diplomacy in Armenia. The second chapter “The Aspects of Application of International Experience for the Provision of Information Security in RA” presents the study that observes the work directed at the provision of information security of the USA, the RF and the PRC. It analyzes conceptually relevant documents and mechanisms ensuring information security. Basing on the data and observations of the above-mentioned countries we conclude that both defensive and offensive actions of the area under discussion may prove to be beneficial for Armenia. Russia’s experience may be applicable to perfect the normative background; China’s experience may serve as an example for practical measures such as the establishment of appropriate agencies and carrying out informative offensive operations. The US experience is of great importance in the area of digital diplomacy implementation, which will allow our country to carry out information policy efficiently without any tangible expenses. The third chapter of the thesis ‘The Present State of Information Security in the RA and Means of its Provision” observes internal and external threats to information security in the RA, puts forward prevention measures, presents the main directions of RA state information policy and suggests means of perfection. Chapter three justifies the necessity of elaboration of such a document which will create conceptual bases to strengthen soft and tough, offensive and defensive measures for the RA information security; a joint observation of the RA and Artsakh’s information security; Information confrontation has become one of the most important geopolitical factors, which decides countries’ destiny. In such conditions it of utmost importance to create a uniform policy directed at the provision of national interests; to improve the existing constitution; to extend the cooperation among the scholarly institutions concerned with the issues of information security. Under the conditions of new challenges to successfully develop Armenia requires new projects in the digital sphere directed at strengthening soft power and science and developing of technology and science. Thus, the activation of state bodies’ endeavors must be viewed as a primary issue in the near future. The US example is vivid and educational while elaborating information security structures and clarifying the question of necessary tools. The US mechanism of digital diplomacy may be practiced extensively in Armenia. The Russian experience of information security may be applicable for Armenia from the point of view of upgrading the normative base relevant to information security. The Chinese experience of information security provision assumes in addition to defensive measures undertaking of practical ones such as the training of specialists, who will be able to wage information wars far and to take advantage of digital diplomacy opportunities to create a positive image of the country and to counteract anti-Armenian propaganda.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Проблемы информационной безопасности РА в условиях глобализации. Information security issues of the RA in the context of globalization.
      Uncontrolled Keywords: Мкртчян Айкуи Вардгесовна, Mkrtchyan Haykuhi Vardges
      Subjects: Political Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 03 Sep 2018 11:13
      Last Modified: 06 Sep 2018 11:07
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7583

      Actions (login required)

      View Item