Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Միակամության վարդապետությունը միջեկեղեցական երկխոսության համատեքստում (7-րդ դարի առաջին կես)

Մելքոնյան, Սարգիս Ռուբենի (2018) Միակամության վարդապետությունը միջեկեղեցական երկխոսության համատեքստում (7-րդ դարի առաջին կես). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (48Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (247Kb) | Preview

      Abstract

      Քրիստոնեության պատմության վրա առհասարակ և Հայոց եկեղեցու պատմության վրա մասնավորապես մեծագույն ազդեցություն են թողել գրեթե ողջ միջնադարում ընթացած միջդավանական վեճերը, որոնք այսօր էլ շարունակում են յուրահատուկ ձևով դրսևորվել։ 20-րդ դարը միջեկեղեցական հարաբերությունների պատմության մեջ նշանավորվեց էկումենիզմի սկզբնավորմամբ և Եկեղեցիների Համաշխարհային Խորհդի (ԵՀԽ) ստեղծմամբ։ Այս երկու հանգամանքի շնորհիվ հնարավոր դարձավ պաշտոնական մակարդակի վրա նորովի քննարկել Քաղկեդոնի 451 թ. ժողովի պատճառով պառակտված եկեղեցիների միջև առկա տարաբնույթ խնդիրները և ձևավորել որոշակի հարթակ շարունակական երկխոսության համար։ Վերոնշյալի համատեքստում ավելի քան արդիական է ու խիստ կարևոր նշանակություն ունի նոր լույսի ներքո ուսումնասիրել միջեկեղեցական հարաբերությունների պատմական փորձը, վերլուծել եկեղեցիների միջև առկա վարդապետական, մշակութային, ծիսական և այլ տարբերություններն ու նույնությունները։ Կարևոր է նաև տարբեր հարցերի շուրջ Հայ եկեղեցու հստակ դիրքորոշումը սահմանելը, որը կարելի է իրականացնել՝ ուսումնասիրելով առկա տարաբնույթ խնդիրների նկատմամբ հայ վարդապետների և Հայ եկեղեցու ժողովների արտահայտած տեսակետները պատմության տարբեր ժամանակահատվածներում։ Այս տեսանկյունից մեր ուսումնասիրության արդիականությունն այն է, որ կարող է որոշակիորեն լույս սփռել ամբողջ 7-րդ դարի ընթացքում տեղ գտած քրիստոսաբանական երկրորդ խոշորագույն վեճի՝ ի Քրիստոս «մի ներգործություն» և «մի կամք» դավանելու վարդապետության հանդեպ Հայ եկեղեցու որդեգրած դիրքորոշման շուրջ տարաբնույթ կարծիքների վրա։ Ատենախոսության նպատակն է ներկայումս առկա բազմալեզու սկզբնաղբյուրների համեմատական ուսումնասիրությամբ ցույց տալ 7-րդ դարի առաջին կեսին միակամության շուրջ ծավալված միջեկեղեցական քննարկումների ժամանակագրական պատմությունը և Հայ եկեղեցու պատմական դիրքորոշումը դրա հանդեպ։ Այդ նպատակին հասնելու համար քննարկվել են հետևյալ խնդիրները՝ 4-6-րդ դարերի քրիստոսաբանական տարբեր ուղղությունների մեջ «մի ներգործություն» և «մի կամք» սահմանումների դրսևորումների վերլուծություն։ Միակամության շուրջ երկխոսության ծագման աստվածաբանական և պատմաքաղաքական նախադրյալների ուսումնասիրում։ Միակամության շուրջ երկխոսության նպատակով կայացած միջեկեղեցական հանդիպումների ժամանակագրության ճշգրտում։ 7-րդ դարի առաջին կեսին քաղկեդոնական և ոչ քաղկեդոնական եկեղեցիների միջև հաստատված դավանագրերի համեմատական վերլուծություն։ Սկզբնաղբյուրների ու գրականության տեսություն։ Մինչև 19-րդ դարի վերջին քառորդը թեմայի վերաբերյալ ուսումնասիրությունները գրեթե ամբողջությամբ միակողմանի են, քանի որ օտարալեզու ուսումնասիրությունների պարագայում հիմնականում հիմնված են հունարեն կամ լատիներեն սկզբնաղբյուրների, իսկ հայկական միջավայրում գրվածները՝ հայկական սկզբնաղբյուրների վրա։ Այս համատեքստում անգնահատելի աշխատանք են կատարել 19-րդ դ. վերջերին և 20-րդ դ. սկզբներին գերմանական համալսարաններում ուսանած հայ գիտնական հոգևորականները, որոնցից «միակամության» պատմության ուսումնասիրման գործում մեծ ներդրում ունեն Արշակ Տեր-Միքելյանն ու Գարեգին Հովսեփյանը (Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս 1942-1953 թթ.)` առաջին անգամ թեմայի շրջանակներում շրջանառության մեջ դնելով մեծաքանակ հայկական սկզբնաղբյուրներ։ Главная цель диссертации–подробным сравнительным анализом различных первоисточников показать хронологическую историю межцерковных дискуссий вокруг монофелитства в первой половине VII века и историческую позицию Армянской церкви по этому вопросу в контексте следующих основных задач: Анализ различных проявлений формул «единая энергия» и «единая воля» в основных христологических системах IV-VI веков. Исследования богословских и историко-политических предпосылок возникновения дискуссии вокруг монофелитства. Уточнение хронологии межцерковных встреч и поместных соборов, на которых обсуждалось монофелитство. Сравнительный анализ догматических текстов, принятых между халкидонскими и не халкидонскими церквями в первой половине VII века в контексте униональной политики Восточной Римской империи. Исследование вышепоставленных задач позволило прийти к следующим основным выводам: Монофелитство, то есть учение о «единой воле» Христа, как историко-богословское явление стало известно в контексте христологических споров VII века и благодаря актам Константинопольского собора 680-681 гг., но в контексте развития догм, как отдельное богословское понятие, монофелитство проявлялось и до VII ве¬ка, имея различные формы толкования в различных христологических системах. В истории догм учение «единой воли» всегда встречается вместе с «моноэнергизмом», то есть учением о «единой энергии» (или «едином действии») Христа. Несмотря на то, что это два разных понятия, однако от монофелитства всегда следует моноэнергизм и наоборот. В смысле вышеуказанного эти две формулы встречаются и в работах Каппадокийских отцов и в христологических системах Аполлинария Лаодикийского, Св. Кирилла Александрийского, Феодора Мопсуетского, Нестория Константинопольского и у неохалкедонитов. Это и был тот богословский фундамент, на основе которого духовные и светские правители Константинополя решили объединить весь христианский мир на основе монофелитства. После схизма церквей из-за Халкидонского собора 451 г. византийские правиели разными способами пытались снова объединить все христианские конфессии в границах империи, таким образом обеспечивая целостность и стабильность государства. До VII века можно выделить политику двух типов для объединения церквей: а) Компромиссная церковная политика императоров Зенона и Анастасия на основе «Энотикона» (482 г.) и б) политика императоров Юстина I (518-527 гг.), Юстиняна I (527-565 гг.) и Маврикия (582-602 гг.) на основе принудительного распространения халкедонизма с помощью военной силы. Как показала история, и первый и второй способ не оправдали себя. Униональная политика Восточной Римской империи в первой половине VII века, основанная на учении «единой энергии» и «единой воли» Христа, была третьим способом объединить все церкви империи под одной доктриной. Этот способ различался от предыдущих, потому что указанные христологические формулы ранее не обсуждались особым образом, и в церкви еще не было официальной позиции вокруг этих формул. Инициаторамы униональной политики первой половины VII века были патриарх Константинополя Сергий (610-638 гг.) и император Ираклий (610-641 гг.). Их действия по объединению церквей проходили двумя основными этапами: Подготовительный этап: на этом этапе, начиная с 616 г., патриарх Сергий с помощью северянских богословов Египта собрал свидетельства отцов церкви о православии формул «единая энергия» и «единая воля» и, получив одобрение нескольких прохалкидонских епископов востока, подготовил униокальный текст и некую почву, на основе которой император Ираклий во время своих персидских походов должен был довести до конца унию нехалкидонитов востока с имперской церковью. Themain goal of the dissertation is to show the chronological history of inter-church discussions around monothelitism in the first half of 7th century and the historical position of the Armenian Church on this issue with detailed comparative analysis of the various original sources in the context of the following main tasks: Analysis of the different manifestations of "one energy" and "one will" formulas in the main christological systems of the IV-VI centuries. Studies of theological and historicalandpolitical implications for the emergence of a monothelitism discussionon. Clarification of theinterchurch meetings and local councils chronology of monothelitism discussions. A comparative analysis of the dogmatic texts adopted by the Chalcedonian and non-Chalcedonian churches in the context of the unional policy of the EasternRoman Empire in the first half of the 7th century. The monothelitism, that is, the doctrine of the "one will" of Christ, as a historic-theological phenomenon became known in the context of Christological disputes of the 7th century thanks to the acts of the council of Constantinople in 680-681, but monothelitism as a separate theological concept in the context of the development of dogmas, manifested itself before the 7th century with various interpretations in different christological systems. In history of dogmas, the doctrine of "one will" always appears with "monoenergism," that is, the doctrine of "one energy" (or "one action") of Christ. Despite the fact that these are two different concepts, however, monoenergism always follows monothelitism and vice versa.In terms of the above mentioned facts these two formulas are alsofound in the works of Cappadocian fathers and in the Christological systems of Apollinaris of Laodicea, St. Cyril of Alexandria, Theodore of Mopsuestia, Nestorius of Constantinople, and among the neochalcedonians. This was the theological foundation on which the spiritual and secular rulers of Constantinople decided to unite all Christian world on the basis of monothelitism. After the schism of the churches because of the council of Chalcedon in 451 Byzantine rulers tried to reconnect unity of all Christian confessions in different ways in the borders of the empire thus ensuring the the state’s integrity and stability. Until the 7th century, two types of churchunification policycan be distinguished: a) Compromise church policy of the emperors Zeno and Anastasius on the basis of the "Henoticon" (482) and b) the policy of the Emperors Justin I (518-527), Justinian I (527-565) and Mauricius (582-602) forcedly to spread Chalcedonism through military force. As history showed, both methods did not justify themselves. During the first half of the 7th century the unional policy of the Eastern Roman Em¬pire, based on the doctrine of "one energy" and "one will" of Christ was the third way to unite all the empire churches under one doctrine. This method differed from the previous ones, because the mentioned christological formulas were not particuarly dis¬cus¬sed, and in the church there was no official position on these formulas yet. The initiators of the unional policies of the first half of the 7th century were the Patriarch of Constantinople Sergius (610-638) and the emperor Heraclius (610-641). Their actions for the church unificationtook place in two main stages: Preparatory stage: At this stage, starting from 616, Patriarch Sergius, with the help of the severian theologians of Egypt collected the testimonies of the Church Fathers about the Orthodoxy formulas of "one energy" and "one will" and,having received the approval of several pro-Chalcedonian bishops of the east, prepared a unional text and, based on on which Emperor Heraclius, during his Persian campaigns, was to complete the union of the non-Chalcedonians of the east with the imperial church.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Монофелитство в контексте межцерковного диалога (первая середина VII века). The monothelitism in the context of inter-church dialogue (the first half of the 7th century).
      Uncontrolled Keywords: Мелконян Саргис Рубенович, Melkonyan Sargis Ruben
      Subjects: Theology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 05 Sep 2018 12:15
      Last Modified: 05 Sep 2018 12:15
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7595

      Actions (login required)

      View Item