Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

նեյրոպաթիկ ցավային համախտանիշի ազդեցությունը հիվանդների կյանքի որակի, դեպրեսիայի, տագնապի ու քնի վրա

Ավետիսյան, Ավետիս Ենոքի (2018) նեյրոպաթիկ ցավային համախտանիշի ազդեցությունը հիվանդների կյանքի որակի, դեպրեսիայի, տագնապի ու քնի վրա. PhD thesis, Մ. Հերացու անվան Երևանի պետական բժշկական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (596Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (2741Kb)

      Abstract

      Նեյրոպաթիկ ցավային համախտանիշը (այսուհետ՝ ՆՑ) ժամանակակից նյարդաբանության արդի խնդիրներից է և հատկապես ուշադրության է արժանացել վերջին երեք տասնամյակների ընթացքում: Ըստ ցավի հետազոտման միջազգային միության ժամանակակից սահմանման, այն ցավ է, որը հաջորդում է կենտրոնական կամ ծայրամասային սոմատոսենսոր համակարգի ախտահարմանը կամ հիվանդությանը [Treede R. et al., 2008]: ՆՑ հիվանդների քանակն աստիճանաբար ավելանում է, ինչը պայմանավորված է ցավային նեյրոպաթիաներով ընթացող վարակիչ և ոչ վարակիչ հիվանդությունների աճով, ՆՑ բնագավառում գիտական և գործնական ձեռքբերումներով և հետևաբար նաև վերջինիս առավել բարձր ախտորոշելիությամբ [Reda H., 2013; Torrance N. et al., 2014]: Եվրոպայում, խրոնիկական ցավով տառապող անձանց 7-8%-ի մոտ, ցավը պարունակում է նեյրոպաթիկ բաղադրիչներ [Torrance N. et al., 2007; Bouhassira D. et al., 2008]: ՆՑ ունի բազմաթիվ կլինիկական դրսևորումներ, որոնք հիվանդների կողմից ընկալվում և նկարագրվում են ամենատարբեր բառերով` «այրոց, ծակոց, կրակոց, մրմուռ, թմրածություն, տաք կամ սառը ցավ» [Attal N. et al, 2011]: Բացի հիվանդի գանգատներից և հիվանդության պատմության հավաքագրումից, ուղղորդված նյարդաբանական զննումից, հարկլինիկական` մասնավորապես նեյրոֆիզիոլոգիական հետազոտությունների իրականացումից, ստեղծվել են նաև բազմաթիվ ախտորոշիչ սկրինինգային հարցախույզեր, որոնք միտված են հայտնաբերելու ցավի նեյրոպաթիկ բաղադրիչը [Bennett M., 2001; Bouhassira D. et al., 2005; Freynhagen R., 2006]: Այդպիսի հարցաշարերի կիրառման միջոցով կարելի է գնահատել նաև ՆՑ հիվանդների կյանքի որակը (այսուհետ` ԿՈ), որը որպես կանոն ցածր է: Հետևաբար ՆՑ հիվանդի արդյունավետ բուժման համար բացի ցավից, պետք է գնահատել և կառավարել ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ հոգեկան առողջության բազմաթիվ ցուցանիշներ [Davies M. et al., 2006; Smith B. et al., 2007; Daniel H. et al., 2008]: Ժամանակակից գրականության վերլուծությունը փաստում է, որ ՆՑ խնդիրը գիտական հասարակության ուշադրության կենտրոնում է: Այդուհանդերձ ՆՑ վերաբերյալ բազմաթիվ հարցեր մնում են չպարզաբանված: Հայաստանի Հանրապետությունում դեռևս բացակայում են տարբեր էթիոլոգիայի ՆՑ ախտորոշման, բուժման և կանխարգելման ազգային ուղեցույցները, ուստի ՆՑ զարգացումը հաճախ չի կանխարգելվում, կամ ախտորոշվում և բուժվում է թերի, եթե ընդհանրապես ախտորոշվում է: Դա նպաստում է հիվանդության խրոնիզացիային և հանգեցնում լրացուցիչ խնդիրների՝ ցածր ԿՈ, անաշխատունակություն, ֆինանսական դժվարություններ և այլն: Վերոնշյալ բոլոր խնդիրների առկայությունը հիմք է հանդիսացել տվյալ հետազոտության իրականացման համար: Հետազոտության նպատակն է հանդիսանում ՆՑ կլինիկական բազմակողմանի ուսումնասիրությունը, որը թույլ կտա բացահայտել դրա բաղադրիչ մասերի կազմը, հիվանդության սոցիալական բեռը և հիվանդների կյանքի որակի (այսուհետ` ԿՈ) փոփոխման աստիճանը: ՆՑ հատուկ հարցաշարի թարգմանություն և վավերացում, ՆՑ քանակական և որակական բնութագիր, ՆՑ հիվանդների ԿՈ գնահատում, ՆՑ հիվանդների մոտ դեպրեսիայի, տագնապի և քնի գնահատում, ՆՑ հիվանդների մոտ հիվանդության ընթացքի առանձնահատկությունների, էթիոլոգիական գործոնի, ԿՈ, դեպրեսիայի, տագնապի և քնի խանգարումների միջև հնարավոր հարաբերակցությունների հայտնաբերում: Տվյալ կլինիկական հետազոտությունը «միակենտրոն, առաջահայաց», ըստ նպատակի` «սկրինինգային», ըստ տիպի` «դիտարկումային` ոչ փորձարարական» (Observational Study) և «լայնակի» (Cross-Sectional Study) հետազոտություն է: Առաջին անգամ կատարվել է ՆՑ հիվանդների համալիր ուսումնասիրություն` ընդգրկելով ցավի էթիոլոգիական տեսակը, ուժգնությունը, բնույթը և դրա ազդեցությունը ԿՈ, դեպրեսիայի, տագնապի ու քնի վրա: Առաջին անգամ ստեղծվել է հայալեզու հետազոտական գործիք` տարբեր հարցաշարերի համակցման ճանապարհով: Ստեղծվել են հստակ գիտական հիմունքներ, որոնք թույլ կտան վերանայել ՆՑ հիվանդների ախտորոշման և բուժման «ավանդական» մոտեցումները: Ստեղծվել է ՆՑ գնահատման հայալեզու հարցաշարերի գործիքակազմ, որը թույլ է տալիս կատարել ՆՑ տարբեր կլինիկական տեսակների քանակական ու որակական բնութագիր, ինչպես նաև գնահատել ՆՑ ազդեցությունը հիվանդների ԿՈ, դեպրեսիայի, տագանպի ու քնի վրա: Փաստորեն, հնարավորություն է ստեղծվում ՆՑ յուրաքանչյուր հիվանդի առողջության ցուցանիշների լայն սպեկտրի գնահատում, ախտորոշման հստակեցում, ինչից կախված է արդյունավետ բուժման ընտրությունը և հիվանդության պատշաճ կառավարու Ատենախոսության թեմայով տարբեր պարբերականներում տպագրվել է 9 գիտական աշխատանք` 6 հոդված, որոնցից երկուսն առանց համահեղինակների, և 3 թեզիս։ Դրանցում լիարժեք ներկայացված են Ավետիս Ենոքի Ավետիսյանի ատենախոսական հետազոտության արդյունքները։ Հոդվածների նյութերի հավաքագրումը, մշակումը, վերլուծությունը, եզրակացությունները անձամբ ասպիրանտի գիտական աշխատանքի արդյունքն են։ Ատենախոսությունը շարադրված է համակարգչային տեքստի 120 էջերում և բաղկացած է բովանդակությունից, հապավումների ցանկից, ներածությունից, երեք գլուխներից, որոնցում արտացոլված են գրականության սկզբնաղբյուրների վերլուծությունը, հետազոտության նյութը և մեթոդները, ստացված արդյունքները և դրանց վերլուծությունը, ամփոփումը, եզրակացությունները, գործնական առաջարկները, գրականության ցանկը՝ բաղկացած 115 աղբյուրներից: Աշխատանքը պատկերազարդված է 61 աղյուսակների և 21 գծապատկերների միջոցով: Հետազոտության պլանավորման և վիճակագրական վերլուծության ժամանակ մեթոդաբանական աջակցություն է եղել պրոֆեսոր Ռուբեն Հովհաննիսյանի և վիճակագիր, պրոֆեսոր Վասիլի Լեոնովի կողմից: Հետազոտության մեջ ընդգրկվել է 178 հիվանդ՝ 2013-2015թթ. դիմած ԵՊԲՀ նյարդաբանության ամբիոնի կլինիկական բազա` ամբուլատոր կամ ստացիոնար պայմաններում հետազոտման և բուժման նպատակով: Տղամարդիկ` 81 հոգի (45.5%), կանայք` 97 հոգի (54.5%): Վերջնական ընտրանքում (n=178) հիվանդները, ըստ ՆՑ էթիոլոգիայի, բաժանվել են 5 խմբի` դիաբետիկ ցավային նեյրոպաթիա (այսուհետ` ԴՑՆ) (n=100), ալկոհոլային ցավային նեյրոպաթիա (այսուհետ` ԱԼՑՆ) (n=25), հետհերպետիկ նևրալգիա (այսուհետ` ՀՀՆ) (n=23), կենտրոնական ցավ (այսուհետ` ԿՑ) (n=18), տրիգեմինալ նևրալգիա (այսուհետ` ՏՆ) (n=12): Нейропатический болевой синдром является одним из актуальных проблем современной неврологии. Научные данные за последние десятилетия изменили общее представление о нейропатической боли (далее НБ), тем самым способствуя новому подходу для определения, пониманию этиологии, патофизиологии, классификации и эпидемиологии разных НБ, а так же диагностике, лечению и профилактике. Кроме анамнеза, неврологического осмотра, нейрофизиологических и лабораторных тестов, для диагностики НБ в клинической практике эффективно использование опросников (скрининговых инструментов). Однако, обзор современной литературы показывает, что в многих странах НБ остается недиагностированной и не леченной. Это приводит к хронизации НБ, таким образом, действуя на качество жизни (далее КЖ) больных, за счет снижения физического и ментального здоровья. Серьезные экономические, финансовые проблемы возникают при НБ и для пациента, и государства. Республика Армении не является исключением. Целью исследования являестя многостороннее клиническое наблюдение НБ разных этиологий, что позволит открыть строение его составных частей, социальный груз болезни и степень поражения КЖ больных. В исследование были вовлечены 178 больных с НБ, которые за 2013-2015гг. обратились с целью исследования и лечения (амбулаторно или в условиях стационара) в клиническую базу кафедры неврологии Ереванского Государственного Медицинского Университета. Исходя из этиологии НБ больные были разделены на 5 групп: диабетическая болевая нейропатия (далее ДБН, n=100), алкогольная болевая нейропатия (далее АлБН, n=25), посгерпетическая невралгия (далее ПГН, n=23), центральная боль (далее ЦБ, n=18), тригеминальная невралгия (далее ТН, n=12). В перекрестном исследовании использовались разные скрининговые инструменты. НБ оценивалась посредством опросника PainDETECT, КЖ - Health Related Quality of Life Short Form (SF-36), депрессия - Beck Depression Inventory II (BDI-II), тревога - Generalized Anxiety Disorder 7 (GAD-7), сон - Sleep Scale from the Medical Outcomes Study (MOS-Sleep). Варианты опросников PainDETECT, GAD-7 и MOS-Sleep на армянком языке были валидизированы. Статистический анализ исследования был произведен с помощью программ ‘’Statistica 10’’ и ‘’GraphPad Prism 5’’. Все показатели оценивались как в общем отборе больных, так и в образованных этиологических группах с дальнейшим межгрупповым сравнением. В общем отборе больных разные этиологические группы больных с НБ были распределены следующим путем: ДБН (56%), АлБН (14%), ПГН (13%), ЦБ (10%) и ТН (7%). КЖ у всех больных с НБ было снижено и напрямую связано с интенсивностью боли. Самые низкие показатели КЖ были обнаружены в группе больных с ЦБ и составили 24.0±15.5 единиц, наивысшие - 43.2±15.6 единиц в группе больных ДБН. У больных с НБ были обнаружены депрессия, тревога и расстройства сна разной степени. В группе больных с ТН самые низкие показатели депрессии и тревоги, что соответственно составляет 36.9±12.1 и 14.4±2.9 единиц. В группе больных с ЦБ продолжительность и качество сна соответственно самые короткие и низкие. КЖ, депрессия, тревога и расстройства сна у больных с НБ в большей степени зависят от интенсивности боли. Между продолжительностью боли и КЖ, депрессией, тревогой, расстройствами сна достоверных корреляционных связей не обнаружено как у мужчин, так и у женщин. Клиническая оценка больных с НБ должна включить определение степени депрессии и тревоги с целью выбора дальнейшей продуктивной фармакотерапии. Несмортя на то, что клиническая картина отличается при разных этиологических формах НБ, у всех больных нужно улучшить качество сна, физическую активность, социальную адаптацию и соответственно КЖ. Полученные данные соответствуют современным понятиям о НБ. Neuropathic Pain (NP) Syndrome is one of the actual problems of contemporary Neurology. The scientific data of the recent decades changed the overall understanding of NP thus promoting new approach to definition, aetiology, pathophysiology, classification and epidemiology of NPs as well as their diagnosis, pharmacotherapy and prophylaxis. Besides disease history, neurological examination, neurophysiological and laboratory tests the usage of questionnaires (screening tools) for the assessment of NP are efficient in the clinical practice. However, the review of current literature shows that NP remains improperly diagnosed and treated in many countries. This leads to chronic NP, thus affecting the Quality of Life (QoL) due to impairment of physical and mental health. Serious economic, financial problems are caused by NP burden both for patient and the state. The Republic of Armenia is also facing this issue. The aim of this study is the comprehensive clinical investigation of Neuropathic Pain (NP) Syndrome of different aetiology, which will disclose its constituent parts, the social burden of the disorder and the level of Quality of Life (QoL) in patients with NP. This study involved 178 patients with definite diagnosis of NP who were consulted for medical examination and treatment in either outpatient or inpatient unit at the Clinical Base of Neurology Department, Yerevan State Medical University during 2013-2015 years. Based on NP aetiology patients were classified into 5 groups: Diabetic Painful Neuropathy (DNP; n=100), Alcohol Induced Painful Neuropathy (AIPN; n=25), Postherpetic Neuralgia (PHN; n=23), Central Pain (CP; n=18), Trigeminal Neuralgia (TN; n=12). In the cross-sectional study different screening tools were used. NP was estimated by PainDETECT, QoL – Health Related Quality of Life Short Form (SF-36), Depression – Beck Depression Inventory II (BDI-II), Anxiety – Generalized Anxiety Disorder 7 (GAD-7), Sleep – Sleep Scale from the Medical Outcomes Study (MOS-Sleep). Armenian versions of the PainDETECT, GAD-7 and MOS-Sleep questionnaires were validated. The statisitcal analysis of the investigation was performed by “Statistica 10” and “GraphPad Prism 5”. All the parameters were estimated both in the general selection of the patients and in the different aetiological groups with further group comparison. The distribution of NP patients of different aetiology in the general selection was as follows: DNP (56%), AIPN (14%), PHN (13%), CP (10%) and TN (7%). QoL was decreased in all patients with NP and was directly associated with the intensity of pain. The lowest scores of QoL were found in the group of CP and were estimated 24.0±15.5 points. The highest scores were found in the DNP group (43.2±15.6 points). Varied degrees of Depression, Anxiety and Sleep were found among NP patients. The lowest scores of Depression and Anxiety were observed in the TG group, which estimated 36.9±12.1 and 14.4±2.9 points respectively. The lowest sleep rates were described in the CP group. QoL, Depression, Anxiety, Sleep disorders in patients with NP mainly depend on the intensity of pain which was statistically reliable. Any reliable statistical differences between disease duration and various indicators of QoL, Depression, Anxiety and Sleep disorder both in male and female patients were not detected. We conclude that the clinical evaluation of NP patients should include the assessment of the level of Depression and Anxiety for the purpose to choose further efficient pharmacotherapy. Although NP aetiologies varied clinically, there is a need for all the patients to improve their quality of sleep, physical activity, social adaptation and, accordingly, QoL. The obtained results are relevant to contemporary understanding of NP.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Влияние нейропатического болевого синдрома на качество жизни больных, депрессию, тревогу и сон. Impact of neuropathic pain syndrome on patients’ quality of life, depression, anxiety and sleep.
      Uncontrolled Keywords: Аветисян Аветис Енокович, Avetisyan Avetis Y.
      Subjects: Medicine
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 28 Sep 2018 15:53
      Last Modified: 01 Oct 2018 16:14
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7676

      Actions (login required)

      View Item