Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայ-ռուսական փոխգործակցության ազդեցությունը Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության երաշխավորման գործընթացում

Աղաբաբյան, Արմեն Արթուրի (2018) Հայ-ռուսական փոխգործակցության ազդեցությունը Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության երաշխավորման գործընթացում. PhD thesis, ՀՀ ՊՆ Պաշտպանական ազգային հետազոտական համալսարան.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (1879Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (714Kb)

      Abstract

      Ռուսաստանը՝ որպես Հարավային Կովկասում պատմականորեն խոշոր դերակատար, ներգրավված Է տարածաշրջանային զարգացումներում և իր մասնակցությունն Է բերում անվտանգության ապահովման, էներգակիրների տեղափոխման ու առաքման, տրանսպորտային երթուղիների ձևավորման, առկա հակամարտությունների կարգավորման գործընթացներին։ Ռուսաս¬տանի ներգրավվածությունը տարածաշրջանային զարգացումներում անհրա¬ժեշտ է դիտարկել երկու հարթություններում։ Մի կողմից՝ որպես Հարավային Կովկասի անմիջական հարևան՝ Իրանի և Թուրքիայի հետ մեկտեղ հանդես Է գալիս որպես տարածաշրջանային գործընթացների անմիջական մասնակից և պաշտպանում է այստեղ իր ունեցած ավանդական շահերը։ Մյուս կողմից՝ ինչպես և ԱՄՆ-ն ու եվրոպական մի շարք երկրներ, Ռուսաստանը դիտարկում է Հարավային Կովկասը ավելի լայն աշխարհաքաղաքական համատեքստում և ունի իր շահագրգռվածությունը զարգացման հեռանկարների հանդեպ։ Ռուսաստանի հետ փոխհարաբերությունները առանձնահատուկ են Հայաստանի անվտանգության քաղաքականության առաջնայնությունների շարքում, ինչը պայմանավորված է բազմաթիվ ու բազմապիսի գործոններով, մասնավորապես՝ հարավկովկասյան ուղղությանը վերաբերող գործընթաց¬ներում հայ-ռուսական ավանդական կապերով Ռուսաստանի նշանակալի ներգրավվածությամբ, առևտրատնտեսական ներուժով և տարածաշրջանային անվտանգության հիմնահարցերով, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահ լինելու հանգամանքով, Ռուսաստանում հայ մեծաքանակ համայնքի առկայությամբ։ Հաշվի առնելով նշված բոլոր հանգամանքներն ու իրողությունները՝ ատենախոսությունը ներառում է թե՛ ժամանակակից գլոբալ գործընթացների, և թե՛ հայ-ռուսական համագործակցությանը դրանց առնչությունների քաղա¬քական և քաղաքագիտական վերլուծություններ, գործակցության տեսագործնական կողմերի պարզաբանումներ, ինչպես նաև Հայաստանի Հանրապետության անվտանգային քաղաքականության վրա այդ գործակցության արդյունքների և հնարավոր զարգացումների կանխատեսմանն ու գնահատմանը վերաբերող հետազոտություններ: Հայաստանի, ինչպես նաև Ռուսաստանի համար հատկապես այս կարևոր ժամանակահատվածում, երբ երկու երկրները մասնակցում են բազմաթիվ անվտանգային, ռազմաքաղաքական և այլ բնույթի գործընթացներին, ռազմավարական նշանակության հարաբերությունների զարգացման ու կատարելագործման հիմնահարցերի գիտական հիմնավորվածությունը, ինչին ուղղված է նաև սույն ատենախոսությունը, դառնում է անհրաժեշտություն: Իսկ հաշվի առնելով այն, որ Հայաստանի դաշնակցային գործունեությունն, առաջին հերթին, կապվում է հենց Ռուսաստանի հետ, և պաշտոնական Մոսկվան Երևանը դիտում է որպես ռազմավարական դաշնակից, հետևաբար այդ հարաբերությունների ուսումնասիրությունն այսօր առավել քան արդիական է, իսկ դրանց նկատմամբ գիտական հետաքրքրվածությունը՝ հիմնավոր: Ռուսաստանի Դաշնության համար Հարավային Կովկասը միշտ էլ հանդիսացել է ռազմավարական կարևոր նշանակություն ունեցող տարածաշրջան և որոշակի առումներով նաև ազդել է այդ երկրի անվտանգության երաշխավորվածության մակարդակի վրա: Հայաստանի Հանրապետության պարագայում Ռուսաստանի դիրքորոշումը ունի պատմական նախադրյալներ և արդի ռազմավարական նշանակություն: Հետազոտության շրջանակներում նախևառաջ ուսումնասիրվել են հետխորհրդային շրջանի և արդի ժամանակաշրջանում Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերությունների զարգացումները , դրանք տարանջատվել են ըստ առանձին ոլորտների, ինչը հնարավոր է դարձնում առավել հանգամանալից հասկանալ հայ-ռուսական գործակցության ներկա մակարդակը, գնահատել արդյունավետություն ունեցող ուղղությունները և վեր հանել որոշակիորեն պասիվ մնացած կապերը: Ատենախոսության թեմայի շրջանակներում կարևոր է առանձնացնել Հարավկովկասյան տարածաշրջանային հիմնախնդիրների համատեքստում Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության գործակցությանը վերաբերող գիտական աշխատանքներն և երկու երկրների ղեկավար¬ների ու այլ պաշտոնատար անձանց արտահայտած դիրքորոշումները , համադրել թե΄ հայ, թե΄ ռուսական, ինչպես նաև արտասահմանյան այլ փորձագետների գնահատականները տարածաշրջանային գործընթացներում Ռուսաստանի ներգրավվածության և Հայաստանի կողմնորոշվածության հիմնահարցերի առնչությամբ: Հիմնարար նշանակություն են ունեցել պաշտպանական-անվտանգային ու ռազմական-ռազմավարական ուղղվածությամբ, ինչպես բազմակողմ՝ հիմնականում ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում, այնպես էլ երկկողմ ձևաչափերով միջպետական և միջգերատեսչական փոխահարաբերությունների հետ կապված վերլուծությունների ու գիտական հետազոտությունների և հրապարակումների ներբեռնումը հետազոտության մեջ: Այս համատեքստում հիմքային դեր են կատարել նաև Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև գործող պայմա¬նագրային և նորմատիվ իրավական սկզբնաղբյուրների քննարկումը, դրանց փոխպայմանավորվածության և փոխլրացման մոտեցումների վերծանումը, հայեցակարգային զարգացման կառուցակարգերի մշակումները: Առանձնակի դիտարկվել են արցախյան հակամարտության ծագման ու խաղաղ կարգավորման բանակցային գործընթացում Ռուսաստանի դերակատարության հիմնահարցերին վերաբերող գիտահետազոտական աղբյուրները , պատմական ժամանակագրությամբ ներկայացվել են հիմնախնդրին առնչվող տպագիր և էլեկտրոնային հաղորդագրությունները , ինչպես նաև միջազգային տարբեր մակարդակներում հնչեցված տեսակետներն ու արձագանքները Մինսկի խմբի շրջանակներում բանակցությունները շարունակելու կապակցությամբ: Բացի նշվածներից, հետազոտության անցկացման ընթացքում օգտագործվել են նաև մասնագիտական այլ կարևոր ուսումնասիրություններ ու սկզբնաղբյուրներ: Հայ-ռուսական հարաբերությունների օրակարգային հագեցվածության մակարդակը պայմանավորել է տպագիր և էլեկտրոնային մամուլում հրապարակվող փաստաթղթերի, հոդվածների, հայտարարությունների ու այլ տիպի տեղեկատվական վերլուծությունների ծավալուն լինելը, որոնք համադրելով պատմական ակնարկների, համեմատական գնահատականների հետ, հնարավոր դարձավ առանձնացված կերպով պատկերացնել երկկողմ հարաբերություններում ծագած խնդիրները, դրանց պատճառները և նախանշել լուծման հնարավոր տարբերակները՝ հիմքում դիտարկելով Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության քաղաքականության արդյունավետ իրականացումը: Основной целью диссертации является с точки зрения обеспечения безопасности Республики Армения оценить возможности влияния армяно-российского союза, выявить особенности отношений между двумя странами в контексте безопасности и военно-политических развитий, а также исследовать роль России в переговорном процессе урегулирования карабахского конфликта. Работа состоит из введения, четырех глав, выводов и списка цитируемой литературы. Во введении обоснована актуальность исследуемой темы, представлена степень научной разработанности проблемы, сформулирована цель и задачи, научная новизна исследования, теоретическое и прикладное значение работы. Первая глава озаглавлена “Развитие армяно-российского сотрудничества в современную эпоху” и состоит из двух подразделов. В первом подразделе “Армяно-российские межгосударственные отношения в постсоветский период”- кратко характеризуются исторические события армяно-российских дружеских отношений, анализируются их развития в постсоветский период. Во втором подразделе - “Сферы армяно-российского сотрудничества и перспективы их развития”- анализируются сотрудничество Армении и России в политической, экономической, социальной и других сферах, особенности и взаимозависимость этих связей. Во второй главе – “Армяно-российское партнерство и сотрудничество в контексте региональных проблем”- обсуждаются суть сотрудничества двух стран, обусловленая региональными процессами. В первом подразделе – “Армяно-российские отношения с точки зрения региональных интересов”- на основе научного исследования оцениваются влияния этих связей на события Южнокавказского региона, анализируются геополитические интересы и выгоды двух стран в региональных процессах. Во втором подразделе “Влияние присоединения Республики Армения к Евразийскому экономическому союзу в сфере безопасности”- отмечается, что с точки зрения перспектив подчеркиваются членство Армении в Евразийском экономическом союзе и его значение в сфере безопасности, которое является одним из важнейших направлений современных армяно-российских отношений. Третья глава – “Армяно-российское сотрудничество в контексте политики обороны и безопасности” – состоит из двух подразделов. В первом подразделе – “Армяно-российские союзнические отношения в рамках Организации Договора о коллективной безопасности” – обосновывается положение, что участие страны в том или ином военно-политическом блоке позволяет последнему эффективно осуществлять обеспечение своей собственной безопасностьи в области региональной и внерегиональной политики. Во втором подразделе – “Военно-политическое сотрудничество между Республикой Армения и Российской Федерацией” – отмечается, что со времен установления дипломатических отношений между Арменией и Россией были осуществлены многочисленные и разнообразные мероприятия, направленные на последовательное развитиразвитие взаимовыгодного сотрудничества во всех сферах жизнедеятельности, однозначно включая военные, военно-политические и военно-технические направления. The main aim of the thesis is to assess the possibilities of the Armenian-Russian Union's influence, to reveal the peculiarities of relations between the two countries in the context of security and military-political developments, and to explore Russia's role in the negotiation process of the Karabakh conflict settlement. The work consists of an introduction, four chapters, conclusions and a list of cited literature. In the introduction, the urgency of the topic under investigation is substantiated, the degree of scientific elaboration of the problem is presented, the purpose and tasks are formulated, the scientific novelty of the research, the theoretical and applied significance of the work. The first chapter is entitled "The development of Armenian-Russian cooperation in the modern era" and consists of two subsections. In the first subsection "Armenian-Russian interstate relations in the post-Soviet period" - the historical events of the Armenian-Russian friendly relations are briefly characterized, their development in the post-Soviet period is analyzed. In the second subsection - "Spheres of the Armenian-Russian cooperation and prospects for their development" - the cooperation of Armenia and Russia in political, economic, social, cultural and other spheres, features and interdependence of these relations are analyzed. In the second chapter - "Armenian-Russian partnership and cooperation in the context of regional problems" - the essence of cooperation between the two countries is discussed, due to regional processes. In the first subsection - "Armenian-Russian relations from the point of view of regional interests" - on the basis of scientific research, the influence of these links on the events of the South Caucasus region is assessed, geopolitical interests and benefits of the two countries in regional processes are analyzed. In the second sub-section "Influence of the accession of the Republic of Armenia to the Eurasian Economic Union in the sphere of security", it is noted that, from the perspective of the prospects, Armenia's membership in the Eurasian Economic Union and its importance in the sphere of security are one of the most important areas of modern Armenian-Russian relations. The third chapter - "Armenian-Russian cooperation in the context of defense and security policy" - consists of two subsections. In the first subsection - "Armenian-Russian allied relations within the framework of the Collective Security Treaty Organization" - the provision is justified that participation of the country in this or that military-political bloc allows the latter to effectively ensure its own security in the field of regional and extra-regional policies. The second subsection, "Military-Political Cooperation between the Republic of Armenia and the Russian Federation," notes that since the establishment of diplomatic relations between Armenia and Russia, numerous and various measures have been implemented aimed at the consistent development of mutually beneficial cooperation in all spheres of life, , military-political and military-technical directions.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Влияние армяно-российского взаимодействия на процесс гарантирования безопасности Республики Армения. The influence of armenian-russian interaction on security warranty process of the Republic of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Агабабян Армен Артурович, Aghababyan Armen A.
      Subjects: Political Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 04 Oct 2018 10:54
      Last Modified: 04 Oct 2018 10:55
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7690

      Actions (login required)

      View Item