Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Տաուրինի կանխարգելիչ դերը հոգեհուզական սթրեսի զարգացման մեխանիզմներում

Սահակյան, Նարինե Անատոլիի (2018) Տաուրինի կանխարգելիչ դերը հոգեհուզական սթրեսի զարգացման մեխանիզմներում. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Լ. Ա. Օրբելու անվան ֆիզիոլոգիայի ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (53Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (8Mb)

      Abstract

      Սթրեսային ախտահարումները, որոնք այսօր լայն տարածում ունեն ողջ աշխարհում, պատճառ են հանդիսանում քաղաքակրթության հիվանդությունների առաջացման:Սթրեսն առաջին հերթին հոմեոստազին ուղղված վտանգ է, որի կայունությունը պայմանավորված է վեգետատիվ նյարդային համակարգի (ՎՆՀ) սիպաթո-պարասիմպաթիկ բաժինների հավասարակշռված գործունեությամբ:Այն վերահսկող բարձրագույն ինտեգրատիվ կենտրոնները ֆիզիոլոգիական գործընթացների նյարդա-հումորալ կարգավորումը ապահովող հիպոթալամիկ կորիզներն են, մասնավորապես հարփորոքային (Paraventriculiar nucleus PVN) և վերտեսողական (Supraoptic nucleus SON) կորիզները:Կեղևային և ուղեղաբնային կառույցների հետ ունեցած բազմակողմանի կապերի(Hsu D. T. and Price J. L. 2009., Li S. and Kirouac G. J. 2012.) շնորհիվ, PVN և SON կորիզները ներգրավված են օրգանիզմի ընդերային համակարգի գործունեությունը կարգավորող կենտրոնական և ծայրամասային օղակների մեջ:Վերջիններս ոչ միայն վեգետատիվ գործառույթների կարգավորման յուրահատուկ կենտրոններ են, այլ նաև հիպոֆիզոտրոպ նեյրոպեպտիդների՝ կորտիկիոլիբերին-ռիլիզինգ-գործոնի և արգինին- վազոպրեսինի սինթեզման հիմնական աղբյուրը, ինչպես նաև սթրեսային գործընթացի առաջատար մեխանիզմի՝ հիպոթալամո-հիպոֆիզ-մակերիամային-համակարգի (ՀՀՄՀ) ակտիվացման գլխավոր մասնակիցը (Otake K. and Nakamura Y. 1995., Vertes R. P. Linley S. B. and Hoover W. B. 2010): Սթրեսների ազդեցությամբ և դրանց հաջորդող հետսթրեսային փուլերում, օրգանիզմում բազմաթիվ ախտաբանական գործընթացների, նյարդահոգեբանական և իմունային խանգարումների հիմնական պատճառը գլխուղեղի լիմբիական ուղիների և հոմեոստատիկ զգայահոսքերի հավասարակշռության խախտումն է (Blackford J. U. and Pine D. S. 2012., Berridge K. C. and Kringelbach M. L. 2013., Jasinska A. J. et al. 2014):Հետևաբար սթրեսոլոգիայի և կենսաբժշկական գիտությունների մի շարք հարցերի պարզաբանման համար, խիստ կարևորվում է սթրեսային հիվանդության զարգացումն կանխարգելող այն միջոցների բացահայտումը, որոնք կնպաստեն օրգանիզմի ադապտիվ հնարավորությունների բարելավվմանը:Սիմպաթո-պարասիմպաթիկ հավասարակշռության խանգարման արդյունքում առաջացող մետաբոլիկ դիսֆունկցիաները սթրեսային գործընթացների ժամանակ, օրգանիզմի ընդերային համակարգում ձևավորում են տարաբնույթ ախտահարումներ՝ առաջացնելով օրգանիզմի հարմարվողական գործընթացների ամենազգայուն օղակներից մեկի՝ սիրտ-անոթային համակարգի (ՍԱՀ) հիվանդություններ:Մետաբոլիկ էֆեկտների նվազմամբ ընթացող սիրտ-անոթային գործընթացները՝ արյան ճնշման, սրտային ռիթմի (ՍՌ) կտրուկ բարձրացումները և որպես հետևանք ինֆարկտների, կաթվածների առաջացումը օրգանիզմում, բնութագրական է սուր սթրեսների համար: Վերջին ժամանակներս դեղաբանական այլ միջոցների հետ միասին, որպես էֆեկտիվ միջոց, մի շարք հիվանդությունների (նյարդային, սիրտ-անոթային և այլն) ժամանակ օգտագործվում է ֆիզիոլոգիական ազդեցության լայն սահմաններ ունեցող տաուրին ամինաթթուն (Wu J. et al 2009., Ripps H. et al 2012.,Gharibani PM. et al 2013., Ito T. et al 2013):Այն համարվում է նյութափոխանակության գործընթացների հիմնական բաղադրիչներից մեկը:Վերջինիս դրական ազդեցությունը բացահայտված է գերակտիվության, ջղաձգության, անհանգստության և գրգռվածության ժամանակ: Չնայած ՍԱՀ վրա տաուրինի ազդեցության մեխանիզմների բազմակողմանի ուսումնասիրություներին, գրականության մեջ բացակայում են գիտական տվյալներ, որոնք թույլ կտան գնահատել այս ամինաթթվի ազդեցությունը սթրեսային իրավիճակներում սրտային ռիթմի կարգավորման և այդ կարգավորումը ապահովող գլխուղեղի բարձրագույն կառույցների գործունեության վրա : Մինչև այժմ համակողմանիորեն և լիարժեք բացահայտված չէ տաուրինի դերը օրգանիզմի հարմարվողական /ադապտացիոն/ գործընթացներում, մասնավորապես բացահայտված չէ վերջինիս դերն ու նշանակությունը հետսթրեսային փուլում ադապտիվ գործընթացների կարգավորման մեջ: Ուսումնասիրված չէ տաուրինի ազդեցությունը սրտային ռիթմի փոփոխականության (ՍՌՓ) և ռիթմոգրամում այդ փոփոխականությունը բնութագրող բարձր և ցածր հաճախականության ալիքների փոփոխությունների վրա,որոնք արտացոլում են վեգետատիվ հավասարակշռությունը պայմանավորող սիմպաթո-պարասիմպաթիկ փոխհարաբերությունները և խիստ կարևորվում սթրեսային իրավիճակներում օրգանիզմի ընդերային համակարգում առաջացող խանգարումների ժամանակ: Одной из наиболее актуальных и неотложных задач биомедицинских наук является выяснение нейрофизиологических механизмов, лежащих в основе возникновения и развития стрессовой патологии. В настоящее время в связи научно-техническим прогрессом, с ускорением темпа жизни и повышением требований, предьявляемых обществу, возросло количество заболеваний, возникающих в результате психо-эмоциональных сдвигов, сопроваждающихся метаболическими дисфункциями в висцеральной сфере организма. Одной из наиболее распространенных патологий висцеральной сферы являются сердечно-сосудистые заболевания. В данном исследовании методом математического анализа вариабельности сердечного ритма (МА ВСР) изучены центральные механизмы, лежащие в основе развития психо-эмоционального стресса, вызванного длительной (5 часов) иммобилизацией, а также влияние разрушения наиболее значимых стресс-ответственных гипоталамических ядер (супраоптического SON и паравентрикулярного PVN) в адаптивных процессах в контроле, без- и при ежедневной интраперитониальной иньекции таурина (50мл/кг) в постстрессовый период.Необходимо отметить, что таурин является одной из пяти наиболее необходимых для организма аминокислот обеспечивающий нормализацию обменных процессов и широко применяется в медицинской практике.В работе впервые выявлены значительные изменения вариабельности сердечного ритма и показан характер взаимодействия высоко (HF) и низкочастотных волн (LF), в ритмограмме сердца, характеризующий симпато-парасимпатические взаимоотношения в разные сроки постстрессового периода (1, 7 и 14-ые дни). Показано превалирование низкочастотного LF компонента в ВСР, указывающее на активирование симпатического тонуса, сохраняющегося в период адаптации. Показана сильнейшая централизация процессов регуляции с повышением IVE(Index Vegetative eguilibration), VPR (Vegetativ Parameter of the ratem) и ITRS (Index of Tension of Regulatory Systems) показателей сразу после снятия иммобилизации и медленное восстановление симпато-парасимпатического гомеостаза. Разрушение PVN стрессированных животных без применения таурина приводило к гибели, что, по-видимому, обусловлено нарушением синтеза нейропептидов (кортиколиберин рилизинг гормон, аргинин, вазопресин), с резким снижением выброса адаптивных гормонов, вызывающих дезадаптацию и деструкцию гипоталамо-гипофизарных связей. Разрушение SON сразу после иммобилизации приводит к резкому сокращению выброса вазопресина и вовлечению центрального контура в процессы регуляции сердечной деятельности для восстановления симпато-парасимпатического (LF/HF) дисбаланса, вызванного нарушением осморегуляции в результате потери гипоталамо-гипофизарной взаимосвязи. Иньекция таурина у стрессированных животных с разрушением SON ускоряет процессы адаптации, способствуя регулированию обменных процессов и тем самым восстановлению симпато-парасимпатического дисбаланса, и децентрализации процессов регуляции. Ускорение процессов адаптации, восстановление LF/HF (низко- и высокочастотных волн) равновесия, нормализация вегетативных показателей ВСР, т.е. восстановление автономного контура регуляции сердечно-сосудистой деятельности в начальной стадии развития стресс патологии дает основание заключить, что дополнительное введение таурина в стадии адаптации является одним из необходимых факторов способствующих нормализации функционального состояния организма. One of the most actual and urgent tasks of biomedical sciences is to elucidate the neurophysiological mechanisms underlying the emergence and development of stress pathology. At the present time, in connection with scientific and technological progress, with the acceleration of the pace of life and the increasing demands made on society, the number of diseases that have resulted from psycho-emotional shifts accompanied by metabolic dysfunctions in the visceral sphere of the body has increased. One of the most common pathologies of the visceral sphere is cardiovascular diseases. In this study, the central mechanisms underlying the development of psycho-emotional stress caused by prolonged (5 hours) immobilization are studied by the method of mathematical analysis of heart rate variability (MA HRV). The effect of destruction of the most significant stress-responsive hypothalamic nuclei (supraoptic SON and paraventricular PVN) in adaptive processes in control, without and with daily intraperitoneal injection of taurine (50mg/kg) in the post-stress period, was also studied. It should be noted that taurine is one of the five most essential amino acids for the body, which ensures normalization of metabolic processes and is widely used in medical practice. In the research, significant changes in the heart rate variability were revealed for the first time and the character of the interaction of high (HF) and low frequency waves (LF) in the heart rhythmogram characterizing sympatho-parasympathetic relationships at different times of the poststress period (1, 7 and 14 days) was shown. The prevalence of the low-frequency LF component in HRV is shown, indicating the activation of the sympathetic tone that persists during the adaptation period. The strongest centralization of regulation processes with IVE(Index Vegetative eguilibration), VPR(Vegetativ Parameter of the ratem) and ITRS (Index of Tension of Regulatory Systems) indices immediately after removal of immobilization and a slow restoration of sympathetic parasympathetic homeostasis are shown. Destruction of PVN of stressed animals without the use of taurine resulted in death, which is apparently due to a violation of the synthesis of neuropeptides (corticoliberin releasing hormone, arginine, vasopresin), with a sharp decrease in the release of adaptive hormones that cause disadaptation and destruction of hypothalamic-pituitary connections. Destruction of SON immediately after immobilization leads to a sharp reduction in vasopressin release and the involvement of the central contour in the processes of regulation of cardiac activity to restore the sympathetic-parasympathetic (LF/HF) imbalance caused by the disturbance of osmoregulation as a result of loss of the hypothalamic-pituitary interrelation. Injection of taurine in stressed animals with destruction of SON accelerates adaptation processes, contributing to the regulation of metabolic processes and thereby the restoration of sympathetic parasympathetic imbalance, and the decentralization of regulatory processes. Acceleration of adaptation processes, restoration of LF/HF (low- and high-frequency waves) of equilibrium, normalization of autonomic HRV parameters, i.e. restoration of the autonomic circuit regulation of cardiovascular activity in the initial stage of stress pathology development suggests that the additional introduction of taurine in the adaptation stage is a necessary condition for the normalization of the functional state of the organism.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Защитная роль таурина в механизмах развития психоэмоционального стресса. The protective role of taurin in the mechanisms of development of psycho emotional stress.
      Uncontrolled Keywords: Саакян Нарине Анатольевна, Sahakyan Narine Anatolevna
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 24 Oct 2018 16:07
      Last Modified: 29 Oct 2018 11:58
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/7810

      Actions (login required)

      View Item