Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ոռոգման արդյունավետության գնահատումը Սյունիքի մարզի պայմաններում

Ավետյան, Նաիրա Էդիկի (2018) Գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ոռոգման արդյունավետության գնահատումը Սյունիքի մարզի պայմաններում. PhD thesis, Հայասատանի Ազգային ագրարային համալսարան.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (35Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (6Mb) | Preview

      Abstract

      ՀՀ հողային և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրներից է համարվում ոռոգման համակարգի և ջրման տեխնիկայի բարելավումը, որի արդյունքում պահպանելով և բարելավելով հողերի բերրիությունը հնարավորություն է ստեղծվում գյուղատնտեսական մշակաբույսերից ստանալ բարձր և կայուն բերք: Բարձրացված հիմնախնդրի լուծման նպատակով առաջնահերթ անհրաժեշտ է հետազոտել և բացահայտել ոռոգման ազդեցությունը հողերի բերրիության և մշակաբույսերի բերքատվության վրա` կախված մշակաբույսերի ոռոգման եղանակից, ջրասպառման ու ոռոգման ռեժիմից: Գիտաարտադրական բազմաթիվ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ոռոգման գործընթացի կազմակերպման տարաբնույթ խախտումների դեպքում հնարավոր է զարգանան այնպիսի բացասական գործընթացներ, ինչպիսիք են հողերի աղակալումը, գերխոնավացումը, իռիգացիոն էրոզիան: Բացասական այս գործընթացների արդյունքում նվազում է մշակաբույսերի բերքատվությունը, հողերը աստիճանաբար ենթարկվում են դեգրադացիայի: Վերը նշված բացասական գործընթացների կանխարգելման գործում վճռորոշ նշանակություն ունեն ոռոգման նորագույն տեխնոլոգիաների կիրառումը, ոռոգման ջրի բաշխման, հաշվառման, ոռոգման համակարգի շահագործման աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպումը տարբեր կլիմայական և բնահողային գոտիներում: Համաձայն հանրապետության հողային հաշվեկշռի, կազմված 01.07.2015թ. դրությամբ, ոռոգելի հողերի մակերեսը կազմել է 208216.9 հա, որից 181110.3 հա` քաղաքացիների սեփականություն, 2921.6 հա` իրավաբանական անձանց սեփականություն, 22377.4 հա` համայնքային, 1659.2 հա` պետական և 148.4 հա` օտարերկրյա կազմակերպությունների: Հողերի սեփականաշնորհման արդյունքում ձևավորված գյուղացիական փոքր տնտեսությունների կամայական մոտեցումը ջրօգտագործման կազմակերպմանը, ոռոգման ռեժիմների խախտումը և բուն ջրօգտագործման ոչ արդյունավետ կազմակերպումը ոռոգելի դաշտերում հանգեցնում է հողերի բերրիության անկմանը, մշակաբույսերի բերքատվության նվազմանը և անարդյունավետ ջրօգտագործմանը: Վերը նշված գործընթացներն իրենց բնորոշ առանձնահատկություններով արտահայտվում են նաև Սյունիքի մարզի Սիսիանի տարածաշրջանի պայմաններում: Վիճակագրական տվյալները ցույց են տալիս, որ Սյունիքի մարզում, որտեղ ոռոգելի հողերի մակերեսը կազմում է հանրապետոթյան ոռոգելի հողերի 3.9%-ը, կամ գրեթե 8185.4 հա, մշակաբույսերից ստացվում է ցածր բերք, իսկ ոռոգման ջրի անարդյունավետ օգտագործման հետևանքով գրեթե 2539.6 հա հողատարածություն, հողային բարեփոխումների արդյունքում դուրս են մղվել գյուղատնտեսական շրջանառությունից: Վերը նշված խնդիրների ուսումնասիրությունների, դրանց առաջացման պատճառների բացահայտման և լուծման ուղիների փնտրման պահանջմունքներից ելնելով` ներկայացված ատենախոսության թեման արդիական է և բխում է ժամանակակից պահանջներից: Одной из основных задач эффективного использования земельных и водных ресурсов РА является усовершенствование оросительной системы и техники полива, в результате чего, сохраняя и улучшая плодородие почвы, создается возможность из сельскохозяйственных культур получить высокий и стабильный урожай. Целью диссертации является обеспечение высокоэффективного использования орошаемых земель путем комплексной оценки эффективности орошения сельскохозяйственных культур на примере Сисианского региона Сюникского марза, содействовать рациональному использованию оросительной воды, повышению урожайности сельскохозяйственных культур и повышению водообеспечности в условиях применения современных технологий орошения. Для достижения цели диссертации были сформулированы и решены следующие задачи: изучить основные пути повышения урожайности сельскохозяйственных культур в условиях орошения, оценить нынешнее состояние использования и управления водными ресурсами, оценить расчетные методы определения водопотребления сельскохозяйственных культур в целях уточнения режима орошения, разработать способы эффективной организации орошения на примере Сисианского региона, разработка эффективных путей управления водными ресурсами в среде GIS на примере бассейна реки Воротан, Научная новизна работы заключается в следующем: выявлены основные предпосылки обеспечения устойчивых и высоких урожаев сельскохозяйственных культур в условиях орошения, уточнены основные направления развития отрасли, произведена оценка текущего состояния использования водных ресурсов на основе эффективного использования орошаемых земель, показателей оценки управления водными ресурсами и методов орошения сельскохозяйственных культур, в целях уточнения режима орошения сельскохозяйственных культур были оценены методы определения водопотребления сельскохозяйственных культур, разработаны пути эффективной организации орошения на примере Сисианского региона, в условиях Сисианского региона Сюникского марза уточнены значения норм эффективного водопотребления методом ФАО-56, определены эффективные элементы метода поверхностного орошения и разработаны пути эффективного управления водными ресурсами в условиях GIS на примере бассейна реки Воротан. В результате исследований были сделаны следующие выводы: В целях количественного и качественного анализа водных ресурсов, а также их эффективного использования, выявлены закономерности пространственного распределения речного стока в регионе, гидрогеологические особенности подземных вод бассейна реки Воротан, проведена оценка их качественного состава, рассчитана возможность свободного стока реки Воротан, который составил 94,98 млн м3/с. Разработаны схемы эффективной работы турбонасосных станций на примере общин в Уйц, Шагат, Ангегакот, Шаки, Агиту, Бнунис и Вагатин с целью повышения эффективности орошения. One of the main tasks of efficient use of land and water resources of the Republic of Armenia is to improve the irrigation system and irrigation techniques, as a result, while maintaining and improving soil fertility, an opportunity is created for agricultural crops to obtain a high and stable yield. The aim of the thesis is to provide highly efficient use of irrigated land through a comprehensive assessment of the effectiveness of crop irrigation using the example of the Sisian region of Syunik Marz, to promote the rational use of irrigation water, increase crop yields and increase water availability in modern irrigation technologies. To achieve the goal of the thesis, the following tasks were formulated and solved: explore the main ways to increase crop yields under irrigation, assess the current state of use and management of water resources, evaluate the estimated methods for determining the water consumption of crops in order to clarify the irrigation regime, develop ways to effectively organize irrigation using the example of the Sisian region, collaboration of effective ways of managing water resources in the GIS environment using the example of the Vorotan river basin, The scientific novelty of the work is as follows: identified the main prerequisites for sustainable and high yields of agricultural crops under irrigation, clarified the main directions of development of the industry, an assessment was made of the current state of use of water resources based on the effective use of irrigated land, indicators for assessing water resources management and methods of irrigating crops, in order to clarify the mode of irrigation of agricultural crops, methods for determining the water consumption of agricultural crops were evaluated, ways of effective irrigation management have been developed on the example of the Sisian region, in the conditions of the Sisian region of the Syunik Marz, the values of effective water consumption norms were specified using the FAO-56 method, effective elements of the method of surface irrigation were identified and ways for effective water resources management under GIS conditions were developed using the example of the Vorotan river basin.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Оценка эффективности орошения сельскохозяйственных культур в условиях Сюникского марза.Estimation of the efficiency of irrigation of agricultural cultures in the conditions of Syunik mars.
      Uncontrolled Keywords: Аветян Наира Эдиковна, Avetyan Naira Edik
      Subjects: Agriculture
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 15 Dec 2018 10:46
      Last Modified: 08 May 2019 09:22
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/8383

      Actions (login required)

      View Item