Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Основные структурные особенности семантического поля "Удивление" в русском языке

Мисисян, Серине Седраковна (2018) Основные структурные особенности семантического поля "Удивление" в русском языке. PhD thesis, Ереванский государственный лингвистический университет языков и социальных наук им. В. Я. Брюсова .

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (889Kb)
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (518Kb) | Preview

      Abstract

      Тема работы находится на перекрестке важнейших дисциплинарных областей современной лингвистики (лингвокультурология, психолингвистика, этнолингвистика, эмотиология). Смещение парадигмы научного знания в сторону антропоцентризма привело к тому, что объектом исследований (в частности, лингвистических) стал человек, его мировоззрение и взаимоотношения с окружающим миром, его язык и эмоции. Именно поэтому изучение лингвистикой (и многими смежными с ней науками) эмоциональных проявлений в языке способствовало появлению множества научных разработок и психолингвистических открытий. Данная работа посвящена исследованию вербализованных выражений эмоций человека как носителя определенной культуры в рамках антропоцентрической парадигмы гуманитарной науки Актуальность темы исследования обусловлена возрастающим интересом ученых к взаимосвязи эмоционального и рационального в процессе познания человеком окружающей действительности, к феномену эмоций и их роли в когнитивной деятельности индивида. Актуальность темы определяется также ее связью с когнитивно-коммуникативной парадигмой современных лингвистических исследований, основанной на учете преобладающей роли человеческого фактора во всех областях деятельности, в частности в плане интерпретации окружающего мира. Целью исследования является системное изучение семантики удивления в русском языке. Для достижения поставленной цели необходимо решить следующие задачи: рассмотреть становление и развитие теории семантического поля; исследовать многоаспектность и многоуровневость явления эмотивности в языке в целом и репрезентацию эмоции «удивление» в частности; изучить адмиративную оценку и кинесические способы ее выражения в русском языке; проанализировать основные элементы и структурно-семантические особенности семантического поля «удивление» и выявить специфику вербализации кинесических проявлений адмиративов в русском языке; провести структурно-семантический анализ средств репрезентации кинесического поля удивления на основе материала художественных текстов с целью выявления особенностей актуализации адмиративов в художественном тексте; на основе результатов ассоциативного эксперимента выявить особенности ассоциативного поля удивления в русском языке. Объект исследования – семантика удивления. Предмет исследования – основные структурные особенности семантического поля «удивление» в русском языке. В качестве научной гипотезы исследования выдвигаются предположения о том, что: внешние изменения, происходящие с человеком, испытывающим эмоцию удивления, могут быть обозначены в языке лексическими и фразеологическими единицами; лексические и фразеологические единицы, за которыми изначально не закреплено значение выражения эмоции удивления, могут в особом лингвистическом окружении получить дополнительные семантические характеристики и использоваться в качестве адмиратива; для единиц, репрезентирующих эмоцию удивления в языке, характерен семантический синкретизм; структура ассоциативного поля удивления может подвергаться изменениям в зависимости от временного и личностного факторов. Методологической и теоретической основой настоящей диссертационной работы послужили труды основоположников теории семантического поля (Л. Вайсгербер, Г. Ипсен, В. Порциг,, Й. Трир и др.); языковедов, освещающих проблемы семантики (А.А. Брудный, Р.Р. Грдзелян, В.В. Мадоян, Д.Н. Шмелев) и языкового сознания (Л.Б. Матевосян, С.Е. Никитина, И.А. Стернин, Е.Ф. Тарасов); представителей разных подходов к описанию вербализации эмоций (Н.Д. Арутюнова, В.Ю. Апресян, Ю.Д. Апресян, А. Вежбицкая, М. Джонсон, З. Ковечес, Дж. Лакофф, Е.Ю. Мягкова и др.); специалистов в области невербальной коммуникации (Л.Г. Брутян, А. Вежбицкая, К. Изард, Г.Е. Крейдлин, П. Экман и др.); исследователей способов вербализации эмоции удивления (Е.А. Брызгунова, Н.В. Дорофеева и др.); ученых, рассматривающих в своих трудах ассоциативные связи и ассоциативные поля (И.А. Бодуэн де Куртенэ, А. Вежбицкая, В. фон Гумбольдт, А.А. Залевская, Ю.Н. Караулов, А.А. Леонтьев, А.Н. Леонтьев, А.А. Потебня, Э. Сепир, Дж. Р. Сёрль и др.); авторов, предложивших методы анализа и классификации результатов ассоциативного эксперимента (В.П. Белянин, Е.И. Горошко, Ж.А. Джамбаева, А.Р. Лурия, Г.А. Мартинович, Л. Маршалова). В соответствии с характером поставленных цели и задач в работе применялись следующие методы исследования: метод семантического поля; метод контекстуального анализа; метод интерпретативного анализа; метод ассоциативного эксперимента. Научная новизна исследования заключается в: применении метода семантического поля к рассмотрению объективации кинесического поля удивления в русском языке; установлении базовой смысловой структуры модальности удивления – адмиративной оценки; определении лексических и фразеологических средств вербального выражения удивления; выявлении и классификации единиц-адмиративов, описывающих внешнее проявление (жесты, мимика, поза и т. д.) исследуемой эмоции; изучении специфики фразеологической интерпретации удивления в русском языке; проведении ассоциативного эксперимента с целью выявления ассоциативного поля удивления. Теоретическая значимость исследования заключается в развитии основных положений лингвистической эмотиологии и лингвокультурологии применительно к репрезентации эмоции удивления в русском языке. Практическая значимость данной работы состоит в возможности применения выводов и материалов исследования: при подготовке лекционных и практических занятий по предметам «Введение в языкознание», «Общее языкознание», «Лексикология», «Лингвокультурология», «Введение в межкультурную коммуникацию»; при подготовке учебно-методических материалов к урокам по РКИ; при разработке тематики курсовых и выпускных работ, магистерских диссертаций. Հետազոտության արդիականությունը պայմանավարված է գիտնականների աճող հետաքրքրությամբ մարդու հուզմունքայինի և բանականի փոխկապակցվածությանը շրջակա միջավայրի ճանաչման գործընթացում, հույզի ֆենոմենի և դրա դերի վերաբերյալ անձի ճանաչողական գործունեության ընթացքում: Հետազոտության թեմայի արդիականությունը պայմանավարված է նաև նրա կապվածությամբ ժամանակակից լեզվաբանական հետազոտությունների ճանաչողահաղորդակցական պարադիգմի հետ, որը հիմնված է մարդկային գործոնի գերիշխմամբ մարդկային գործունեության բոլոր ոլորտներում, մասնավորապես, շրջակա աշխարհի բացատրման առումով: Հետազոտության նպատակն է ռուսերենում զարմանքի իմաստաբանության համակարգված ուսումնասիրությունը: Նպատակին հասնելու համար անհրաժեշտ է հետևյալ խնդիրների լուծումը՝ուսումնասիրել իմաստաբանական դաշտի կազմավորման և զարգացման տեսությունը, հետազոտել հուզականություն երևույթի բազմատեսանկյունությունն ու բազմամակարդակությունը լեզվում և "զարմանք" հույզի արտահայտումը մասնավորապես, հետազոտել ադմիրատիվ գնահատականը և նրա արտահայտման "կինեսիկ" միջոցները ռուսերենում, վերլուծել "զարմանք" իմաստաբանական դաշտի իմաստակառուցվածքային առանձնահատկություններն ու հիմնական տարրերը և հայտնաբերել ադմիրատիվների կինեսիկ դրսևորման բառացիացման առանձնահատկությունը, անցկացնել զարմանքի կինեսիկ դաշտի արտահայտման միջոցների իմաստակառուցվածքային վերլուծություն գեղարվեստական տեքստի հիման վրա, վերջինում ադմիրատիվների դրսևորման առանձնահատկությունների հայտնաբերման նպատակով, զուգադրական փորձի արդյունքների հիման վրա հայտնաբերել զարմանքի զուգադրական դաշտի առանձնահատկությունները ռուսերենում: Հետազոտության գիտական նորույթը կայանում է նրանում, որ՝ իմաստաբանական դաշտի մեթոդը կիրառվում է ռուսերենում զարմանքի կինեսիկ դաշտի առարկայացման ուսումնասիրության դեպքում, հաստատվում է զարմանքի եղանակավորության բազային իմաստային կառուցվածքը՝ ադմիրատիվ գնահատականը, որոշվում են զարմանքի բառացիացման բառագիտական և դարձվածաբանական միջոցները, հայտնաբերվում և դասակարգվում են ադմիրատիվ միավորները, որոնք նկարագրում են հետազոտվող հույզի արտաքին դրսևորումները (ժեստերը, դիմաշարժությունը, մարմնի դիրքը և այլն), ուսումնասիրվում է զարմանքի դարձվածաբանական մեկնաբանության առանձնահատկությունը ռուսերենում, անցկացվում է զուգադրական փորձ զարմանքի զուգադրական դաշտի հայտնաբերման նպատակով: Հետազոտության տեսական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ լեզվաբանական հուզումնաբանության և լեզվամշակութաբանության հիմնական դրույթները տարածվում են ռուսերենում զարմանքի հույզի արտահայտման վրա: Գործնական նշանակությունը կայանում է հետազոտության նյութերի և արդյունքների կիրառման հնարավորությանը՝ «Լեզվաբանության ներածություն», «Ընհանուր լեզվաբանություն», «Բառագիտություն», «Լեզվամշակութաբանություն», «Միջմշակութային հաղորդակցության ներածություն» առարկաներից տեսական և գործնական պարապմունքների պատրաստման ժամանակ, ՌՕԼ-ի դասերի համար ուսումնամեթոդական նյութերի պատրաստման ժամանակ, կուրսային և ավարտական աշխատանքների, մագիստրոսական թեզերի թեմաների մշակման գործընթացում: Արտաքին փոփոխությունները, որոնք կատարվում են զարմանք ապրող անձի հետ, տեղ են գտնում լեզվում և կազմում են "զարմանք՚՚" իմաստաբանական դաշտի պերիֆերիան: Բառային եւ դարձվածքային միավորները, որոնք ի սկզբանե չեն արտահայտում զարմանք, կարող են համատեքստում, հատուկ լեզվական շրջակայքում, ստանալ հավելյալ իմաստային բնութագրեր և օգտագործվել որպես ադմիրատիվ: Գեղարվեստական գրկանության տեքստերի վերլուծության, ինչպես նաև ասոցիատիվ էքսպերիմենտի ընթացքում ի հայտ եկած դիմային, "կրանիալ", "մանուալ", "կորպորալ", "պարալինգվիստիկ" ադմիրատիվների բազմազանությունը վկայում է ռուսական լեզվամշակույթի կինեսիկության բարձր աստիճանի մասին: Զարմանքի մեջ գերակշռում է մշակութային բաղադրիչը, ինչը արտահայտվում է թե լեզվում դրա օբյեկտիվացման միջոցների քանակի և իմաստային առանձնահատկությունների մեջ, թե ներքին ձևի առանձնահատկությունների, թե պարեմիոլոգիական մեկնաբանության մեջ: Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ բազային հույզերի զուգադրական բառարանի ստեղծման համար: Ատենախոսության հիմնական դրույթները քննարկվել են Հայ-Ռուսական (Սլավոնական) համալսարանի ռուսաց լեզվի և մասնագիտական հաղորդակցության ամբիոնի նիստերին: Ատենախոսության հիմնական արդյունքները ներկայացվել են ՀՌՀ 20-ամյակին նվիրված տարեկան կոնֆերանսին, ՀՊՀ ՈՒԳԽ 70-ամյակին նվիրված Միջազգային կոնֆերանսին, Բարսելոնյան համալսարանում կայացած ռուսագետների Միջազգային կոնֆերանսին, „Մարդաբանություն” Միջազգային գիտական կոնֆերանսին: Ատենախոսությունը կազմված է ներածությունից, երեք գլուխներից,եզրակացությունից, օգտագործված գրականության ցանկից, որը ներառում է 164 անվանում, և հավելվածից: Աշխատության տեքստի ընդհանուր ծավալը կազմում է 196 էջ, հիմնական ծավալը` 138 էջ: Հրատարակվել է 6 հոդված ատենախոսության թեմայով: The relevance of the research topic is conditioned by the increasing interest of scientists towards the interconnection between the emotional and the rational in the process of cognition of the surroundings by people, the phenomenon of emotions and their role in the cognitive activities of the individual. The relevance of the research topic is also determined by its connection with the cognitive-communicative paradigm of modern linguistic research taking into consideration the dominant role of the human factor in all spheres of human activities, in particular in interpreting the the surrounding world. The aim of the research is the systematic study of the semantics of surprise in the Russian language. To reach the given aim the following goals need to be attained: to discuss the formation and the development of the theory of the semantic field; to explore the multisidedness and multileveledness of the phenomenon of emotivity in the language in general and the representation of the emotion “surprise” in particular; to study the admirative value and “kinesic” methods of its expression in the Russian language; to analyze the main elements and structural-semantic peculiarities of the semantic field “surprise” and to detect the peculiarities of verbalization of kinesic expressions of admiratives in the Russian language; to conduct structural-semantic analysis of the means of representation of the kinesic field of surprise on the basis of materials of fiction with the aim of revealing the peculiarities of the actualization of admiratives in fiction; to reveal the peculiarities of the associative field of surprise in the Russian language on the basis of the results of an associative experiment. The object of the study is the semantics of surprise. The subject of the study is the main structural peculiarities of the semantic field “surprise” in the Russian language. In accordance with the character of the set aims and goals the following methods of research were applied in the work: method of semantic field; method of contextual analysis; method of interpretative analysis; method of associative experiment. The scientific novelty of the research lies in: the application of the method of semantic field in investigating the objectification of the kinesic field in the Russian language; the definition of the basic meaning structure of the modality of surprise, its admirative value; the definition of lexical and phraseological means of verbal expression of surprise; the detection and classification of admirative units which describe emotional expressions (gestures, mimics, pose, etc.) of the emotion in question; the study of the peculiarities of phraseological interpretation of surprise in the Russian language; the conduct of an associative experiment with the aim to reveal the associative field of surprise. The theoretical relevance of the research lies in the development of the main presumptions of linguistic emotionology and linguoculturology in terms of the representation of the emotion surprise in the Russian language. The practical relevance of the research lies in the possibility to apply the conclusions and materials of the research: to the design of lectures and practical courses on the subjects of “Introduction to Linguistics”, “General Linguistics”, “Lexicology”, “Linguoculturology”, “Introduction to Intercultural Communication”; to the preparation of academic materials of the subjects of RFL; to the design of topics of term and graduation papers and Master’s theses. The results of the research can serve as a basis for the compilation of an associative dictionary of basic emotions. Outer changes that happen to a person who experiences the emotion of surprise are fixed in the language and form the periphery of the semantic field “surprise”. Lexical and phraseological units which do not originally carry the meaning of the emotion of surprise can acquire additional semantic characteristics in the context, in special linguistic environment, and be used as admiratives. Various repertoires of mimics, cranial, manual and corporal and paralinguistic expressions which were revealed both when analyzing fiction and in the process of associative experiments testify to the high level of kinesics in Russian linguoculture. In the emotion of surprise the dominant component is the cultural one which is expressed both in the diverse number and means of objectification in the language, and in the peculiarities of its discourse activity, peculiarities of the inner form, paremiological interpretations. The main presumptions of the dissertation were discussed at the faculty meetings of the Department of the Russian Language and Professional Communication of the Russian-Armenian (Slavonic) University. The main conclusions of the dissertation research were presented at the Annual Conference dedicated to the 20th Anniversary of RAU, at the International Conference dedicated to the 70th Anniversary of Student Scientific Society of Yerevan State University, at the International Conference of Russian Studies at the University of Barcelona and at the XXV International Scientific Conference of Human Studies. The dissertation is comprised of an introduction, three chapters with results, a conclusion, a bibliography which has 164 titles and appendices. The number of the pages of the dissertation is 196. The number of the pages of the main work is 138.6 works have been published on the dissertation theme.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: «Զարմանք» իմաստաբանական դաշտի հիմնական կառուցվածքային առանձնահատկությունները ռուսերենում: Main structural peculiarities of the semantic field of “Surprise” in the russian language.
      Uncontrolled Keywords: Միսիսյան Սերինե Սեդրակի, Misisyan Serine Sedrak
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 26 Dec 2018 09:48
      Last Modified: 26 Dec 2018 09:49
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/8456

      Actions (login required)

      View Item